Ολοένα περισσότερα παιδιά στην Κύπρο περνούν σημαντικό μέρος του ελεύθερου χρόνου τους μπροστά σε οθόνες, συχνά ξεπερνώντας τα όρια ασφαλούς χρήσης που θέτουν οι διεθνείς οργανισμοί υγείας. Προκαταρκτικά στοιχεία από το Κυπριακό Παρατηρητήριο Υγείας και Περιβάλλοντος Παιδιών Children_First δείχνουν ότι η καθημερινή χρήση οθονών για ψυχαγωγικούς σκοπούς σε παιδιά μικρών ηλικιών πλησιάζει ή υπερβαίνει τις δύο ώρες ημερησίως. Οι ενδείξεις αυτές επαναφέρουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για τον ψηφιακό εθισμό και την ανάγκη για πιο συστηματικές πολιτικές πρόληψης, την ώρα που αρκετές χώρες διεθνώς εξετάζουν ή εφαρμόζουν ήδη μέτρα περιορισμού της πρόσβασης των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Τα δεδομένα από το Παρατηρητήριο καταγράφουν μια τάση που παρατηρείται όλο και συχνότερα στις σύγχρονες οικογένειες, τη συστηματική παρουσία των ψηφιακών συσκευών στην καθημερινότητα των παιδιών από πολύ μικρή ηλικία. Η προκαταρκτική ανάλυση στοιχείων για παιδιά ηλικίας 6–7 ετών δείχνει ότι σημαντικό μέρος του ελεύθερου χρόνου τους αφιερώνεται σε δραστηριότητες που σχετίζονται με οθόνες, κυρίως για ψυχαγωγικούς σκοπούς. Συγκεκριμένα:
- η διάμεση διάρκεια χρήσης οθόνης για παρακολούθηση βίντεο, τηλεοπτικών εκπομπών ή περιεχομένου σε πλατφόρμες όπως youtube, tik tok ανέρχεται σε περίπου 1,5 ώρα την ημέρα, τόσο τις καθημερινές όσο και τα Σαββατοκύριακα
- η διάμεση διάρκεια χρήσης οθόνης για ηλεκτρονικά παιχνίδια σε κινητό τηλέφωνο, τάμπλετ, κονσόλα ή υπολογιστή φτάνει περίπου 45 λεπτά τις καθημερινές και περίπου 1,5 ώρα το Σαββατοκύριακο.
Επιπτώσεις στην υγεία των παιδιών
Τα δεδομένα αυτά υποδηλώνουν ότι για αρκετά παιδιά η συνολική ημερήσια έκθεση σε οθόνες μπορεί να φτάνει ή να ξεπερνά το όριο που θεωρείται ασφαλές. Σύμφωνα με τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), ο συνολικός χρόνος που περνούν τα παιδιά ηλικίας 5 έως 13 ετών μπροστά σε οθόνες για ψυχαγωγικούς σκοπούς δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τις δύο ώρες ημερησίως. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι, όταν η χρήση οθονών γίνεται καθημερινή και παρατεταμένη, αυξάνεται η πιθανότητα ανάπτυξης συμπεριφορών που συνδέονται με ψηφιακό εθισμό, ιδιαίτερα όταν η χρήση αφορά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαδικτυακά παιχνίδια ή συνεχή κατανάλωση ψηφιακού περιεχομένου.
Η υπερβολική χρήση οθονών δεν αφορά μόνο τον χρόνο που περνούν τα παιδιά στο διαδίκτυο αλλά συνδέεται και με ευρύτερες επιπτώσεις στην υγεία και την ανάπτυξή τους. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή μελέτη IFamily, στην οποία συμμετείχαν και παιδιά από την Κύπρο μέσω του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, η συνολική χρήση διαδικτύου και πολυμέσων για περισσότερο από δύο ώρες την ημέρα συνδέεται με σειρά αρνητικών επιπτώσεων. Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες, έδειξε ότι η υπερβολική χρήση ψηφιακών μέσων μπορεί να μειώσει την ψυχική ευημερία των παιδιών, να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμηση, να επιβαρύνει τις οικογενειακές σχέσεις, καθώς και να ενισχύσει συμπεριφορές καθιστικής ζωής. Παράλληλα, η περιορισμένη φυσική δραστηριότητα που συνδέεται με τον αυξημένο χρόνο οθόνης μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας.
Τι κάνουν άλλες χώρες
Η συζήτηση για τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εντείνεται διεθνώς, με αρκετές χώρες να εξετάζουν ή να εφαρμόζουν ήδη νομοθετικές παρεμβάσεις. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, έχει θεσπιστεί νομοθεσία που απαιτεί γονική συναίνεση για τη δημιουργία λογαριασμού σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, ενώ παράλληλα έχουν ληφθεί μέτρα περιορισμού της χρήσης κινητών τηλεφώνων στο σχολικό περιβάλλον. Στην Ισπανία βρίσκεται σε εξέλιξη δημόσια συζήτηση για αυστηρότερους ελέγχους ηλικίας στις ψηφιακές πλατφόρμες, ενώ η Αυστραλία έχει προχωρήσει σε πρωτοβουλίες που ενισχύουν την ευθύνη των πλατφορμών για την προστασία των ανηλίκων από επιβλαβές περιεχόμενο. Την ίδια στιγμή που και η Ελλάδα κινείται προς την απαγόρευση της χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους κάτω των 15 ετών.
Ανάγκη για μέτρα και στην Κύπρο
Τα δεδομένα αυτά επαναφέρουν τη συζήτηση γύρω από το κατά πόσο η Κύπρος χρειάζεται μια πιο ολοκληρωμένη στρατηγική για τη διαχείριση της ψηφιακής έκθεσης των παιδιών. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ευθύνη των οικογενειών. Αντίθετα, απαιτεί συνδυασμό παρεμβάσεων σε επίπεδο Πολιτείας, Εκπαίδευσης και ψηφιακών πλατφορμών.
Στις προτάσεις τους οι επιστήμονες καταγράφουν μεταξύ άλλων την ανάγκη για:
- προγράμματα ενημέρωσης γονέων και εκπαιδευτικών για τη διαχείριση του χρόνου οθόνης
- ενσωμάτωση της έννοιας της ψηφιακής υγείας στα σχολικά προγράμματα
- ανάπτυξη εργαλείων γονικού ελέγχου και μηχανισμών επιβεβαίωσης ηλικίας
- πιθανές ρυθμίσεις για την πρόσβαση ανηλίκων σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
