Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη δεν ήταν απλώς μια υπόθεση που μας συγκλόνισε. Ήταν η αφορμή για να ανοίξει η συζήτηση γύρω από κέντρα που διενεργούν αμφίβολες πρακτικές στο όνομα της «ιατρικής», της «ευεξίας», της αισθητικής. Το τρομακτικό δεν είναι ότι αυτά συμβαίνουν και στην Κύπρο αλλά το πόσο κανονικοποιημένα είναι στη συνείδηση των πολιτών αντί να αμφισβητούνται. Ο «Π», με τη βοήθεια της επιστημονικής ιατρικής κοινότητας, καταγράφει την πραγματικότητα πίσω από τις λαμπερές βιτρίνες που υπόσχονται «θαυματουργές» θεραπείες.
«Το πρόβλημα είναι υπαρκτό και δεν περιορίζεται σε έναν τομέα», δήλωσε στον «Π» η δρ Μαργαρίτα Μαυρογένη, μέλος του συμβουλίου της Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας Κύπρου. Η κατάσταση δυσκολεύει καθώς καταγγελίες κατά αυτών των κέντρων «δεν φτάνουν εύκολα» σε φορείς όπως ο Παγκύπριος Ιατρικός Σύλλογος (ΠΙΣ) και η Ομοσπονδία Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου (ΟΣΑΚ) ούτε και στο Υπουργείο Υγείας που έχει τη νομική αρμοδιότητα να ασκεί έλεγχο. Κυρίως γιατί δύσκολα θα παραδεχτεί κανείς ότι αγόρασε φίκια για μεταξωτές κορδέλες.
Μέχρι ηπατικές βλάβες
Ο δρ Γιώργος Μιλτιάδους, πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του ΠΙΣ, σημείωσε πως είναι εις γνώσιν της ιατρικής κοινότητας ότι κυκλοφορούν προϊόντα μέσω διαδικτύου ή από κέντρα, χωρίς να έχουν εγκεκριμένες ενδείξεις για τις χρήσεις που διαφημίζονται. Όπως σκευάσματα που υπόσχονται αύξηση μυϊκής μάζας, γρήγορη απώλεια βάρους, αντιγήρανση ή αύξηση της ενέργειας, χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση.
Οι επιπτώσεις, εξήγησε, είναι σοβαρές καθώς εμφανίζονται περιπτώσεις σοβαρών ηπατικών βλαβών από τέτοια σκευάσματα. Συνήθως το πρόβλημα είναι αναστρέψιμο, υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα σοβαρές.
Τσαρλατανισμός
'Εκτός από τα σκευάσματα, ολοένα και περισσότερες αμφίβολες «εναλλακτικές» πρακτικές παρουσιάζονται σαν ιατρικές και θεραπευτικές. «Η ιατρική είναι μία», ξεκαθάρισε ο δρ Μιλτιάδους, και είναι αυτή που «βασίζεται σε επιστημονικές μελέτες, αποδείξεις, κατευθυντήριες οδηγίες και τεκμηριωμένα αποτελέσματα» και μιλάει με πιθανότητες. Αντιθέτως, το εμπόριο της μακροζωίας και της αντιγήρανσης μιλάει με βεβαιότητες. Η πιθανότητα είναι απογοητευτική. Η βεβαιότητα κολακεύει, εξού και η τεράστια αγορά εναλλακτικών θεραπειών που έχει δημιουργηθεί.
Ο κ. Μιλτιάδους διευκρίνισε πως ο ΠΙΣ δεν είναι εναντίον καινούργιων μεθόδων, φτάνει να είναι επιστημονικά αποδεδειγμένες, με εκτεταμένη βιβλιογραφία και αναγνωρισμένες από τη διεθνή ιατρική και επιστημονική κοινότητα.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Επιτροπής Δεοντολογίας του ΠΙΣ, δρ Μιχάλης Αναστασιάδης, σχολιάζοντας ορολογίες όπως «φυσικοπαθητική», «κβαντική ιατρική», «σαμανική ιατρική», επισημαίνει πως αυτό «δεν είναι ιατρική, είναι τσαρλατανισμός».
