Σε ένα επείγον περιστατικό, κάθε καθυστέρηση μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη. Και όμως, για χρόνια, η επείγουσα προνοσοκομειακή φροντίδα στην Κύπρο λειτουργεί μέσα σε ένα θολό θεσμικό πλαίσιο, χωρίς ενιαίο έλεγχο, χωρίς σαφή συντονισμό και χωρίς έναν κεντρικό φορέα να έχει τη συνολική ευθύνη του συστήματος. Παρότι πρόκειται για υπηρεσίες που σχετίζονται άμεσα με την ανθρώπινη ζωή, το κράτος δεν διαθέτει μέχρι σήμερα έναν μηχανισμό εποπτείας που να θέτει ενιαίους κανόνες λειτουργίας, να ελέγχει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και να διασφαλίζει λογοδοσία. Το ζήτημα της ανάγκης για ενιαίο έλεγχο και συντονισμό των ασθενοφόρων βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο συζητήσεων σε πολιτικό και επαγγελματικό επίπεδο, χωρίς ωστόσο να έχει δοθεί μέχρι σήμερα μια συνολική και θεσμικά κατοχυρωμένη λύση. Αυτό επιχειρείται πλέον μέσω του νομοσχεδίου για τη σύσταση Εθνικού Φορέα Ασθενοφόρων, το οποίο κατατέθηκε την Πέμπτη στην ολομέλεια της Βουλής και οδηγείται προς συζήτηση στην Επιτροπή Υγείας. Με το προτεινόμενο πλαίσιο εισάγονται ενιαίος συντονισμός, κρατική εποπτεία και σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων στην επείγουσα προνοσοκομειακή φροντίδα, με το Υπουργείο Υγείας να επιδιώκει να βάλει τάξη σε έναν κρίσιμο τομέα του συστήματος υγείας.
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο
Στον πυρήνα του νομοσχεδίου βρίσκεται η σύσταση Εθνικού Φορέα Ασθενοφόρων, ο οποίος υπάγεται στο Υπουργείο Υγείας και αναλαμβάνει τον κεντρικό συντονισμό της επείγουσας προνοσοκομειακής φροντίδας. Ο Φορέας αποκτά αρμοδιότητα διαχείρισης των κρατικών ασθενοφόρων, ελέγχου και αδειοδότησης των ιδιωτικών παρόχων, καθώς και τήρησης Μητρώου στο οποίο θα πρέπει υποχρεωτικά να εγγράφονται όλα τα ασθενοφόρα και οι πάροχοι υπηρεσιών. Παράλληλα, θεσπίζονται κανόνες για την ποιότητα, την ασφάλεια και την εκπαίδευση του προσωπικού.
Επείγουσα φροντίδα απο το κράτος
Το νομοσχέδιο κατοχυρώνει ρητά τον κεντρικό ρόλο του κράτους στην παροχή και τον συντονισμό της επείγουσας προνοσοκομειακής φροντίδας. Ο Εθνικός Φορέας ορίζεται ως ο βασικός συντονιστής όλων των επείγοντων περιστατικών, ενώ η δραστηριοποίηση ιδιωτών επιτρέπεται μόνο κατόπιν έγκρισης και υπό αυστηρούς όρους. Πρόκειται για σαφή πολιτική επιλογή ενίσχυσης της κρατικής εποπτείας σε έναν τομέα που αφορά άμεσα την προστασία της ανθρώπινης ζωής, περιορίζοντας την άναρχη ή ανεξέλεγκτη παροχή υπηρεσιών.
Αρμοδιότητες και ευθύνες
Ο Εθνικός Φορέας Ασθενοφόρων αναλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα αρμοδιοτήτων. Μεταξύ άλλων, θα έχει την ευθύνη για τον επιχειρησιακό σχεδιασμό και τον συντονισμό των ασθενοφόρων, τη διαχείριση των κλήσεων για επείγοντα περιστατικά, καθώς και την εκπαίδευση των πληρωμάτων. Παράλληλα, προβλέπεται η συλλογή και ανάλυση δεδομένων σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος, όπως οι χρόνοι ανταπόκρισης και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, με στόχο τη συνεχή αξιολόγηση και βελτίωση της επείγουσας φροντίδας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο του Φορέα σε περιπτώσεις κρίσεων και έκτακτων καταστάσεων. Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι ο Εθνικός Φορέας θα συμμετέχει ενεργά στη διαχείριση φυσικών καταστροφών, υγειονομικών κρίσεων και μαζικών ατυχημάτων, σε συνεργασία με άλλες αρμόδιες Αρχές. Η πρόβλεψη αυτή συνδέει τη λειτουργία των ασθενοφόρων με τα σχέδια πολιτικής προστασίας και αναδεικνύει τον στρατηγικό ρόλο της προνοσοκομειακής φροντίδας σε συνθήκες αυξημένης πίεσης στο σύστημα υγείας.
