Ο όρος «δίκαιος πόλεμος» αναφέρεται σε ένοπλη σύγκρουση ηθικά και νομικά αποδεκτή, η οποία πληροί αυστηρά κριτήρια: ηθική αιτία (άμυνα, αποκατάσταση αδικίας), αρμόδια αρχή, καλή πρόθεση, έσχατο μέσο και αναλογικότητα. Σκοπός του όρου είναι να περιορίσει τη βία και να αποκαταστήσει την ειρήνη. Σύμφωνα με τον πρώην Πρόεδρο της Αμερικής, Μπάρακ Ομπάμα ότι, ενώ ο πόλεμος είναι ανεπιθύμητος, είναι μερικές φορές απαραίτητος, για να σταματήσει το κακό ή να υπερασπιστεί ένα έθνος.
Έχοντας υπόψη τον πιο πάνω ορισμό, είναι ο πόλεμος εναντίον του Ιράν δίκαιος; Ίσως απογοητεύσω τους αναγνώστες μου, λέγοντας ότι δεν μπορώ να απαντήσω μονολεκτικά. Υπάρχουν τόσες ασάφειες γύρω από κάποιες έννοιες και ορισμούς που κάνουν την απάντηση σ' αυτό το ερώτημα δύσκολη. Δυστυχώς στα σχολεία μας δεν μας έμαθαν να σκεφτόμαστε κριτικά και τείνουμε να απαντάμε σε ερωτήσεις πάνω σε θέματα ιστορικά ή που ταλανίζουν την κοινωνία μας με ένα σκέτο «ναι» ή «όχι». Και αυτή η τάση θα συνεχιστεί ενόσω η Εκκλησία ελέγχει το Υπουργείο Παιδείας. Τολμά κανένας καθηγητής, να υποβάλει θέματα για έκθεση, όπως «Αξιολογείστε τις επιπτώσεις του ένοπλου αγώνα της ΕΟΚΑ»; Ασφαλώς όχι, καθότι η αξιολόγηση ενός αγώνα συνεπάγεται και αρνητικές αναφορές. Η κριτική σκέψη είναι ακόμα άγνωστη στα σχολεία μας.
Ας επιστρέψουμε στο καυτό ερώτημά μας: δικαιολογείται ο πόλεμος κατά του Ιράν; Η έννοια του δίκαιου πολέμου είναι μια πολυσυζητημένη έννοια. Όλοι θα υπερασπιζόμασταν έναν έννομο πόλεμο. Δυστυχώς όμως αυτοί οι πόλεμοι είναι πολύ σπάνιοι από τη δημιουργία του ΟΗΕ, τον οποίο όλοι επικαλούνται. Υπήρξαν μόνο δύο πόλεμοι που έχουν επικυρωθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αυτοί ήταν ο πόλεμος της Κορέας το 1950 και ο πόλεμος στο Ιράκ το 1990-1991 μετά την εισβολή του Σαντάμ Χουσεΐν στο Κουβέιτ. Η έννοια του δίκαιου πολέμου, στη συγκεκριμένη περίπτωση του πολέμου κατά του Ιράν, έχει να κάνει με το αν είναι θεμιτός και δικαιολογημένος από την οπτική γωνία κάποιων γεγονότων ή δυνητικούς κινδύνους. Είναι δίκαιος από την οπτική γωνιά των 36.000 Ιρανών, που σφαγιάστηκαν από τους μουλάδες τον περασμένο Ιανουάριο. Είναι δίκαιος από την οπτική γωνιά της συνεχιζόμενης απειλής, που αποτελεί το Ιράν για τις χώρες της περιοχής μέσω της Χεζμπολάχ, της Χαμάς, των Χούτι και των σιιτικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ. Είναι δίκαιος από την οπτική γωνιά των Κυπρίων και άλλων κατοίκων χωρών, που γειτνιάζουν με το Ισραήλ, που σε περίπτωση επίθεσης του Ιράν εναντίον του Ισραήλ με πυρηνικά όπλα θα είναι οι πρώτοι που θα εξολοθρευτούν από τη ραδιενέργεια. Είναι, ακόμα δίκαιος, από την οπτική γωνιά της ανθρωπότητας, που θα απειλείτο με πλήρη εξάλειψη από μια μεγάλης κλίμακας πυρηνική σύγκρουση. Η εκτίμηση των πολιτικών αναλυτών, είναι ότι αφ' ης στιγμής το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, δεν θα διστάσει να τα χρησιμοποιήσει εναντίον του Ισραήλ. Για όλους αυτούς τους λόγους, υπάρχει θεμιτότητα.