Αισθητική ιατρική
Όπως εξήγησε η δρ Μαυρογένη, στον χώρο της αισθητικής ιατρικής, πράξεις που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή είναι οι ενέσιμες θεραπείες, όπως η βοτουλινική τοξίνη και τα fillers, αλλά και θεραπείες με βιοδιεγέρτες, μεσοθεραπείες, νήματα, PRP, καθώς και εφαρμογές laser και άλλων ενεργειακών συσκευών. Παράλληλα κυκλοφορούν μη εγκεκριμένα φαρμακευτικά προϊόντα και ενέσιμες «θεραπείες». Η δρ Μαυρογένη διευκρίνισε πως το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η θεραπεία όταν υπάρχει επιστημονική ένδειξη και πραγματοποιείται σωστά. Το κρίσιμο είναι ποιος την πραγματοποιεί, τι εκπαίδευση έχει, ποιο προϊόν χρησιμοποιεί, από πού το έχει προμηθευτεί και εάν υπάρχει το κατάλληλο ιατρικό περιβάλλον για την αντιμετώπιση πιθανής επιπλοκής.
Κίνδυνοι κι από τα απλά
Ακόμα και οι ελάχιστα επεμβατικές αισθητικές ιατρικές πράξεις εμπεριέχουν κινδύνους, καθώς μπορεί να εμφανίσουν επιπλοκές, εξηγεί η δερματολόγος, και ο γιατρός πρέπει να είναι σε θέση να τις αναγνωρίσει και να τις αντιμετωπίσει.
Σε μια έγχυση filler, μια σπάνια αλλά σοβαρή επιπλοκή είναι η ακούσια έγχυση υλικού μέσα σε αγγείο. Αυτό μπορεί να προκαλέσει αγγειακή απόφραξη, νέκρωση του δέρματος και, σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, απώλεια όρασης ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Στη βοτουλινική τοξίνη μπορεί να υπάρξουν βλεφαρόπτωση, ασυμμετρία ή ανεπιθύμητη μυϊκή αδυναμία και, σπανιότερα, σοβαρότερες επιπλοκές. Αντίστοιχα, λανθασμένη χρήση laser ή ενεργειακών συσκευών μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα, μεταφλεγμονώδεις δυσχρωμίες, ουλές ή οφθαλμικές βλάβες.
Η ψυχολογία του ασθενή
Η μεγάλη ερώτηση είναι γιατί κάποιοι καταφεύγουν σε τέτοιες πρακτικές, οι οποίες φέρουν ένα σεβαστό οικονομικό αντίτιμο. Όπως επισημαίνουν οι συνομιλητές μας, πολλές φορές μπορεί να μην αντιλαμβάνονται καν ότι αυτό που τους προσφέρεται αποτελεί ιατρική πράξη, ιδιαίτερα όταν προβάλλονται σαν πακέτα θεραπειών που δημιουργούν την εντύπωση ότι πρόκειται για μια απλή περιποίηση προσώπου. Αναμφίβολα, επηρεάζονται και από διαφημίσεις που υπόσχονται «θαυματουργές θεραπείες».
«Οι άνθρωποι συνήθως αναζητούν γρήγορα αποτελέσματα και λύσεις που ακούγονται πιο εύκολες ή πιο ελκυστικές», εξήγησε η πρόεδρος της Ψυχιατρικής Εταιρείας, δρ Λουίζα Βερεσιέ. Συχνά πρόκειται για άτομα που δύσκολα θα αποδεχθούν πραγματικότητες της ζωής, όπως το γήρας, τις αλλαγές στο σώμα ή προβλήματα υγείας που απαιτούν χρόνο και προσπάθεια για να αντιμετωπιστούν, πρόσθεσε. Αναζητούν τρόπους να παραμείνουν νέοι, αδύνατοι ή διαφορετικοί από αυτό που πραγματικά είναι.
