Στην Κύπρο, ο καρκίνος παραμένει η δεύτερη αιτία θανάτου. Κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 4.500 νέα περιστατικά, επιβεβαιώνοντας ότι η νόσος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας. Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται ασθενείς που αναζητούν έγκαιρη διάγνωση, οικογένειες που χρειάζονται καθοδήγηση, γιατροί που χρειάζονται εργαλεία και ένα σύστημα υγείας που καλείται να συνδεθεί πιο ουσιαστικά με την έρευνα, την τεχνολογία και την ευρωπαϊκή συνεργασία.
Για έναν ασθενή με καρκίνο, η διάγνωση είναι μόνο η αρχή μιας διαδρομής. Ακολουθούν εξετάσεις, αποφάσεις, θεραπείες, αναμονές, φόβοι, αλλά και η ανάγκη για καθαρή ενημέρωση και στήριξη που δεν σταματά με την ολοκλήρωση ενός κύκλου θεραπείας. Σε αυτήν ακριβώς τη διαδρομή επιχειρεί να παρέμβει η EU Cancer Mission, η ευρωπαϊκή «αποστολή» για τον καρκίνο, η οποία φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη προλαμβάνει, κατανοεί, διαγιγνώσκει και αντιμετωπίζει τη νόσο.
Τι σημαίνει όμως στην πράξη μια ευρωπαϊκή αποστολή για τον καρκίνο για έναν ασθενή στην Κύπρο; Σημαίνει καλύτερη πρόληψη; Πιο έγκαιρη διάγνωση; Περισσότερη αξιοποίηση δεδομένων; Ψηφιακά εργαλεία που θα στηρίζουν τον ασθενή και μετά τη θεραπεία; Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η EU Cancer Mission επιχειρεί να συνδέσει την έρευνα με την πραγματική φροντίδα, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι επιστήμονες, επαγγελματίες υγείας, πολιτικές αρχές και ασθενείς.
Με ορίζοντα το 2030
Η EU Cancer Mission αποτελεί μία από τις κεντρικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας Ευρώπη». Στόχος της είναι η βελτίωση της ζωής άνω των 3 εκατ. ανθρώπων έως το 2030, μέσα από την πρόληψη, τη θεραπεία, αλλά και τη στήριξη όσων ζουν με ή μετά τον καρκίνο.
Η ανάγκη για μια τέτοια πρωτοβουλία είναι μεγάλη. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφονται κάθε χρόνο περίπου 2,7 εκατ. νέες διαγνώσεις καρκίνου και 1,3 εκατ. θάνατοι, ενώ το οικονομικό κόστος υπολογίζεται στα €200 δισ. ετησίως. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι οι νέες διαγνώσεις στην Ευρώπη μπορεί να ξεπεράσουν τα 3,2 εκατ. έως το 2040, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, του ανθυγιεινού τρόπου ζωής και των ανισοτήτων στην πρόσβαση σε προσυμπτωματικό έλεγχο και περίθαλψη.
Μιλώντας στον Πολίτη 107.6 & 97.6 και στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση», η Δρ Ελένη Λ. Τολμά, μέλος του EU Cancer Mission Board και πρέσβειρα της EU Cancer Mission σε Κύπρο και Μάλτα, ανέφερε ότι ο καρκίνος αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας στην ΕΕ, αλλά και στην Κύπρο, όπου είναι η δεύτερη αιτία θανάτου. Όπως εξήγησε, η αποστολή για τον καρκίνο είναι μια πρωτοβουλία που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση το 2021, με στόχο την αντιμετώπιση της πρόκλησης μέσα από μια πιο ολιστική, διατομεακή και μακροχρόνια προσέγγιση.
Οι τέσσερις πυλώνες
Η ευρωπαϊκή αποστολή δεν περιορίζεται στη θεραπεία. Επιχειρεί να καλύψει όλη τη διαδρομή της νόσου, από την πρόληψη μέχρι τη ζωή μετά τη θεραπεία.
Η δρ Τολμά ανέφερε ότι η EU Cancer Mission θεωρείται ο ερευνητικός βραχίονας του ευρωπαϊκού σχεδίου για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Όπως σημείωσε, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, διατίθενται περίπου €4 δισ. για την υλοποίηση του ευρωπαϊκού σχεδίου και την ανάπτυξη έργων όπως το UNCAN.eu και το European Cancer Patient Digital Centre.
Σύμφωνα με την ίδια, τα ερευνητικά προγράμματα που προωθούνται στηρίζονται στους τέσσερις πυλώνες της αποστολής: Την πρόληψη και την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου, την κατανόηση της νόσου, τη διάγνωση και θεραπεία, καθώς και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ασθενείς, καθώς μετατοπίζει τη συζήτηση από το στενό πλαίσιο της θεραπείας σε μια πιο συνολική αντίληψη φροντίδας. Ο ασθενής δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως περιστατικό που πρέπει να θεραπευτεί, αλλά ως άνθρωπος που χρειάζεται ενημέρωση, παρακολούθηση, ψυχολογική και πρακτική στήριξη, τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά το πέρας της θεραπείας.
