Η κυβερνητική πρόταση για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος δεν έπεισε οικονομολόγους και κοινωνικούς εταίρους που εντοπίζουν κενά και παραλείψεις.
Παρά τη γενική διαπίστωση ότι υπάρχουν θετικά στοιχεία με βελτίωση των συντάξεων, κυρίως για τους χαμηλοσυνταξιούχους, εντούτοις καταγράφονται αρκετά αρνητικά στοιχεία, ερωτήματα και προβληματισμοί που αναμένουν απαντήσεις.
Όπως υποστηρίζεται, η μεταρρύθμιση θα είναι ημιτελής χωρίς ενίσχυση των Ταμείων Προνοίας, την ίδια ώρα που εκφράζεται έντονος προβληματισμός για τη χρηματοδότηση των αυξήσεων και το κόστος για τα δημόσια οικονομικά, με ανοιχτό το ενδεχόμενο αύξησης των εισφορών.
Προβληματική χαρακτηρίζεται και η ρύθμιση της αναλογιστικής μείωσης για πρόωρη αφυπηρέτηση, με τις συντεχνίες να υποστηρίζουν ότι δεν επιφέρει ουσιαστική ελάφρυνση και τους οικονομολόγους ότι επιφέρει έμμεσα μείωση του ορίου αφυπηρέτησης.
Θετικά, αρνητικά και ερωτήματα
Στα θετικά σημεία που εντοπίζει από την κυβερνητική πρόταση για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού, αναφέρθηκε στο ραδιόφωνο του ΡΙΚ ο καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου που ειδικεύεται ερευνητικά σε θέματα συντάξεων, Ανδρέας Μιλιδώνης, κάνοντας ωστόσο αναφορά και στα αρνητικά αλλά και σε ερωτήματα που προκύπτουν.
Στα θετικά, σύμφωνα με τον κ. Μιλιδώνη, περιλαμβάνονται οι αυξήσεις στις συντάξεις με έμφαση στους χαμηλόμισθους που συνάδει με τον χαρακτήρα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, ενώ καταβάλλεται προσπάθεια για μείωση της υπογεννητικότητας. Στα θετικά σημεία, πρόσθεσε, είναι το κίνητρο για εργασία μέχρι τα 67 χρόνια, ως αντιστάθμιση για τη μείωση της αναλογιστικής μείωσης για πρόωρη αφυπηρέτηση.
Στα αρνητικά εστίασε στην απουσία αναφοράς για τον δεύτερο πυλώνα και την ανεξάρτητη Αρχή εποπτείας των Ταμείων Προνοίας, με αποτέλεσμα, όπως υπέδειξε, η μεταρρύθμιση να μην είναι ολοκληρωμένη. Χωρίς τον δεύτερο συνταξιοδοτικό πυλώνα, σημείωσε, σε βάθος χρόνου θα έχουμε μεγάλο βάρος στα δημόσια οικονομικά του κράτους.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι μέσω της αλλαγής της φόρμουλας για την αναλογιστική μείωση που αφορά πρόωρη αφυπηρέτηση, έμμεσα μειώνουμε το όριο αφυπηρέτησης, την ώρα που στην ΕΕ όλοι μιλούν για αύξηση του προσδόκιμου ζωής.
Επίσης, παρατήρησε ότι το δημοσιονομικό κόστος ανεβαίνει στα €250 εκατ. την πρώτη πενταετία, ενώ δεν γνωρίζουμε τΙ θα γίνει μετά.
Όσον αφορά τη νέα κατηγορία εισφορών από εισοδηματίες (σ.σ. ενοίκια, τόκοι, μερίσματα, αξιωματούχοι) εκτιμά ότι είναι καλή κίνηση, σημειώνοντας ωστόσο ότι το κόστος ενδεχομένως να μεταφερθεί βραχυπρόθεσμα στους ενοικιαστές ακινήτων.