Η σύσταση από φίλους ή γνωστούς και ένα πολυτελές ή επαγγελματικά οργανωμένο περιβάλλον μπορεί να δημιουργήσουν αίσθημα ασφάλειας. Όμως ένα όμορφο περιβάλλον ή μια μεγάλη παρουσία στα social media δεν αποτελούν απόδειξη ιατρικής κατάρτισης ή ασφάλειας, δήλωσε η δρ Μαυρογένη. Όπως περιέγραψε η δρ Βερεσιέ, υπάρχει αυτό που η ίδια αποκαλεί το «σύνδρομο των Βαλκανίων», δηλαδή η λογική τού «πήγε η φίλη μου, πήγε η γειτόνισσά μου, πέτυχε σε εκείνη, άρα θα πετύχει και σε εμένα», κάτι που δεν υφίσταται πάντα, μιας και ο κάθε οργανισμός αντιδρά διαφορετικά.
Ψεύτικες ελπίδες
Η δρ Βερεσιέ έδωσε έμφαση σε περιπτώσεις νευροαναπτυξιακών διαταραχών όπως η ΔΕΠΥ. Αρκετές διαφημίσεις αμφίβολων πρακτικών ισχυρίζονται ότι μπορούν να τη θεραπεύσουν, όμως η ΔΕΠΥ δεν «θεραπεύεται», τόνισε η ειδικός. Δεν υπάρχουν θεραπείες που να εξαφανίζουν τη ΔΕΠΥ. Υπάρχουν παρεμβάσεις που βοηθούν στη διαχείριση των συμπτωμάτων και στη βελτίωση της λειτουργικότητας του ατόμου. Είναι λογικό οι γονείς που λαμβάνουν τα παιδιά τους αρχικά τη διάγνωση να πανικοβάλλονται και να γίνονται πιο ευάλωτοι σε υποσχέσεις και «ακριβώς πάνω σε αυτή την αγωνία βασίζονται πολλές από αυτές τις πρακτικές», σχολίασε, οι οποίες «προσφέρουν μια ψεύτικη ελπίδα σε ανθρώπους που βρίσκονται σε δύσκολη θέση ή αναζητούν απαντήσεις και συνήθως συνοδεύονται από πολύ υψηλό οικονομικό κόστος. Υπάρχει ακόμη η λογική ότι όσο πιο ακριβό είναι κάτι τόσο καλύτερο πρέπει να είναι», κάτι που δεν ισχύει απαραίτητα.
Πώς τους αναγνωρίζουμε
«Υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις που θα πρέπει να προβληματίσουν τον πολίτη», σχολίασε η δρ Μαυρογένη. Πρέπει να αναζητήσει την επαγγελματική ιδιότητα του ατόμου που θα του προσφέρει αυτή την πράξη, τι προϊόν θα χορηγηθεί, καθώς και τη λήψη ιατρικού ιστορικού και την ενημέρωση για πιθανές παρενέργειες.
Ισχυρισμοί όπως «100% ασφαλές», «χωρίς καμία παρενέργεια» ή «εγγυημένο αποτέλεσμα» θα πρέπει να δημιουργούν επιφύλαξη, συμπλήρωσε. Στην ιατρική δεν υπάρχει επεμβατική πράξη με μηδενικό κίνδυνο. Ο πολίτης δεν πρέπει να διστάζει να ρωτήσει: Ποιος θα μου κάνει τη θεραπεία; Ποια είναι η ειδικότητά του; Τι ακριβώς θα μου χορηγήσει; Και τι θα συμβεί εάν παρουσιαστεί μια επιπλοκή;
Το πιο εύκολο που έχουν να κάνουν οι ασθενείς είναι να ζητήσουν τη γνώμη του προσωπικού ή του ειδικού τους γιατρού, τόνισε ο δρ Μιλτιάδους. «Όταν βλέπουμε ιστοσελίδες ή κέντρα που υπόσχονται θεραπεία για κάθε ασθένεια, ίαση κάθε μορφής καρκίνου, αιώνια νεότητα ή μακροζωία, τότε πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί γιατί αυτού του είδους οι υποσχέσεις αποτελούν σαφή προειδοποιητικά σημάδια», ανέφερε. Η ιστοσελίδα του ΠΙΣ προσφέρει λίστα με όλα τα καταγεγραμμένα μέλη και την αναγνωρισμένη ειδικότητά τους, ενώ ο καθένας μπορεί να επικοινωνήσει με τον Σύλλογο και να ενημερωθεί για συγκεκριμένα άτομα.
