Στην Κύπρο οι προεδρικές εκλογές δεν έχουν ημερομηνία έναρξης. Μιλάμε για μια διαδικασία η οποία διαρκεί 5 χρόνια. Όταν ο Αναστασιάδης εξελέγη το 2013 το πρώτο θέμα στην ατζέντα δεν ήταν πώς προχωράμε στην υλοποίηση του προγράμματός μας, αλλά τι πρέπει να κάνουμε για να επανεκλεγούμε το 2018. Το ίδιο έκανε και ο καλός του μαθητής Νίκος Χριστοδουλίδης. Ο οποίος -επίσης- μετά την ορκωμοσία του την 1η Μαρτίου 2023 ξεκίνησε από τη 2α Μαρτίου 2023 τον προγραμματισμό για τις Προεδρικές του 2028.
Στην Κύπρο γενικά η πολιτική ζωή σχεδόν σε τίποτε δεν στηρίζεται στις προεκλογικές εξαγγελίες και τις πολιτικές υποσχέσεις που δίνονται από τους υποψήφιους για την προεδρία της Δημοκρατίας. Η Κύπρος ζει στον ρυθμό μιας αέναης προεδρολογίας. Οι Προεδρικές αρχίζουν όταν αρχίσει ο πρώτος υποψήφιος να ανεβάζει βίντεο με ύφος 100 Καρδιναλίων να μας μιλά για την εθνική αποστολή που έχει αναλάβει, όταν ο δεύτερος θυμηθεί ότι «ο κόσμος ζητά λύσεις» και όταν ο τρίτος φορτισμένος με μπαταρίες ντούρασελ τρέχει σε μνημόσυνα, γάμους, βαφτίσια και εγκαίνια φούρνου μέσα στο ίδιο απόγευμα.
Τι λένε επισήμως
Επισήμως, βεβαίως, όλοι λένε ότι «δεν είναι η ώρα των Προεδρικών». Ανεπισήμως, έχουν ήδη ανοίξει κανάλια στο WhatsApp στο TikTok και έχουν περάσει γενεές δεκατέσσερις τους υποψήφιους ψηφοφόρους στο Excel. Οι δημοσκοπήσεις βέβαια ποσοτικές, ποιοτικές, δρόμου και καφετέριας βρίσκονται επίσης στην ημερήσια διάταξη. Στην Κύπρο καμία εκλογή δεν είναι αυτό που γράφει η ταμπέλα της. Οι Βουλευτικές δεν αφορούν τον κοινοβουλευτικό έλεγχο που προνοεί το Σύνταγμα αλλά μια έγκυρη καταγραφή της δύναμης των κομμάτων. Οι Δημοτικές δεν αφορούν τους πολίτες αλλά την ανάδειξη στελεχών των κομμάτων. Οι Ευρωεκλογές γίνονται για να δκιακλύσουν τα κόμματα κάποιους ανεπιθύμητους στην ηγεσία και όχι για να προωθήσουν τα συμφέροντα της Κύπρου στην ΕΕ. Γενικά όλες οι εκλογές αποτελούν ένα μεγάλο, παρατεταμένο και ελαφρώς κουραστικό «πρόκριμα για τις προεδρικές».
Το λένε στα καφενεία, το λένε στα κόμματα, το λένε στα πολιτικά γραφεία, το λένε και οι θείοι στα τραπέζια πριν καν έρθει η σαλάτα: «Εννά δεις, τούτες οι εκλογές έν' πρόβα για το 2028». Στην Κύπρο, ακόμη και οι εκλογές για την ανάδειξη αζάδων στο χωριό ακόμα και συμβουλίου πολυκατοικίας μπορούν να ερμηνευθούν ως μήνυμα ενόψει Προεδρικών.
Το διάγγελμα
Πρώτος στο πρωινό προσκλητήριο, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, ο οποίος φαίνεται να ανακάλυψε το TikTok ως νέο θεσμό της Δημοκρατίας. Παλιά οι Πρόεδροι έβγαζαν διαγγέλματα σε κρίσεις. Τώρα έχουμε πρωινό διάγγελμα λίγο πριν την επιβίβαση στο αεροπλανάκι. Με φόντο αεροδρόμιο, χαμόγελο «πάω για το καλό της Κύπρου» και το ύφος ανθρώπου που δεν πρόλαβε να πιει καφέ, αλλά πρόλαβε να σώσει την Ανατολική Μεσόγειο.