Το νέο πλαίσιο καθορίζει με σαφήνεια ποιοι μπορούν να δραστηριοποιούνται στον τομέα. Τόσο τα κρατικά όσο και τα ιδιωτικά ασθενοφόρα θα πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις και να εγγράφονται σε επίσημο Μητρώο. Προβλέπονται απαιτήσεις για τον εξοπλισμό, την εκπαίδευση και τα προσόντα του προσωπικού, καθώς και διαδικασίες ελέγχου και επιθεώρησης. Η μη συμμόρφωση με τα κριτήρια αυτά συνεπάγεται κυρώσεις, με στόχο την αποτροπή της παροχής υπηρεσιών χωρίς τις απαραίτητες εγγυήσεις ασφάλειας.
Ποιότητα, ασφάλεια και λογοδοσία
Ένα από τα βασικά στοιχεία του νομοσχεδίου είναι η εισαγωγή μηχανισμών λογοδοσίας. Ο Φορέας υποχρεούται να παρακολουθεί και να αξιολογεί την απόδοση του συστήματος καταγράφοντας μετρήσιμα στοιχεία, όπως οι χρόνοι ανταπόκρισης και η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων. Τα δεδομένα αυτά θα αξιοποιούνται για την υποβολή εκθέσεων και την ενημέρωση της πολιτικής ηγεσίας, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη δυνατότητα ελέγχου της λειτουργίας του συστήματος.
Το νομοσχέδιο προβλέπει τη σύσταση Συμβουλευτικής Επιτροπής, στην οποία θα συμμετέχουν επαγγελματίες υγείας, διασώστες και εκπρόσωποι οργανωμένων ασθενών. Η Επιτροπή θα έχει γνωμοδοτικό ρόλο, παρέχοντας εισηγήσεις προς τον υπουργό Υγείας και τον Εθνικό Φορέα. Ωστόσο, οι τελικές αποφάσεις παραμένουν στον υπουργό, γεγονός που καθιστά σαφή τα όρια της επιρροής της Επιτροπής στη χάραξη πολιτικής.
Μέχρι τέλος του 2026 (;)
Για την εφαρμογή του νέου συστήματος προβλέπεται μεταβατική περίοδος μέχρι το τέλος του 2026. Κατά το διάστημα αυτό θα γίνει η σταδιακή μεταφορά αρμοδιοτήτων από τον ΟΚΥπΥ στον Εθνικό Φορέα Ασθενοφόρων, με στόχο την ομαλή μετάβαση χωρίς διακοπή των παρεχόμενων υπηρεσιών. Το χρονοδιάγραμμα αυτό αναγνωρίζει τις πρακτικές δυσκολίες που συνεπάγεται μια τόσο εκτεταμένη διοικητική και επιχειρησιακή αλλαγή, αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα της αποτελεσματικής εφαρμογής στην πράξη.
Βεβαίως, η εφαρμογή του σχετικού χρονοδιαγράμματος εξαρτάται και από το πότε θα ολοκληρωθεί η συζήτηση σε επίπεδο Επιτροπής Υγείας, προκειμένου το νομοσχέδιο να οδηγηθεί στην Ολομέλεια της Βουλής και ενδεχομένως να ψηφιστεί σε νόμο. Η διαδικασία αυτή δεν αναμένεται να είναι εύκολη πρώτον γιατί υπάρχει μια λίστα από νομοσχέδια τα οποία εκκρεμούν αυτή την στιγμή ενώπιον της Επιτροπής (ακτινοδιαγνωστικά κέντρα, ανακουφιστική φροντίδα, πανεπιστημιακές κλινικές) τα οποία στόχος είναι να οδηγηθούν στην Ολομέλεια πριν τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου και δεύτερον γιατί και σ’αυτό το νομοσχέδιο, το οποίο επίσης πηγαινοέρχεται εδώ και χρόνια στη Βουλή καθώς υπάρχουν αντιδράσεις.
