Δεκαπέντε χρόνια πριν από την άλωση της Κωνσταντινούπολης, πραγματοποιήθηκε η σύνοδος της Φεράρας-Φλωρεντίας, με συμμετοχή δεκάδων εκπροσώπων της Ρωμαιοκαθολικής και της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο στόχος της συνόδου ήταν να αρθεί το σχίσμα και να επιτευχθεί η επανένωση των δύο Εκκλησιών. Μετά από δύο χρόνια συνομιλιών, κηρύχθηκε η επανένωση!
Ο μόνος που δεν υπέγραψε τη συμφωνία ήταν ο Μάρκος Ευγενικός, μητροπολίτης Εφέσου. Ο λόγος ήταν το filioque, δηλαδή η μοναδική διαφορά των δύο Εκκλησιών: Οι ρωμαιοκαθολικοί αναφέρουν στο σύμβολο της πίστεως ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται εκ του πατρός και του υιού, ενώ οι ορθόδοξοι μόνο εκ του πατρός.
Με την επιστροφή της ορθόδοξης αντιπροσωπείας στην Κωνσταντινούπολη, αναπτύχθηκε γύρω από τον Μάρκο Ευγενικό ένα τεράστιο ανθενωτικό κίνημα: Η πλειονότητα των κατοίκων της Πόλης ήταν φανατικά κατά της ένωσης των Εκκλησιών. Στο επιχείρημα ότι με την ένωση τα δυτικά κράτη θα συνέδραμαν στρατιωτικά στην αντιμετώπιση των Οθωμανών, οι ανθενωτικοί απαντούσαν: «Καλύτερα να φορέσουμε τουρκικό φέσι παρά παπική τιάρα».
Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα ήταν τόσο τοξική και φονική ώστε, προκειμένου να σώσουν τη ζωή τους, η πλειονότητα των ιεραρχών που είχαν υπογράψει την ένωση των Εκκλησιών έστειλαν επιστολή στη Ρώμη ότι «ανακαλούν την υπογραφή τους».
Οι Δυτικοί, μετά από αυτό, θεώρησαν ότι είχαν να κάνουν με τρελούς. Συνομιλούσαν επί δύο χρόνια για δέκα ώρες την ημέρα και το αποτέλεσμα ήταν μια εκ των υστέρων επιστολή του τύπου «ξηπαίζω»! Το θέμα πάγωσε, η δυτική στρατιωτική βοήθεια ήταν περιορισμένη, και το 1453 η Κωνσταντινούπολη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς.
Τρία χρόνια μετά την άλωση, ο Μάρκος Ευγενικός ανακηρύχθηκε άγιος από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Έκτοτε, η μνήμη του εορτάζεται στις 19 Ιανουαρίου, μεγάλη η χάρη του…
Οι κρυφές χάρες του «χρόνου»
Η πλειονότητα όσων παρακολουθούν το Κυπριακό καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η επίσκεψη Γκουτέρες είχε αποτέλεσμα κατώτερο των προσδοκιών. Η παρουσία ολόκληρου ΓΓ του ΟΗΕ στην Κύπρο δεν συνοδεύτηκε ούτε καν από το άνοιγμα ενός οδοφράγματος ή μια συμφωνία για το φωτοβολταϊκό πάρκο.
Η σημερινή κατάσταση του Κυπριακού είναι η απόδειξη ότι η στασιμότητα συνιστά στην πραγματικότητα σημαντική οπισθοδρόμηση:
(α) Διαμορφώνονται συνεχώς συνθήκες που διαφοροποιούν τη βάση ενός προβλήματος. Ας σκεφτούμε, για παράδειγμα, τους παράγοντες περιουσιακό και προσφυγικό.
(β) Η στασιμότητα συνιστά οπισθοδρόμηση επειδή τα πράγματα γίνονται όλο και πιο πολύπλοκα. Στα εννέα χρόνια στασιμότητας έχει μεσολαβήσει η πολιτική των «δύο κρατών» (αρχικά από τον Ν. Αναστασιάδη και στη συνέχεια από την Άγκυρα), η κατάρρευση κάθε συνεννόησης στα ενεργειακά της περιοχής, η επιδείνωση των ελληνοτουρκικών κ.λπ.