«Καλημέρα σας. Σήμερα μεταβαίνω στις Βρυξέλλες, μετά στο Παρίσι, ύστερα στη Ρώμη, ακολούθως επιστρέφω για σύσκεψη στο Προεδρικό και το βράδυ θα περάσω από μια εκδήλωση γιατί ο πολίτης πρέπει να μας νιώθει δίπλα του». Και κάπου εκεί, ο μέσος Κύπριος, που ακόμα ψάχνει πάρκινγκ στη Μακαρίου, αισθάνεται ότι συμμετέχει κι αυτός στη γεωπολιτική εξίσωση της Εγγύς και της Μέσης Ανατολής.
Το αεροπλανάκι -όταν δεν είναι για σέρβις στην Πορτογαλία- έχει πλέον αποκτήσει σχεδόν συνταγματικό ρόλο. Άλλοι έχουν Εθνικά Σύμβολα, εμείς έχουμε story από την πίστα αναχώρησης. Αν δεν υπάρχει βίντεο πριν την πτήση, πώς θα καταλάβει ο λαός ότι γίνεται δουλειά; Αν δεν υπάρχει TikTok, έγινε πράγματι διπλωματική αποστολή ή ήταν απλώς ταξίδι;
Η Αννίτα
Από κοντά και η Αννίτα, η οποία κάθε πρωί μας κάνει αναλυτική παρουσίαση του προγράμματός της, λες και παρακολουθούμε δελτίο κυκλοφορίας πολιτικής κινητικότητας. Ξεκινά με συνάντηση με τον Μητσοτάκη στην Αθήνα, συνεχίζει με παρέμβαση στις Βρυξέλλες, επιστρέφει για σύσκεψη στον ΔΗΣΥ, περνά από εκδήλωση νεολαίας, κόβει κορδέλα σε φιλανθρωπικό τσάι και καταλήγει στον γάμο της κόρης της κυρίας Μάρθας στην Αθηένου.
Και όλα αυτά με την ίδια βαρύτητα. Διότι στην κυπριακή πολιτική, ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας και η κυρία Μάρθα αποτελούν εξίσου κρίσιμα πολιτικά ακροατήρια. Ο ένας δίνει διεθνές κύρος, η άλλη δίνει σταυρούς, συγγενείς, κουμπάρους και τουλάχιστον τρία τραπέζια στην κοινότητα.
Η Αννίτα ξέρει ότι η πολιτική θέλει παρουσία. Θέλει να σε βλέπουν παντού. Σε φόρουμ, σε συνέδρια, σε μνημόσυνα, σε κοπές βασιλόπιτας, σε γάμους, σε εκκλησίες, σε εκθέσεις, σε φωτογραφίες με παιδιά, ηλικιωμένους, αγρότες, επιχειρηματίες, σκύλους, γάτες και, αν χρειαστεί, με τοπικό χορευτικό συγκρότημα. Η σύγχρονη πολιτική είναι απλή: δεν αρκεί να πας. Πρέπει να ανεβάσεις και απόδειξη.
Ο Αβέρωφ
Ο Αβέρωφ, πάλι, το πήρε αλλιώς. Εκεί που άλλοι ψάχνουν στρατηγική, εκείνος άνοιξε κανάλι στο WhatsApp και ξεκίνησε τη μεγάλη επιστροφή μέσω επαφών. Γράφει αβέρτα μέλη, φίλους, γνωστούς, παλιούς συναγωνιστές, απογοητευμένους ψηφοφόρους, εν δυνάμει ψηφοφόρους και ανθρώπους που μπήκαν για να δουν τι γίνεται και τώρα δεν ξέρουν πώς να φύγουν.
Ο Αβέρωφ δεν κάνει καμπάνια. Κάνει πολιτικό μάζεμα. Μεθοδικά, χωριό με χωριό, κινητό με κινητό, επαφή στην επαφή. Αν συνεχίσει έτσι, μέχρι το 2028 θα έχει καταγράψει όχι μόνο ποιος θα τον ψηφίσει, αλλά και ποιος άλλαξε επικοινωνιακό πάροχο, ποιος έχει δύο αριθμούς και ποιος απαντά μόνο όταν του στείλεις «καλημέρα φίλε μου».
Ο Αβέρωφ ξέρει κάτι που οι άλλοι κάνουν ότι δεν ξέρουν: στην Κύπρο οι εκλογές δεν κερδίζονται μόνο με ιδεολογία. Κερδίζονται με τηλέφωνα, κουμπάρους, παλιές υποχρεώσεις, νέες πικρίες και το αιώνιο «έλα να πιούμε έναν καφέ». Ο καφές στην Κύπρο δεν είναι ρόφημα. Είναι πολιτικό εργαλείο.