Ο ρόλος της Κύπρου
Σε αυτή την ευρωπαϊκή προσπάθεια, η Κύπρος έχει ενεργό ρόλο. Συγκεκριμένα, 14 οργανισμοί από την Κύπρο έχουν συμμετάσχει σε 14 έργα που σχετίζονται με την EU Cancer Mission, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους €5,65 εκατ. Η συμμετοχή αυτή συνδέει τη χώρα με ευρωπαϊκά δίκτυα έρευνας και τεχνογνωσίας, ενώ φέρνει νέα εργαλεία και γνώσεις στο σύστημα υγείας.
Ανάμεσα στα έργα με κυπριακή συμμετοχή περιλαμβάνεται το ECHoS, που στοχεύει στη σύνδεση της έρευνας με την πραγματική φροντίδα μέσω εθνικών κόμβων για τον καρκίνο. Το EU-CiP συμβάλλει στη δημιουργία ευρωπαϊκής διαδικτυακής πλατφόρμας με αξιόπιστη πληροφόρηση για ασθενείς, οικογένειες και φροντιστές, ενώ το UNCAN.eu εστιάζει στην αξιοποίηση δεδομένων για τον καρκίνο και ψηφιακών εργαλείων, ώστε να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ ερευνητών και να υποστηριχθεί πιο ακριβής φροντίδα.
Η δρ Τολμά ανέφερε ότι η ίδια συμμετέχει στην επιτροπή για τον καρκίνο, ένα συμβουλευτικό σώμα με 15 ειδικούς από διαφορετικούς τομείς. Όπως εξήγησε, προέρχεται από τον χώρο της δημόσιας υγείας και ο ρόλος του σώματος είναι συμβουλευτικός προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε θέματα έρευνας και πολιτικής για τον καρκίνο.
Παράλληλα, σημείωσε ότι, ως πρέσβειρα της αποστολής για τον καρκίνο σε Κύπρο και Μάλτα, στόχος της είναι να μεταφέρει πληροφορίες στην Κύπρο και να συμβουλεύει άτομα και οργανισμούς, ώστε να υποστηρίζεται καλύτερα η υλοποίηση δράσεων και πολιτικών που σχετίζονται με τον καρκίνο.
Στην μάχη και η ΤΝ
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα που αναδεικνύει η EU Cancer Mission είναι η αξιοποίηση των δεδομένων και των ψηφιακών τεχνολογιών. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης και η ανάλυση μεγάλων συνόλων δεδομένων μπορούν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς αναπτύσσεται και εξελίσσεται ο καρκίνος, να εντοπίζουν μοτίβα νωρίτερα και να υποστηρίζουν πιο ακριβείς αποφάσεις. Η ψηφιακή διάσταση δεν αφορά μόνο την έρευνα. Αφορά και την καθημερινή φροντίδα του ασθενούς, την πρόσβαση σε αξιόπιστη πληροφόρηση, την παρακολούθηση μετά τη θεραπεία, τη διασύνδεση υπηρεσιών και την καλύτερη επικοινωνία μεταξύ ασθενούς, γιατρού και συστήματος υγείας.
Αναφερόμενη στον ρόλο των ψηφιακών εργαλείων, η δρ Τολμά σημείωσε ότι αξιοποιούνται ήδη σε σημαντικό βαθμό στην τηλεϊατρική. Πρόσθεσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στην ανάλυση δεδομένων κλινικής απεικόνισης και δεδομένων ασθενών, ενώ τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να βοηθήσουν και στην καλύτερη φροντίδα του ασθενούς όταν επιστρέφει στο σπίτι.
Η ίδια υπογράμμισε ότι στην Κύπρο χρειάζεται πλήρης ψηφιοποίηση των υπηρεσιών που σχετίζονται με τον καρκίνο, καθώς και σύνδεση αυτών των υπηρεσιών τόσο μεταξύ τους όσο και με ευρωπαϊκές υπηρεσίες.
Η Λευκωσία στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης
Η συζήτηση αυτή μεταφέρεται στις 27 Απριλίου, αύριο δηλαδή, στη Λευκωσία, όπου πραγματοποιείται το ευρωπαϊκό συνέδριο «Understanding Cancer in the Digital Age: Data, Innovation and Equity». Η διοργάνωση φέρνει στο ίδιο τραπέζι πολιτικούς, ερευνητές, κλινικούς, ειδικούς στην ψηφιακή υγεία και εκπροσώπους ασθενών από όλη την Ευρώπη. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται συζητήσεις για το δίκτυο UNCAN.eu και τον Ευρωπαϊκό Χώρο Δεδομένων Υγείας, την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή καινοτομία στην κατανόηση του καρκίνου, το European Cancer Patient Digital Centre, καθώς και την ενίσχυση της ερευνητικής ικανότητας χωρών όπως η Κύπρος μέσα από το δίκτυο ECHoS.
Μεταξύ των ομιλητών περιλαμβάνονται η πρώην Ευρωπαία Επίτροπος Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων Στέλλα Κυριακίδου και η Joanna Drake, αναπληρώτρια γενική διευθύντρια στη Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και υπεύθυνη για την EU Cancer Mission, καθώς και Κύπριοι εκπρόσωποι από τον χώρο της υγείας, της έρευνας και των ασθενών. Το συνέδριο δεν αφορά μόνο την τεχνολογική πρόοδο. Αγγίζει και το ζήτημα της ισότητας στην πρόσβαση, δηλαδή το πώς μικρότερες χώρες, όπως η Κύπρος μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικά στην ευρωπαϊκή έρευνα και να αξιοποιούν τα δεδομένα και την καινοτομία προς όφελος των ασθενών.