(γ) Οι τρίτοι συνειδητοποιούν περισσότερο από ό,τι εμείς πως τα τετελεσμένα παγιώνονται επί του εδάφους όχι μόνο στην κατεχόμενη Κύπρο αλλά και στις ελεύθερες περιοχές. Με τη στασιμότητα το παρακράτος εδραιώνει περισσότερο την επιρροή του και γίνεται πιο δυσκατάβλητο· με αποτέλεσμα να εφαρμόζει ανεμπόδιστα την πολιτική της μη λύσης. Το 2017 το ερώτημα ήταν ναι ή όχι. Το 2026 το ερώτημα αυτό ξεθωριάζει από το γιγαντωμένο «πού να μπλέκουμε τώρα με συγκυβερνήσεις και μπελάδες, καλύτερα μόνοι μας».
Πιο μακριά από ποτέ
Τα τετελεσμένα επί του εδάφους, μέσω της στασιμότητας, εδραιώνονται στην πλευρά μας και με άλλους τρόπους· με αποτέλεσμα σήμερα να είμαστε πιο μακριά από τη λύση από οποιαδήποτε άλλη περίοδο:
• Η τουρκική δύναμη και ο ρόλος διογκώνονται διαρκώς. Το να ξαναστρέψεις το τουρκικό υπερωκεάνιο προς την ομοσπονδιακή λύση είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ ό,τι ήταν το 2000. Χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια και σαφή εχέγγυα.
• Σήμερα, κανένας δεν θέλει να πιέσει την Τουρκία για κάτι τέτοιο. (α) Επειδή δεν πιστεύει πια κανένας ότι εμείς ενδιαφερόμαστε πράγματι για λύση. (β) Επειδή δεν υπάρχουν ισχυροί μοχλοί πίεσης. Οι προσδοκίες μας από τη διασύνδεση με τα ευρωτουρκικά είναι υπερβολικές, από τη στιγμή που δεν κάνουμε άλλες στοιχειώδεις κινήσεις.
• Τα πράγματα έχουν γίνει πιο πολύπλοκα. Έχουμε κάνει επιλογές που δυναμιτίζουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση: Έχουμε προσδεθεί απόλυτα στο άρμα του Νετανιάχου, έχουμε μετατρέψει την Κύπρο σε αυλή του Ισραήλ, και παίζουμε επιδεικτικά το χαρτί του μεγαλύτερου αυτή τη στιγμή εχθρού της Τουρκίας. Εμείς μπορεί να αρεσκόμαστε από τον ήχο που βγάζουμε όταν βρυχώμαστε αλλά η Άγκυρα όλα αυτά τα θεωρεί κουτοπονηριές και θράσος ενός ποντικιού. Πιο απλά: Με την πολιτική που ακολουθούμε, ακόμη και αν πειστεί η Άγκυρα ότι τη συμφέρει να κάνει υποχωρήσεις στο Κυπριακό, και ότι θα κερδίσει πολλά (π.χ. στα ευρωτουρκικά), πολύ πιο δύσκολα θα τις κάνει πλέον. Από στοιχειώδη «εγωισμό». Ακόμη και στη ζημιά της.
• Οι συνθήκες και το κλίμα στην ελληνοκυπριακή κοινωνία είναι σήμερα πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι πριν δέκα χρόνια. Η κοινωνία νιώθει ότι το ενδιαφέρον της πολιτικής ηγεσίας για το Κυπριακό είναι εικονικό και αντικείμενο παιγνίων. Γι’ αυτό και στην πλειονότητά της το κατατάσσει και η ίδια πιο χαμηλά στις προτεραιότητες. Η απουσία συγκεκριμένων εισηγήσεων αλλά και η παντελής απουσία κριτικής στις επιλογές και στην πολιτική Ν. Χριστοδουλίδη απονευρώνουν τη σχέση της κοινωνίας με το Κυπριακό.
• Οι πολιτικές Αναστασιάδη και Χριστοδουλίδη δημιούργησαν μια νέα τάξη διαμορφωτών της κοινής γνώμης: Αυτούς που λεκτικά αποδέχονται τη λύση ομοσπονδίας αλλά επικεντρώνονται (α) στο «όσο δεν αλλάζει στάση η Τουρκία δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε», και (β) στη δικαιολόγηση ή σκόπιμη παραγνώριση κάθε «μέτρου» που παίρνει ή παραλείπει η πλευρά μας («αρχή της αμοιβαιότητας», Σένγκεν και οδοφράγματα κ.λπ.). Έτσι, δίπλα στους «οπαδούς της ομοσπονδίας με το σωστό περιεχόμενο», έχει δημιουργηθεί πλέον μια νέα παρεμφερής τάξη. Η οποία μάλιστα είναι και πιο πειστική, επειδή προέρχεται από πρώην υποστηρικτές της λύσης.
Ακόμη κι αν…
Όταν τον Μάιο ο Ν. Χριστοδουλίδης μιλούσε ακόμη και για σχέδιο λύσης το καλοκαίρι, εκτός από την έκπληξη και την καχυποψία δημιουργήθηκε και μια προσδοκία.
