Συνολικά 3.728 σακουλάκια νικοτίνης κατασχέθηκαν στην Κύπρο από τον Νοέμβριο του 2023 μέχρι και τις αρχές Μαρτίου του 2026, σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Τελωνείων που εξασφάλισε ο «Πολίτης». Τα προϊόντα εντοπίστηκαν σε ταχυδρομικές αποστολές, καταστήματα και επιβάτες, σε μια περίοδο κατά την οποία τα συγκεκριμένα σκευάσματα, παρότι δεν έχουν άδεια κυκλοφορίας στην Κυπριακή Δημοκρατία, εξακολουθούν να εμφανίζονται στην αγορά. Τα σακουλάκια νικοτίνης, γνωστά ως nicotine pouches, είναι μικρά φακελάκια που τοποθετούνται στο στόμα και απελευθερώνουν νικοτίνη χωρίς καύση καπνού. Δεν παράγουν καπνό, δεν έχουν έντονη οσμή και μπορούν να χρησιμοποιηθούν διακριτικά, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικά, ειδικά σε νεαρές ηλικίες.
Τα στοιχεία του Τμήματος Τελωνείων δείχνουν ότι οι κατασχέσεις έγιναν μέσω διαφορετικών καναλιών διακίνησης. Συγκεκριμένα, 1.950 σακουλάκια νικοτίνης εντοπίστηκαν σε ταχυδρομικές αποστολές και αποστολές μέσω courier, 1.533 σε καταστήματα, 235 σε επιβάτες, ενώ 10 εντοπίστηκαν σε σημεία διέλευσης. Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν ότι τα προϊόντα φτάνουν στην Κύπρο και διακινούνται με πολλαπλούς τρόπους, από ηλεκτρονικές παραγγελίες μέχρι φυσικά σημεία πώλησης. Παράλληλα, προκύπτει ότι σημαντικό μέρος των κατασχεθέντων προϊόντων δεν συνοδεύεται από σαφή στοιχεία προέλευσης. Από το σύνολο των 3.728 κατασχεθέντων προϊόντων, 1.435 προέρχονται από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 928 από τρίτες χώρες, ενώ για 1.365 η προέλευση καταγράφεται ως άγνωστη. Το στοιχείο αυτό ενισχύει τις ανησυχίες των Αρχών, καθώς πρόκειται για προϊόντα για τα οποία δεν υπάρχει σαφής εικόνα σχετικά με την αλυσίδα διακίνησης ή τις συνθήκες παραγωγής.
Παράνομα αλλά κυκλοφορούν
Παρά τις κατασχέσεις και τις παρεμβάσεις των Αρχών, τα σακουλάκια νικοτίνης εξακολουθούν να εντοπίζονται στην αγορά. Στον νόμο τα προϊόντα αυτά κατατάσσονται ως φαρμακευτικά σκευάσματα και η πώλησή τους απαιτεί την εξασφάλιση σχετικής άδειας από τις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες. Μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί άδεια κυκλοφορίας για κανένα τέτοιο προϊόν στην Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε διάθεσή τους στην αγορά είναι παράνομη. Παρ’ όλα αυτά, κατά καιρούς εντοπίζονται σε υποστατικά λιανικής ή φτάνουν στη χώρα μέσω διαδικτυακών παραγγελιών, γεγονός που δημιουργεί ανησυχία για το κατά πόσο τα προϊόντα αυτά μπορεί να φτάνουν και σε νεαρές ηλικίες.
ΜΣε αυτό το πλαίσιο, πρόταση νόμου, που κατατέθηκε στη Βουλή από τον βουλευτή του ΔΗΚΟ Χρύση Παντελίδη, επιχειρεί να ρυθμίσει για πρώτη φορά με σαφήνεια τη διάθεσή τους. Η πρόταση τίθεται σήμερα προς συζήτηση ενώπιον της Επιτροπής Υγείας και προβλέπει την ένταξη των σακουλιών νικοτίνης στο υφιστάμενο πλαίσιο του νόμου για τον έλεγχο του καπνίσματος, ώστε να ισχύουν για αυτά οι ίδιοι περιορισμοί και οι ίδιες ποινές που εφαρμόζονται για τα καπνικά προϊόντα. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ρητή απαγόρευση πώλησης σε ανηλίκους, ενώ σε περιπτώσεις παράβασης της νομοθεσίας οι ποινές μπορεί να φτάνουν έως €2.000 πρόστιμο και/ή φυλάκιση έως έξι μήνες. Ελέγχους θα μπορούν να διενεργούν οι Υγειονομικές Υπηρεσίες, η Αστυνομία και άλλοι εξουσιοδοτημένοι λειτουργοί.
Προσελκύουν νεαρές ηλικίες
Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους τα σακουλάκια νικοτίνης έχουν προκαλέσει έντονο προβληματισμό είναι τα χαρακτηριστικά που τα κάνουν ιδιαίτερα ελκυστικά σε νεαρά άτομα. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά καπνικά προϊόντα, δεν καπνίζονται και δεν αφήνουν οσμή καπνού, ενώ μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να γίνονται εύκολα αντιληπτά από το περιβάλλον. Επιπλέον, συχνά διατίθενται σε διαφορετικές γεύσεις και σε μικρές, ελκυστικές συσκευασίες, που δεν παραπέμπουν απαραίτητα σε προϊόν καπνού. Η διακριτική χρήση τους είναι ένα από τα στοιχεία που, σύμφωνα με διεθνείς αναφορές, συμβάλλουν στην εξάπλωσή τους σε νεαρές ηλικίες, καθώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε χώρους όπου το κάπνισμα δεν επιτρέπεται ή χωρίς να γίνεται εύκολα αντιληπτή η χρήση τους.
Κίνδυνοι για την υγεία
Παρότι παρουσιάζονται συχνά ως εναλλακτική μορφή κατανάλωσης νικοτίνης, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα σακουλάκια νικοτίνης μπορεί να ενέχουν σημαντικούς κινδύνους για την υγεία, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται από άτομα μικρής ηλικίας. Η νικοτίνη απορροφάται μέσω του στοματικού βλεννογόνου και εισέρχεται γρήγορα στον οργανισμό. Σε αρκετές περιπτώσεις τα προϊόντα αυτά περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις νικοτίνης, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων αντιδράσεων. Μεταξύ των συμπτωμάτων που έχουν συνδεθεί με την κατανάλωση νικοτίνης περιλαμβάνονται ζάλη, ναυτία, εμετός, ταχυκαρδία και έντονη δυσφορία, ενώ έχουν αναφερθεί και περιστατικά λιποθυμίας. Επιπλέον, επειδή πρόκειται για προϊόντα που αυτή τη στιγμή στην Κύπρο κυκλοφορούν χωρίς αδειοδότηση, δεν υπάρχει εγγύηση για τη σύστασή τους ή για τη σταθερότητα της περιεκτικότητας σε νικοτίνη.