Όμως, και αυτή είναι η άρρηκτη φύση της κατάστασης, από την οπτική της διεθνούς και περιφερειακής ασφάλειας αυτός ο πόλεμος είναι παράνομος, αφού παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Οι διεθνολόγοι υποστηρίζουν, ότι η παράκαμψη του διεθνούς δικαίου υπονομεύει τη Χάρτα του ΟΗΕ, η οποία δημιουργήθηκε, για να αποτρέψει την «καταστροφή του πολέμου», και ενθαρρύνει ένα χαοτικό διεθνές σύστημα, στο οποίο «το δίκαιο καθορίζεται από την ισχύ».
Και έτσι εγείρεται το μεγάλο ερώτημα-δίλημμα: Υπερτερεί η θεμιτότητα του γεγονότος, ότι έχει παραβιαστεί το διεθνές δίκαιο; Οι πλείστες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Κύπρος, δεν έχουν καταδικάσει τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν και καταλαβαίνω γιατί. Αλλά υπάρχει λύπη, μεγάλη λύπη, και μια αποκαρδιωμένη παρατήρηση της ανικανότητας της διεθνούς κοινότητας, μέσω του διεθνούς δικαίου, να αναπτύξει μια παρέμβαση ή μια ενέργεια, που θα μπορούσε να τα είχε αποτρέψει όλα αυτά. Υπάρχει όμως μια δικαιολογία. Δεν θα ήταν δυνατή αυτή η παρέμβαση, διότι η Ρωσία και η Κίνα είναι μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Και όπως έχω ήδη αναφέρει από το 1945, υπήρξαν μόνο δύο συγκρούσεις που εγκρίθηκαν από τον ΟΗΕ. Και στις δύο φορές, ούτε η Κίνα ούτε η Ρωσία αντιτάχθηκαν στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
To συμπέρασμα είναι, ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ συχνά παραλύει εξαιτίας των βέτο, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να δράσει κατά των απειλών, καθιστώντας αναγκαία την μονομερή δράση. Επιπλέον, αν μια χώρα (το Ισραήλ) αντιμετωπίζει άμεσο ή υπαρξιακό κίνδυνο, έχει το δικαίωμα να ενεργήσει για αυτοάμυνα, ακόμα και αν δεν πληροί την αυστηρή νομική ορολογία για την αντιμετώπιση μιας ήδη ολοκληρωμένης επίθεσης.
Συμπερασματικά, η απάντηση στο ερώτημα που έθεσα, εξαρτάται από την αξιολόγηση που θα κάνουμε. Θα υποστηρίξουμε το διεθνές δίκαιο, χωρίς να αποδεχόμαστε ότι υπάρχουν μερικές θεμιτές εξαιρέσεις ή το αντίθετο; Για παράδειγμα, ο σημερινός Καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτ υποστηρίζει τον πόλεμο, υποδεικνύοντας ότι το ιρανικό καθεστώς προκαλεί γενικότερη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή. Από την άλλη, ο Ισπανός Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, καταδίκασε ανεπιφύλακτα τον πόλεμο κατά του Ιράν. Δεν αποδέχεται σε καμία περίπτωση την παραβίαση του διεθνούς δίκαιου. Είπε χαρακτηριστικά: «η θέση της Ισπανίας είναι η ίδια όπως στην Ουκρανία ή στη Γάζα. Όχι στην παραβίαση του διεθνούς δικαίου που μας προστατεύει όλους. Όχι στην επίλυση συγκρούσεων με βόμβες».
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
