Η θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις εξηγούν καλύτερα τις παγκόσμιες διαφορές στην τροφική εξειδίκευση των σχέσεων ανάμεσα στα ανθοφόρα φυτά και τους επικονιαστές τους από ό,τι το γεωγραφικό πλάτος, σύμφωνα με νέα διεθνή μελέτη με τη συμμετοχή ακαδημαϊκού του Πανεπιστημίου Κύπρου.
Μελέτη: Θερμοκρασία και βροχοπτώσεις εξηγούν καλύτερα τις σχέσεις φυτών και επικονιαστών από το γεωγραφικό πλάτος
Διεθνής έρευνα με τη συμμετοχή της Αφροδίτης Καντσά από το Πανεπιστήμιο Κύπρου χαρτογράφησε 3.415 κοινότητες φυτών και επικονιαστών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις εξηγούν καλύτερα τις διαφορές στην εξειδίκευση από ό,τι η απόσταση από τον ισημερινό.
Τα οικοσυστήματα διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό από τις τροφικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ ειδών. Όσο πιο εξειδικευμένες είναι οι διατροφικές απαιτήσεις ενός είδους, τόσο πιο ευάλωτο θεωρείται στην εξαφάνιση. Για τους οικολόγους, ένα διαχρονικό ερώτημα είναι πώς κατανέμεται αυτή η εξειδίκευση στον πλανήτη και ποιοι παράγοντες προβλέπουν τη γεωγραφική της κατανομή. Η απάντηση μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση των απειλών για τις σχέσεις φυτών και ζώων, καθώς και των περιοχών που ενδέχεται να είναι περισσότερο ευάλωτες.
Ο ρόλος των επικονιαστών
Περίπου εννέα στα δέκα ανθοφόρα φυτά στη Γη χρειάζονται τη βοήθεια ζώων για να παράγουν καρπούς και σπόρους και να διατηρήσουν τους πληθυσμούς και τη γενετική τους ποικιλότητα. Τα άνθη προσελκύουν επικονιαστές με οπτικά ή χημικά ερεθίσματα, όπως το χρώμα και το άρωμα, προσφέροντάς τους συνήθως γύρη ή και νέκταρ.
Πολλά ανθοφόρα φυτά έχουν εξειδικευμένες σχέσεις αμοιβαιότητας με συγκεκριμένους επικονιαστές, καθώς δέχονται επισκέψεις από ένα ή λίγα είδη ζώων. Μια κλασική υπόθεση ήταν ότι οι πιο εξειδικευμένες σχέσεις θα εμφανίζονταν συχνότερα στους τροπικούς, όπου συνυπάρχουν περισσότερα είδη από ό,τι στις εύκρατες και αρκτικές περιοχές. Η λογική ήταν ότι, όσο περισσότερα είδη είναι διαθέσιμα, τόσο πιο αποτελεσματική μπορεί να είναι η εξειδίκευση, ώστε να εξασφαλίζεται τροφή για όλα. Ωστόσο, έως σήμερα δεν υπήρχαν αρκετά δεδομένα για να ελεγχθεί αυτή η υπόθεση.
Διεθνής μελέτη με συμμετοχή του Πανεπιστημίου Κύπρου
Τη μελέτη συντόνισαν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα (CUNI) και το Κέντρο Βιολογίας της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών (BC CAS). Στην έρευνα συμμετείχε η επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Βιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου, Αφροδίτη Καντσά. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε πριν από λίγες ημέρες στο Nature Ecology & Evolution, χαρτογράφησε τον βαθμό αλληλεξάρτησης ανθοφόρων φυτών και επικονιαστών.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η εξειδίκευση δεν αυξάνεται σταθερά όσο πλησιάζουμε στον ισημερινό. Τα μοτίβα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ φυτών και επικονιαστών, ενώ η θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις εξηγούν καλύτερα τις παγκόσμιες διαφορές από ό,τι το γεωγραφικό πλάτος.
«Η εξειδίκευση μπορεί να γίνει κατανοητή ως ένας εξελικτικός συμβιβασμός. Η στενή αντιστοίχιση μπορεί να κάνει τη διατροφή και την επικονίαση πολύ αποτελεσματικές, αυξάνει όμως και την εξάρτηση. Εάν ένας από τους δύο εταίρους εξαφανιστεί ή γίνει ενεργός σε διαφορετική χρονική περίοδο, ένα εξειδικευμένο είδος έχει λιγότερες εναλλακτικές», εξηγεί η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Sailee Sakhalkar.
Για να εξετάσουν αν οι εξειδικευμένες σχέσεις είναι πράγματι συχνότερες στις τροπικές περιοχές, οι ερευνητές συνδύασαν στοιχεία από 3.415 βιοκοινότητες φυτών και επικονιαστών. Τα δεδομένα κάλυπταν περιοχές από τροπικά δάση και σαβάνες έως μεσογειακούς θαμνώνες, εύκρατα δάση και λιβάδια, καθώς και την υποαρκτική τούνδρα. Στη μελέτη συμμετείχαν 142 ερευνητές από 32 χώρες και έξι ηπείρους, συνδυάζοντας πολυετή εμπειρική έρευνα από όλο τον κόσμο.
«Καμία μεμονωμένη ερευνητική ομάδα δεν θα μπορούσε να μελετήσει την επικονίαση σε τέτοια κλίμακα», αναφέρει η Sakhalkar. «Συνδυάζοντας τη δουλειά ερευνητών από ολόκληρο τον κόσμο, μπορέσαμε τελικά να δούμε τόσο τη συνολική παγκόσμια εικόνα όσο και την τεράστια ποικιλία που κρύβεται μέσα σε αυτήν».
Κλιματική αλλαγή και αλληλεπιδράσεις ειδών
Το απρόσμενο εύρημα ήταν ότι οι πιο εξειδικευμένες οικολογικές σχέσεις δεν ήταν συχνότερες στις τροπικές περιοχές. Τα αποτελέσματα έχουν σημασία για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο φυτά και ζώα θα ανταποκριθούν στην κλιματική αλλαγή, η οποία ενδέχεται επίσης να επηρεάσει τη γεωργική παραγωγή, ιδιαίτερα τις καλλιέργειες που έχουν εξειδικευμένες σχέσεις με επικονιαστές.
Η άνοδος της θερμοκρασίας και οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις μπορούν να αλλάξουν την κατανομή των ειδών, την περίοδο ανθοφορίας των φυτών και τον χρόνο δραστηριότητας των επικονιαστών. Έτσι, μπορούν να επαναχαράξουν τόσο τον χάρτη όσο και το ημερολόγιο των συναντήσεων μεταξύ φυτών και επικονιαστών.
Όπως σημειώνει η μελέτη, αν η φύση είναι ένα τεράστιο εστιατόριο, το μενού της καθορίζεται λιγότερο από το σημείο του πλανήτη στο οποίο βρισκόμαστε και περισσότερο από τις αλλαγές στη θερμοκρασία, τη βροχή και τις εποχές.
Περισσότερες πληροφορίες: Δρ Αφροδίτη Καντσά, kantsa.afroditi@ucy.ac.cy.
Βιβλιογραφική αναφορά: Sakhalkar et al. (2026), «Global patterns in plant–pollinator specialization», Nature Ecology & Evolution. DOI: 10.1038/s41559-026-03170-7.
Πηγή: ΚΥΠΕ
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