Από την άλλη, όσο κι αν δεν μας βολεύει, θα πρέπει να το «χωνέψουμε»: Ακόμη κι αν γίνει το «θαύμα» και επανέλθουμε στο σημείο που μείναμε στο Κραν Μοντανά, δεν υπάρχουν ούτε οι διεθνείς ούτε οι εσωτερικές συνθήκες για να προχωρήσουμε σε λύση. Και στα δύο πεδία είμαστε πολύ πιο μακριά από τη λύση, σε σχέση με το 2017.
Στο ερώτημα «τι απομένει», οι εναλλακτικές απαντήσεις είναι προφανείς:
(α) Επιβολή μιας «δοτής λύσης» από τα έξω. Κάτι που αυτή τη στιγμή δεν φαίνεται να συγκεντρώνει πιθανότητες.
(β) Επιβολή ενός πλαισίου λύσης (ακόμη και διχοτόμησης, συγκαλυμμένης ή όχι) από τα έξω, μετά από μια σοβαρή κρίση-σύρραξη στην Κύπρο. Κάποια στιγμή στο μέλλον.
(γ) Εκλογή ενός ηγέτη των Ελληνοκυπρίων ο οποίος να συγκεντρώνει καθολική προσήλωση στη λύση και αποθέματα δύναμης να τα βάλει με όλα τα τέρατα, κυρίως τα εσωτερικά.
Επί του παρόντος, όλα δείχνουν το (β)…
Οι Ελληνοκύπριοι χρησιμοποιούμε δυο όρους για το 1974: το «κυπριακό δράμα» και η «κυπριακή τραγωδία». Όμως, το δραματικό έχει πάντα διέξοδο. Το τραγικό όχι, είναι η απόλυτη καταστροφή. Με έναν εκπληκτικό τρόπο τα εφαρμόζουμε και τα δύο: Το φαντασιωνόμαστε ως δράμα με διέξοδο, και το διαχειριζόμαστε νομοτελειακά ως τραγωδία, ως απόλυτη καταστροφή.
Έτσι, καταφέραμε το «θαύμα»: Καταργήσαμε τον χρόνο και επιστρέψαμε πίσω στον Οκτώβριο του 1963. Εκεί ακριβώς είμαστε!
Το Καλάθι
• …με τα πεδία βολής (1): Διπλή η γκάφα του υπουργού Άμυνας. Η πρώτη του δήλωση, με την οργίλη υπόδειξη συγκεκριμένου τάγματος ως υπεύθυνου για την πυρκαγιά, και στη συνέχεια το ότι έβαλε υφιστάμενό του να διαβεβαιώσει πως δεν γνώριζε για τη συνάσκηση με τους Αμερικανούς. Και τα δύο έχουν αρνητική βαρύτητα, πολύ μεγαλύτερη απ’ αυτήν που φαίνεται εκ πρώτης όψεως.
• …με τα πεδία βολής (2): Πριν αναχωρήσει για διακοπές, η πρόεδρος του ΔΗΣΥ έριξε τη βόμβα με τη δημοσκόπηση της Πινδάρου για τις Προεδρικές, η οποία την ευνοεί. Η απάντηση του Προεδρικού ήρθε με τον ανασχηματισμό. Όπου, εκτός από την ενισχυμένη παρουσία του ΔΗΚΟ, έχουμε και ενισχυμένη παρουσία συναγερμικών. Με την υπουργοποίηση υποψηφίων του ΔΗΣΥ στις Βουλευτικές, εκτός των άλλων ο Ν. Χριστοδουλίδης απαντά με ένα «ξέχνα το 27%, δεν είναι όλο δικό σου».
• …με τα πεδία βολής (3): Μια υπόγεια μάχη θα κρίνει την επανεκλογή Ν. Χριστοδουλίδη: Από τη μια, είναι η δουλειά του καθεστώτος και των επιτελών, με επιρροές στα ΜΜΕ, διευκολύνσεις κ.λπ., η εικονική πολιτική και οι δημόσιες σχέσεις του ιδίου, καθώς και η ψευδαίσθηση κινητικότητας στο Κυπριακό. Από την άλλη, είναι η καθημερινότητα των πολιτών και τα άλυτα προβλήματα, οι συνεχείς αποκαλύψεις για ελλείμματα στην αποτελεσματικότητα των υπουργείων αλλά και η παγιωμένη αντίληψη των περισσότερων πολιτών ότι αυτή η κυβέρνηση «είναι όλο λόγια». Για να δούμε…