Επίσης, σημείωσε, «αφήνουμε ανοιχτό παράθυρο τα επόμενα 5-6 χρόνια για αύξηση των εισφορών προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι αυξήσεις των συντάξεων».
Ποσοστό αναπλήρωσης
Στα αναπάντητα ερωτήματα, ο κ. Μιλιδώνης θέτει το ζήτημα του ποσοστού αναπλήρωσης των συντάξεων που σήμερα βρίσκεται στο 44% και είναι το τέταρτο χειρότερο στην ΕΕ.
«Πόσο θα είναι μετά η μεταρρύθμιση;», διερωτήθηκε.
Το ίδιο ερώτημα θέτει και ο γενικός διευθυντής του Ταμείου Προνοίας Υπαλλήλων Ξενοδοχειακής Βιομηχανίας, Μαρίνος Γιαλελή. «Το ερώτημα που θα έπρεπε να έχουμε όλοι είναι ένα: τι ποσοστό του τελευταίου μου μισθού αναπληρώνει η σύνταξη που παίρνω από το ΤΚΑ;», δήλωσε στον «Π».
«Για παράδειγμα», εξηγεί, «αν ο τελευταίος μου μισθός είναι €3.000 και η σύνταξή μου είναι €1.500, τότε το ποσοστό αναπλήρωσης είναι 50%».
«Στις προηγμένες χώρες», συνεχίζει, «το αντίστοιχο ποσοστό κινείται περίπου στο 70%-75% συνολικά και από τους δύο πυλώνες, ΤΚΑ και Ταμείο Προνοίας ή Συντάξεως, ανάλογα με το τι έχει ο καθένας. Αυτό ακριβώς λέγεται ποσοστό αναπλήρωσης και, κατά τη γνώμη μου, αυτό θα έπρεπε να είναι το βασικό κριτήριο στη συζήτηση για το συνταξιοδοτικό», τονίζει.
Τα Ταμεία Προνοίας
«Τα μέτρα που ανακοινώθηκαν από την κυβέρνηση είναι προς τη σωστή κατεύθυνση», αναφέρει στον «Π» το μέλος του Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Ευάγγελος Τρύφωνος.
«Ωστόσο», υποδεικνύει, «οι τρεις πυλώνες του συνταξιοδοτικού συστήματος, ΤΚΑ, Ταμεία Προνοίας και ιδιωτική ασφάλιση λειτουργούν συνδυαστικά, επομένως για να υπάρχει συνταξιοδοτική επάρκεια για όλες τις γενιές θα πρέπει να ενισχυθεί κυρίως ο δεύτερος πυλώνας που αφορά τα Ταμεία Προνοίας».
Όσον αφορά την αναλογιστική μείωση για πρόωρη αφυπηρέτηση, συμφωνεί με τον κ. Μιλιδώνη ότι οδηγεί έμμεσα σε μείωση του ορίου αφυπηρέτησης.
Προβληματισμός για το κόστος
Το ζήτημα του κόστους και του τρόπου χρηματοδότησης της μεταρρύθμισης, θέτει ο Πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου Κύπρου (ΔΣΚ), Ανδρέας Χαραλάμπους.
Όπως δήλωσε στο ΚΥΠΕ, οι αποφάσεις που ανακοινώθηκαν για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση εκ πρώτης όψεως κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο, υπέδειξε, «μένει ανοιχτό το θέμα του κόστους και του τρόπου χρηματοδότησης, που, στον βαθμό που έχουμε όλη την πληροφόρηση, δεν έχει καθοριστεί ακόμη εντελώς. Είναι σημαντικά στοιχεία, και το κόστος, και η χρηματοδότηση».
Διευκρινίσεις όσον αφορά το πώς θα καλυφθεί το κόστος της μεταρρύθμισης αναμένουν και οι εργοδοτικές οργανώσεις, υπογραμμίζοντας την ανάγκη προστασίας της βιωσιμότητας του Ταμείου και των δημόσιων οικονομικών.
