Ο καρκίνος ξεπέρασε τα καρδιαγγειακά και έγινε η πρώτη αιτία θανάτου στην Κύπρο μετά από 30 χρόνια

Για πρώτη φορά εδώ και 30 χρόνια, ο καρκίνος αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου στην Κυπριακή Δημοκρατία, ξεπερνώντας τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Το εύρημα βρέθηκε στο επίκεντρο της 12ης Παγκύπριας Ημερίδας Δημόσιας Υγείας, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2026 με θέμα την πρόληψη και την προαγωγή της υγείας.

Την εκδήλωση διοργάνωσε το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (CII), με συνδιοργανωτές το Τμήμα Επιστημών Αποκατάστασης του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, το Κέντρο Αριστείας Βιοτράπεζας και Βιοϊατρικής Έρευνας και το Τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Κύπρου. Η ημερίδα τελούσε υπό την αιγίδα του υπουργού Υγείας, Νεόφυτου Χαραλαμπίδη.

Ο υπουργός μετέφερε τους χαιρετισμούς του Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, και ανέφερε ότι η πρόληψη χρόνιων νοσημάτων αποτελεί προτεραιότητα τόσο για τον Πρόεδρο όσο και για το Υπουργείο Υγείας. Έδωσε έμφαση στην πρόληψη από την παιδική ηλικία, στη συμβολή της σχολικής ζωής στη διαμόρφωση υγιεινών συμπεριφορών, στον προ-συμπτωματικό έλεγχο και στη συστηματική αξιολόγηση των μέτρων. Επισήμανε επίσης τη συμβολή των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ινστιτούτων στην παραγωγή γνώσης και τεκμηρίωσης, καθώς και τη θεσμοθέτηση του CII από τη Βουλή των Αντιπροσώπων ως της πρώτης Ερευνητικής Μονάδας Δημόσιας Υγείας στην Κύπρο.

Σε συζήτηση πάνελ, με συντονίστρια τη δημοσιογράφο του Συγκροτήματος ΔΙΑΣ Γαβριέλλα Ζάρτηλα, συμμετείχαν ο ογκολόγος και πρόεδρος του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου Παύλος Δράκος, η πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας Σάββια Ορφανίδου, ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ηλεκτρονικής Υγείας Κωνσταντίνος Παττίχης, ο πρόεδρος της Κυπριακής Εταιρείας Επιδημιολογίας και Δημόσιας Υγείας Νίκος Μίττλετον και ο πρόεδρος της Επιστημονικής και Συντονιστικής Επιτροπής του Παρατηρητηρίου για τις πολιτικές και την οργάνωση της δημόσιας υγείας του Ιδρύματος Μποδοσάκη, Άγις Τσουρός.

Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν την ανάγκη καλλιέργειας κουλτούρας πρόληψης από μικρή ηλικία, με συνεργασία σχολείων, αθλητισμού, πρωτοβάθμιας φροντίδας, τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων φορέων, αλλά και ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας. Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, στην Κύπρο διατίθεται για την πρόληψη περίπου το 2% του ετήσιου προϋπολογισμού υγείας, έναντι περίπου 4% κατά μέσο όρο στην Ευρώπη. Η κ. Ορφανίδου ανέφερε ότι η αύξηση των σχετικών δαπανών θα εξεταστεί από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Υγείας και τόνισε τη σημασία της άθλησης και της υγιεινής διατροφής στα σχολεία.

Ο κ. Δράκος σημείωσε ότι αναμένεται σημαντική αύξηση των νέων περιστατικών καρκίνου τα επόμενα χρόνια και ζήτησε ενίσχυση των δράσεων πρόληψης, με έμφαση στην αντιμετώπιση του καπνίσματος και στην αυστηρή εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας σε σχολεία, πάρκα και αθλητικές εγκαταστάσεις. Ο κ. Μίττλετον αναφέρθηκε στην ανάγκη διεύρυνσης της έννοιας της πρόληψης πέρα από το αμιγώς βιοϊατρικό μοντέλο και στην αξιοποίηση της έρευνας για την επιλογή και αξιολόγηση παρεμβάσεων, προσαρμοσμένων στις συνθήκες της Κύπρου.

