Το ΓεΣΥ μπήκε στη ζωή των πολιτών διευρύνοντας ουσιαστικά την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας. Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από το σύστημα μετατοπίζεται πλέον από το ποιος έχει πρόσβαση, στο κατά πόσο το σύστημα μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις αυξημένες απαιτήσεις.
Αυτό καταγράφεται και σε ενημερωτικό σημείωμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη δημόσια υγεία στην Κύπρο, το οποίο εκπονήθηκε στο πλαίσιο της αποστολής της Επιτροπής Δημόσιας Υγείας (Subcommittee on Public Health) στη χώρα τον περασμένο μήνα. Μεταξύ άλλων αποτυπώνεται η εξέλιξη του συστήματος υγείας μετά την εφαρμογή του ΓεΣΥ και αναδεικνύεται μια σειρά από ζητήματα, που σχετίζονται με τη λειτουργική του ικανότητα. Η λειτουργία του ΓεΣΥ έχει οδηγήσει σε αυξημένη χρήση υπηρεσιών υγείας, ως αποτέλεσμα της διεύρυνσης της κάλυψης του πληθυσμού. Η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από αυξημένες απαιτήσεις για το σύστημα, οι οποίες σχετίζονται με την οργάνωση των υπηρεσιών, την κατανομή των πόρων και τη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού. Ακόμη οι ειδικοί υποδεικνύουν, ότι υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση της λειτουργίας του συστήματος, μέσα από παρεμβάσεις που αφορούν τη μεταρρύθμιση των δημόσιων νοσηλευτηρίων, την ανάπτυξη λύσεων ηλεκτρονικής υγείας (e-health), καθώς και την εισαγωγή δεικτών ποιότητας και απόδοσης στους μηχανισμούς πληρωμής των παρόχων. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της εφαρμογής τυποποιημένων ιατρικών πρωτοκόλλων και κλινικών κατευθυντήριων γραμμών, ως μέσων ενίσχυσης της αποδοτικότητας και της συνοχής των παρεχόμενων υπηρεσιών.
SOS για ανθρώπινο δυναμικό
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο ανθρώπινο δυναμικό του συστήματος υγείας, καθώς καταγράφονται ανισορροπίες στην κατανομή του προσωπικού. Όπως σημειώνεται, τα τελευταία χρόνια αυξάνεται ο αριθμός των ιατρών που επιλέγουν να δραστηριοποιηθούν στον ιδιωτικό τομέα, ενώ στο δημόσιο σύστημα καταγράφονται ελλείψεις. Ειδικότητες όπως παθολογία, καρδιολογία, ορθοπεδική «ανθίζουν», την ίδια περίοδο που σε άλλες ειδικότητες, όπως για παράδειγμα η πνευμονολογία, ρευματολογία, ψυχιατρική, ή ειδικότητες που σχετίζονται με παιδιά το ενδιαφέρον είναι μειωμένο, ενώ οι ανάγκες των ασθενών αυξάνονται.
Στην συνάθροιση αυτή μπαίνει και η έλλειψη νοσηλευτών, η οποία προβλέπεται ότι θα απασχολήσει την χώρα ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια, λαμβάνοντας υπόψη δύο παράγοντες. Ο πρώτος αφορά σημαντικό αριθμό νοσηλευτών, που βρίσκονται ένα βήμα πριν την αφυπηρέτηση και ο δεύτερος τον ολοένα και αυξανόμενο αριθμό κλινικών, ακτινοδιαγνωστικών κέντρων και γενικά κέντρων υγείας.
Πίσω από τους δείκτες
Γενικά, η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή ενός συστήματος με θετικούς βασικούς δείκτες, όπως υψηλό προσδόκιμο ζωής (81–82 έτη) και γενικά καλή αυτοαξιολόγηση της υγείας από τον πληθυσμό , το οποίο, ωστόσο, εξακολουθεί να έχει ανοιχτά μέτωπα. Ανάμεσα στις βασικές προκλήσεις που καταγράφονται ξεχωρίζουν η διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων, οι ανισορροπίες στο ανθρώπινο δυναμικό, η υποανάπτυκτη μακροχρόνια φροντίδα και η ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης. Είναι ενδεικτικό ότι μόλις το 5% της συνολικής δαπάνης υγείας κατευθύνεται στη μακροχρόνια φροντίδα, έναντι 18% κατά μέσο όρο στην ΕΕ, ενώ στην πρόληψη κατευθύνεται μόλις το 2%, έναντι 4% στην ΕΕ.
Χρόνια νοσήματα
Η διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων αναδεικνύεται ως μία από τις βασικές προκλήσεις για το σύστημα υγείας στην Κύπρο. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο διαβήτης συγκαταλέγονται μεταξύ των κυριότερων αιτιών νοσηρότητας και θνησιμότητας, επιβαρύνοντας σημαντικά τη λειτουργία του συστήματος υγείας. Η επιβάρυνση αυτή συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με παράγοντες κινδύνου, που παραμένουν σε υψηλά επίπεδα στον πληθυσμό. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το κάπνισμα και η παχυσαρκία, τα οποία καταγράφονται ως βασικοί προσδιοριστικοί παράγοντες της υγείας και επηρεάζουν άμεσα τη ζήτηση για υπηρεσίες φροντίδας.
Η εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με την ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης, η οποία, όπως ήδη καταγράφεται στα ευρήματα της Επιτροπής, παραμένει περιορισμένη σε επίπεδο δαπανών και πολιτικών παρεμβάσεων. Επισημαίνεται δε ότι η αντιμετώπιση των χρόνιων νοσημάτων δεν αφορά μόνο τη θεραπεία, αλλά και τη μείωση των παραγόντων κινδύνου στον γενικό πληθυσμό, μέσα από πιο στοχευμένες πολιτικές δημόσιας υγείας.
Γήρανση, υγεία και κοινωνική φροντίδα
Η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τις πιέσεις στο σύστημα υγείας, αυξάνοντας τη ζήτηση για υπηρεσίες φροντίδας, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη διαχείριση χρόνιων και πολλαπλών παθήσεων. Όπως επεξηγείται στο σημείωμα, η δημογραφική αυτή εξέλιξη αποτελεί βασικό παράγοντα, που επηρεάζει τη μελλοντική πορεία του συστήματος υγείας στην Κύπρο. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη μακροχρόνια φροντίδα, η οποία παραμένει υποανάπτυκτη σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Όπως ήδη καταγράφεται, το ποσοστό της δαπάνης που κατευθύνεται στη μακροχρόνια φροντίδα, είναι αισθητά χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση των σχετικών υπηρεσιών.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την ανάγκη για καλύτερο σχεδιασμό και οργάνωση των υπηρεσιών φροντίδας, ώστε να μπορεί το σύστημα να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες ανάγκες ενός πληθυσμού που γερνά. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της διασύνδεσης των υπηρεσιών υγείας με υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας, ώστε να εξασφαλίζεται πιο ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των αναγκών των ασθενών.