Ο γ.γ. του ΚΕΒΕ, Φιλόκυπρος Ρουσουνίδης, μιλώντας στο ΚΥΠΕ και ερωτηθείς αν απαντήθηκε το πώς θα χρηματοδοτηθεί η μεταρρύθμιση, απάντησε αρνητικά, σημειώνοντας ότι αυτό είναι ένα από τα σημεία στα οποία θα ζητηθούν διευκρινίσεις. «Είναι ένα από τα πράγματα που περιμένουμε να αποσαφηνιστεί από τους τεχνοκράτες, ώστε να ξέρουμε το επιπλέον κόστος από πού μπορεί να προέλθει», είπε.
Ο γενικός διευθυντής της ΟΕΒ, Μιχάλης Αντωνίου, σημείωσε ότι πρέπει να εξεταστεί το οικονομικό σκέλος της αύξησης των ωφελημάτων που θα προκύψουν και κατά πόσο επαρκούν τα έσοδα με βάση τις παραδοχές, για να καλυφθούν χωρίς αύξηση εισφορών, «που είναι απόλυτη κόκκινη γραμμή από όλους».
Όσον αφορά τα στοιχεία που βλέπει να κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, ο πρόεδρος του ΔΣΚ ανέφερε ότι το Συμβούλιο συμφωνεί με το ότι παραμένει η σύνταξη στα 65, προσθέτοντας ότι και τα κίνητρα που δίνονται για εθελοντική επέκταση της ηλικίας συνταξιοδότησης είναι επίσης ορθά, επί της αρχής.
«Σωστό είναι και το γεγονός ότι ενισχύονται οι χαμηλοσυνταξιούχοι και η βασική σύνταξη και γίνεται μια αναπροσαρμογή του αναλογικού κομματιού. Γίνεται μια μικρή ανακατανομή προς όφελος των χαμηλοσυνταξιούχων, που είναι προς τη σωστή κατεύθυνση», σημείωσε.
Αυτό που έχει σημασία είναι να υπάρχει αναλογιστική μελέτη, τόνισε, «ώστε να ξέρουμε ακριβώς πώς επηρεάζει τη βιωσιμότητα μακροχρόνια του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων και πώς χρηματοδοτείται. Γίνονται κάποιες αναφορές στα συνοδευτικά κείμενα, μένει να το δούμε στη λεπτομέρεια για πιο τεκμηριωμένη άποψη», ανέφερε.
Ο κ. Χαραλάμπους τόνισε ότι το ΔΣΚ συμφωνεί ότι πρέπει να υπάρξει η ανάπτυξη του δεύτερου πυλώνα και των Ταμείων Προνοίας, σημειώνοντας ότι «είναι πολύ σημαντικό να δρομολογηθεί ένα μεγάλο εγχείρημα σταδιακά, που να αρχίσει να εφαρμόζεται το συντομότερο δυνατό, για να υπάρχει μια συμπληρωματική στήριξη των συνταξιούχων, κυρίως για να διασφαλίσουμε μακροχρόνια βιωσιμότητα».
Το ίδιο, πρόσθεσε, ισχύει και για τον τρίτο πυλώνα, όπου δίνονται κίνητρα στους ιδιώτες να κάνουν δικές τους διευθετήσεις. «Και οι τρεις πυλώνες, με βάση τα δημογραφικά δεδομένα, είναι αναγκαίο να αναπτυχθούν για να υπάρχει μακροχρόνια επάρκεια των συντάξεων», ανέφερε.
Ο κ. Χαραλάμπους εξέφρασε τη θέση ότι ο τερματισμός του κρατικού δανεισμού από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων είναι ορθή απόφαση αλλά θα πρέπει να γίνει σταδιακά, τονίζοντας παράλληλα την αναγκαιότητα ορθολογικής διαχείρισης των χρημάτων του Ταμείου με χαμηλού κινδύνου επενδύσεις.