Ο κ. Παττίχης ανέδειξε τον νέο ηλεκτρονικό φάκελο υγείας ως εργαλείο διασύνδεσης και αξιοποίησης δεδομένων, για τη βελτίωση των υπηρεσιών και την υποστήριξη τεκμηριωμένων αποφάσεων. Κοινή θέση του πάνελ ήταν ότι η πρόληψη δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του Υπουργείου Υγείας. Ζητήθηκε ηγετικός ρόλος του υπουργείου σε διατομεακές πρωτοβουλίες, με ενσωμάτωση της υγείας στις πολιτικές υπουργείων, τοπικής αυτοδιοίκησης και δημόσιων φορέων, καθώς και τακτική λογοδοσία για την κατάσταση της υγείας του πληθυσμού και την πρόοδο.

Στην κεντρική ομιλία, ο κ. Τσουρός μίλησε για την ανάγκη αναθεώρησης της προσέγγισης στην πρόληψη και υιοθέτησης σύγχρονων στρατηγικών για τα χρόνια νοσήματα. Τόνισε ότι η υγεία επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από παράγοντες εκτός του παραδοσιακού συστήματος υγείας, μεταξύ των οποίων οι κοινωνικοί προσδιοριστές και οι ανισότητες. Οι πολιτικές, είπε, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και τις συνθήκες διαβίωσής τους.

Αναφέρθηκε επίσης στους εμπορικούς προσδιοριστές της υγείας, ιδίως στην επίδραση της παραγωγής και διαθεσιμότητας υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων. Όπως σημείωσε, ζητούμενο είναι η υγιεινή επιλογή να γίνει η εύκολη επιλογή, καθώς η οικονομική προσιτότητα επηρεάζει τις καθημερινές αποφάσεις. Η υγιής γήρανση ξεκινά από τη σύλληψη, ενώ οι βρεφονηπιακοί σταθμοί μπορούν να συμβάλουν στην προαγωγή της υγείας με κατάλληλα προγράμματα και παρεμβάσεις.

Τα βασικά ευρήματα της ημερίδας

• Ο καρκίνος είναι για πρώτη φορά εδώ και 30 χρόνια η συχνότερη αιτία θανάτου στην Κυπριακή Δημοκρατία, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη εντατικοποίησης της πρόληψης από την παιδική ηλικία.
• Οι δαπάνες για την πρόληψη στην Κύπρο ανέρχονται περίπου στο 2%, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου περίπου 4%, και χρειάζεται μεγαλύτερη οικονομική επένδυση.
• Η πρόληψη πρέπει να ξεκινά από τα πρώτα χρόνια της ζωής, με ενισχυμένο ρόλο των σχολείων και των βρεφονηπιακών σταθμών.
• Η πρόληψη και η προαγωγή της υγείας πρέπει να αποτελούν κρατική προτεραιότητα και να ενσωματώνονται στις πολιτικές υγείας, κοινωνικής πρόνοιας, παιδείας, περιβάλλοντος και κλίματος.
• Πάνω από το 80% των παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία συνδέονται με συνθήκες εκτός του συστήματος υγείας, όπως ο τρόπος ζωής, το κοινωνικοοικονομικό προφίλ, το περιβάλλον, η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα και το κάπνισμα.
• Χρειάζονται παρατηρητήρια νοσημάτων και παραγόντων κινδύνου, με επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις, αξιόπιστα δεδομένα και μετρήσιμους δείκτες για τον σχεδιασμό παρεμβάσεων.
• Οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες αποτυπώνονται στην υγεία, καθιστώντας αναγκαίες πολιτικές για ισότιμη πρόσβαση στην πρόληψη και στις υπηρεσίες υγείας.
• Απαραίτητη είναι η συστηματική συνεργασία υπουργείων, τοπικής αυτοδιοίκησης, σχολείων, πανεπιστημίων, ερευνητικών φορέων και κοινωνίας των πολιτών.

Η ανακοίνωση φέρει ημερομηνία 7.10.2027.

Πηγή: ΚΥΠΕ