Η αναγεννητική γεωργία μπορεί να ακούγεται ως ένας νέος όρος στον αγροτικό τομέα, όμως για όσους την εφαρμόζουν στην Κύπρο αποτελεί μια απάντηση σε μερικές από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές προκλήσεις της εποχής: τη λειψυδρία, την υποβάθμιση του εδάφους και τις ολοένα πιο ακραίες θερμοκρασίες.
Με αφορμή το πρώτο Φεστιβάλ Αναγεννητικής Γεωργίας που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή στη Λευκωσία, στο Ίδρυμα Στέλιου Ιωάννου, από το Ίδρυμα Περιβάλλοντος Κύπρου, η Executive Director του οργανισμού, Σοφία Μάτση, εξηγεί στον «Π» γιατί αυτό το μοντέλο καλλιέργειας μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, αλλά και γιατί η μετάβαση σε πιο ανθεκτικές και φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές δεν είναι απλώς μια οικολογική επιλογή, αλλά σταδιακά αναγκαιότητα.
Η γεωργία που απαντά στη λειψυδρία
Όπως αναφέρει η Σοφία Μάτση, η αναγεννητική γεωργία είναι ένα σύστημα καλλιέργειας που επιδιώκει να επιστρέφει στο περιβάλλον περισσότερα από όσα αφαιρεί. Η φιλοσοφία της βασίζεται στην αξιοποίηση φυσικών μεθόδων, με όσο το δυνατόν μικρότερη εξάρτηση από χημικές παρεμβάσεις, όπως τα φυτοφάρμακα, και με βασικό στόχο την αποκατάσταση της υγείας του εδάφους και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας.
Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε πρακτικές όπως η εδαφοκάλυψη, η κομποστοποίηση, η συγκαλλιέργεια και η πιο αποδοτική διαχείριση του νερού. Πρόκειται για τεχνικές που, σύμφωνα με την ίδια, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα όπως η Κύπρος, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη λειψυδρία και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η εδαφοκάλυψη, εξηγεί, βοηθά στη διατήρηση της υγρασίας στο έδαφος και περιορίζει την ανάγκη για πρόσθετη άρδευση, ενώ η κομποστοποίηση ενισχύει την οργανική ύλη, βελτιώνοντας τη δυνατότητα του εδάφους να συγκρατεί νερό. Παράλληλα, η συγκαλλιέργεια συμβάλλει στη μείωση της εξάτμισης και στη δημιουργία πιο ανθεκτικών μικροπεριβαλλόντων για τις καλλιέργειες.
Ασπίδα απέναντι στις υψηλές θερμοκρασίες
Η αυξανόμενη θερμοκρασία αποτελεί επίσης έναν από τους λόγους για τους οποίους η αναγεννητική γεωργία θεωρείται χρήσιμο εργαλείο προσαρμογής. Όπως σημειώνει στον «Π» η κ. Μάτση, πρακτικές όπως η κάλυψη του εδάφους συμβάλλουν στη μείωση του θερμικού στρες που δέχονται τα φυτά, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει και η επιλογή καλλιεργειών που είναι ήδη προσαρμοσμένες στο κυπριακό κλίμα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η χαρουπιά και η ελιά αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα φυτών που μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις τοπικές συνθήκες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποκλείονται άλλες καλλιέργειες, όπως τα λαχανικά, τα οποία ωστόσο απαιτούν πιο προσεκτική διαχείριση λόγω της αυξημένης ευαισθησίας τους στις υψηλές θερμοκρασίες.
Σε πρώιμο στάδιο η μετάβαση στην Κύπρο
Παρότι η αναγεννητική γεωργία παραμένει ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο στην Κύπρο, υπάρχουν ήδη παραγωγοί που έχουν υιοθετήσει τέτοιες πρακτικές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Executive Director του Ιδρύματος Περιβάλλοντος Κύπρου, περίπου 160 γεωργοί εφαρμόζουν σήμερα μεθόδους αναγεννητικής γεωργίας, με συνολική έκταση περίπου 300 εκταρίων, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 8% με 9% των γεωργών.
Η εξάπλωση αυτής της προσέγγισης, ωστόσο, δεν είναι χωρίς εμπόδια. Όπως αναγνωρίζει η ίδια, πολλοί παραγωγοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι σε νέες πρακτικές.
Το στοίχημα της εκπαίδευσης
Για αυτόν τον λόγο, το Ίδρυμα Περιβάλλοντος Κύπρου επενδύει στην εκπαίδευση, προσφέροντας δωρεάν προγράμματα κατάρτισης για ενδιαφερόμενους παραγωγούς, ενώ σχεδιάζει και τη δημιουργία πιλοτικών μονάδων στην Κύπρο, ώστε οι ίδιοι οι καλλιεργητές να μπορούν να διαπιστώσουν στην πράξη τα αποτελέσματα της εφαρμογής τέτοιων μεθόδων.
Η διοργάνωση του πρώτου Φεστιβάλ Αναγεννητικής Γεωργίας εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη στρατηγική. Στόχος, σύμφωνα με τη Σοφία Μάτση, είναι να δημιουργηθεί ένας θεσμός που θα πραγματοποιείται κάθε χρόνο, λειτουργώντας τόσο ως χώρος ενημέρωσης όσο και ως γέφυρα μεταξύ παραγωγών, επιχειρήσεων και καταναλωτών.
Από το χωράφι στην αγορά
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αυξηθεί ο αριθμός των παραγωγών που εφαρμόζουν αυτές τις πρακτικές, αλλά και να δημιουργηθεί αγορά για τα συγκεκριμένα προϊόντα, μέσα από συνεργασίες με υπεραγορές, ξενοδοχεία και εστιατόρια, ώστε να ενισχυθεί η εμπορική τους παρουσία.
Σε ό,τι αφορά την πιστοποίηση, η ίδια σημειώνει πως προς το παρόν δεν υπάρχει στην Κύπρο ειδικό σύστημα αναγνώρισης για προϊόντα αναγεννητικής γεωργίας, ωστόσο γίνονται προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση.
Παρά την απουσία πιστοποίησης, τέτοια προϊόντα υπάρχουν ήδη στην αγορά, από κρασιά και ελαιόλαδα μέχρι βότανα και αρωματικά φυτά, ενώ προς το παρόν, όπως αναφέρει, δεν παρουσιάζουν ουσιαστικές διαφορές στην τιμή τους σε σχέση με συμβατικά αντίστοιχα προϊόντα.
Για το Ίδρυμα Περιβάλλοντος Κύπρου, το στοίχημα είναι η αναγεννητική γεωργία να πάψει να θεωρείται μια εξειδικευμένη πρακτική για λίγους και να εξελιχθεί σε ένα ευρύτερο μοντέλο βιώσιμης παραγωγής που θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της κυπριακής γης.