Οποιαδήποτε αναζήτηση φροντίδας για την υγεία σε μη εγκεκριμένα, αδειοδοτημένα και αναγνωρισμένα κέντρα ή άτομα μπορεί να είναι, αφενός, επικίνδυνη και, αφετέρου, σίγουρα αναποτελεσματική καθότι καμία από αυτές τις μεθόδους δεν έχει την επιστημονική τεκμηρίωση ακολουθώντας την επιστημονική μεθοδολογία, τόνισε ο δρ Αναστασιάδης. «Μπορεί να μην αυτοαποκαλούνται γιατροί αλλά θεραπευτές παντός τύπου», εξήγησε. «Το να επικαλείται κάποιος εναλλακτικές μεθόδους πρέπει να εγείρει υποψίες και ανησυχίες», χαρακτήρισε.
Ο κ. Λαμπριανίδης τόνισε ότι δυστυχώς, στην Κύπρο, «αγοράζουμε ακριβά την ελπίδα». Πρέπει να είμαστε διπλά προσεκτικοί γιατί υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να δώσουν υποσχέσεις οι οποίες τελικά θα παραμείνουν μόνον υποσχέσεις, πρόσθεσε.
Καταγγελίες, αδικήματα και έλεγχος
Προβληματισμό προκαλεί και η έλλειψη καταγγελιών τέτοιων πρακτικών από τους ίδιους τους ασθενείς -με ή χωρίς εισαγωγικά- που υπόκεινται σε αμφίβολες θεραπείες. Βεβαίως, «όσο περισσότερα έχει πληρώσει κανείς τόσο λιγότερο αντέχει να παραδεχτεί ότι δεν άξιζαν», αναφέρει στο reel του ο Έλληνας ψυχίατρος Δημήτρης Παπαδημητριάδης.
Σύμφωνα πάντως με τον ΠΙΣ, αν υπάρχουν καταγγελίες ή επαρκείς ενδείξεις, ενεργοποιείται η διαδικασία πειθαρχικού ελέγχου όπου η Επιτροπή Δεοντολογίας εξετάζει την υπόθεση και, εάν κριθεί απαραίτητο, γίνεται παραπομπή στο Πειθαρχικό Συμβούλιο. Εάν προκύπτει ενδεχόμενο ποινικού αδικήματος, ενημερώνεται η Αστυνομία. Όπως εξήγησε ο δρ Αναστασιάδης, όσοι ασκούν την ιατρική χωρίς να έχουν αναγνωριστεί από το Ιατρικό Συμβούλιο και χωρίς να έχουν άδεια άσκησης επαγγέλματος από τον αρμόδιο Ιατρικό Σύλλογο παρανομούν και υπόκεινται σε ποινικό αδίκημα.
Στο μεταξύ, το 2025, το Υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε ότι σε ελέγχους σε υποστατικά, μεταξύ των οποίων ινστιτούτα αισθητικής και ιατρεία, είχαν εντοπιστεί μη αδειοδοτημένα προϊόντα Botox και Dysport που είχαν εξασφαλιστεί εκτός της νόμιμης εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ο εκπρόσωπος Τύπου της ΟΣΑΚ, Δημήτρης Λαμπριανίδης, ανέφερε ότι το κράτος, μέσω του Υπουργείου Υγείας και των αρμόδιων τμημάτων, πρέπει να ασκεί πιο αποτελεσματικούς ελέγχους. Μια πράξη που πρέπει να εκτελείται σε νοσηλευτήριο δεν μπορεί να προσφέρεται σε ένα απλό ιατρείο, κατέληξε.