Ο Μαυρογιάννης
Κάπου πιο ήσυχα, αλλά όχι απαραιτήτως αθώα και αδιάφορα, βρίσκεται και ο Ανδρέας Μαυρογιάννης. Ο σοβαρός διπλωμάτης που στην προηγούμενη μάχη προσπάθησε να εξηγήσει πολιτική με επιχειρήματα, σε έναν τόπο όπου η ερώτηση μπορεί να είναι «ποια είναι η θέση σας για το Κυπριακό;» και η επόμενη «μα η θεία μου γιατί δεν διορίστηκε;».
Ο Μαυρογιάννης έχει εκείνο το ύφος ανθρώπου που διαβάζει σημειώματα, θυμάται ψηφίσματα, ξέρει παραγράφους και προσπαθεί να μην δείξει ότι απορεί με το επίπεδο της συζήτησης. Στην Κύπρο, όμως, η σοβαρότητα είναι δίκοπο μαχαίρι. Τη μια μέρα σε λένε τεχνοκράτη, την άλλη σε ρωτούν αν μπορείς να τρέξεις μαραθώνιο και την τρίτη αν θα χορέψεις ζεϊμπέκικο σε προεκλογική συγκέντρωση του ΑΚΕΛ στο Πελέντρι.
Ο Οδυσσέας
Φυσικά υπάρχει και ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης. Ο άνθρωπος που δεν χρειάζεται προεκλογικό επιτελείο, διότι έχει ήδη κοινό, αντιπάλους, θαυμαστές, ορκισμένους εχθρούς και ανθρώπους που μπαίνουν κάθε πρωί στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης για να δουν ποιος θα ξυπνήσει με πονοκέφαλο. Ο Οδυσσέας δεν κάνει πολιτική εμφάνιση. Κάνει έλεγχο παρουσιών.
Αν κατέβει, δεν θα κατέβει με σύνθημα. Θα κατέβει με παραρτήματα. Με πίνακες, υποσημειώσεις, αριθμούς πρωτοκόλλου και την αίσθηση ότι κάπου, κάποιος, κάτι υπέγραψε και θα το βρει. Στην Κύπρο αυτό από μόνο του μπορεί να θεωρηθεί πρόγραμμα διακυβέρνησης.
Homo novo
Και μέσα σε αυτό το πανηγύρι εμφανίζεται το νέο φυντάνι, ο Γιώργος Παντελίδης της ΟΕΒ, ο οποίος φαίνεται να άρχισε φροντιστήριο για τις Προεδρικές. Άλλο να μιλάς για οικονομία, εργοδοσία, ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα και άλλο να πρέπει να εξηγήσεις σε καφενείο γιατί ο ξάδελφος του κουμπάρου και υποψήφιου ψηφοφόρου σου, δεν πήρε προαγωγή. Γι' αυτό τον λόγο πάει συχνά στην Αθήνα, αφού το φροντιστήριο είναι αναγκαίο. Μάθημα πρώτο: πώς λες «δεν το σκέφτομαι» ενώ το σκέφτεσαι από τον προηγούμενο Μάρτιο; Μάθημα δεύτερο: πώς απαντάς στο «θα είστε υποψήφιος;» χωρίς να πεις ούτε ναι ούτε όχι, αλλά να ακουστείς υπεύθυνος. Μάθημα τρίτο: πώς μετατρέπεις τη φράση «με ενδιαφέρει η οικονομία» σε «με ενδιαφέρει ο τόπος», διότι το δεύτερο γράφει καλύτερα σε προεκλογικό φυλλάδιο.
Το δύσκολο για τον Παντελίδη δεν θα είναι να μιλήσει για επιχειρήσεις. Θα είναι να αντέξει το κυπριακό τεστ υποψηφίου: να πας σε τρεις κοινότητες την ίδια μέρα, να φας δύο φορές σουβλάκια, να υποσχεθείς ότι θα δεις το θέμα του δρόμου, να φωτογραφηθείς με το κοινοτικό συμβούλιο και να μην φανεί στο πρόσωπό σου ότι αναρωτιέσαι πού έμπλεξες.
Κάπως έτσι, λοιπόν, το 2028 μπορεί ημερολογιακά να είναι μακριά, αλλά πολιτικά έχει ήδη αρχίσει. Τα κόμματα μετρούν ποσοστά. Οι αρχηγοί μετρούν πληγές. Οι υποψήφιοι μετρούν πιθανότητες. Οι δημοσκόποι μετρούν διαθέσεις. Και οι πολίτες μετρούν την υπομονή τους.
Στην Κύπρο οι Προεδρικές δεν είναι εκλογές. Είναι μόνιμη περίοδος. Είναι κλίμα. Είναι εθνικό χόμπι. Είναι το μόνο πρωτάθλημα που αρχίζει τέσσερα χρόνια πριν και πάλι όλοι δηλώνουν απροετοίμαστοι.