Σύμφωνα με τον κ. Μιλιδώνη, η πιο σημαντική παράμετρος αφορά την επενδυτική πολιτική και το γεγονός ότι το ΤΚΑ πάει να ανεξαρτητοποιηθεί με τον τερματισμό του δανεισμού του κράτους. Επισημαίνει ωστόσο ότι το κράτος θα πρέπει να έχει την επιλογή σε περίοδο κρίσης να έχει τη δυνατότητα να δανειστεί από το ΤΚΑ.
Δεν είναι μεταρρύθμιση
O γ.γ. της ΣΕΚ, Ανδρέας Μάτσας, δήλωσε στον «Π» ότι μεταρρύθμιση χωρίς τον δεύτερο πυλώνα δεν είναι συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση. «Υπάρχουν θετικά στοιχεία στην πρόταση της κυβέρνησης», σημειώνει, προσθέτοντας ότι υπάρχουν και πολλά ερωτήματα που θέλουν απαντήσεις.
«Αναμένουμε την παρουσίαση για τον πυλώνα 0», επισημαίνει, σημειώνοντας επίσης ότι υπάρχουν θέματα που πρέπει να συζητηθούν, όπως η αναλογιστική μείωση για πρόωρη αφυπηρέτηση. «Η πρόταση που κατατέθηκε από τη ΣΕΚ μπορεί να αποτελέσει βάση καλύτερης ρύθμισης του συγκεκριμένου ζητήματος, χωρίς να αυξάνεται το όριο αφυπηρέτησης», τονίζει.
Το νομοσχέδιο καταγράφει θετικά στοιχεία τα οποία εμπίπτουν στις θέσεις πολιτικής που έχει καταθέσει η ΣΕΚ, καθώς βελτιώνει το ύψος των συντάξεων για όλους τους συνταξιούχους, αλλά και αδυναμίες οι οποίες τυγχάνουν μελέτης σε τεχνοκρατικό επίπεδο από στελέχη της ΣΕΚ σε συνεργασία με την ETUC, ανέφερε η συντεχνία σε ανακοίνωσή της.
Παράλληλα, η ΣΕΚ τονίζει την ανάγκη να προωθηθούν άμεσα και οι υπόλοιποι πυλώνες της μεταρρύθμισης, έτσι ώστε η κατάληξη να είναι ολοκληρωμένη ως αποτέλεσμα κοινωνικού διαλόγου και να εμπίπτει στον στόχο της ουσιαστικής και συνολικής μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Η ΣΕΚ υπενθυμίζει ότι είναι σημαντικό, πέραν του υφιστάμενου τροποποιητικού νομοσχεδίου, να ολοκληρωθεί και να κατατεθεί, ταυτόχρονα, το πλαίσιο της επενδυτικής πολιτικής του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, όπως και το πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, ενώ σημαντικό είναι να ξεκαθαρίσει και ο τρόπος με τον οποίο θα λειτουργήσει ο πυλώνας μηδέν που αφορά την κοινωνική στήριξη των ευάλωτων ομάδων των συνταξιούχων (το σημερινό σχέδιο ενίσχυσης χαμηλοσυνταξιούχων).
Ταυτόχρονα, αναφέρει, θα πρέπει να ξεκαθαρίσει το πλαίσιο και για τον τρίτο πυλώνα, έτσι ώστε να υπάρχει ολοκληρωμένος και ξεκάθαρος σχεδιασμός.
Η ΠΕΟ, από την πλευρά της επεσήμανε ότι από την αρχή αυτής της συζήτησης τονίστηκε ότι «για να είναι ολοκληρωμένη η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση και σε μια προοδευτική κατεύθυνση, θα πρέπει να οδηγεί στον τερματισμό συνταξιούχων με εισοδήματα κάτω από το πραγματικό όριο της φτώχειας, να αντιμετωπίζει την ανάγκη όλοι όσοι συνταξιοδοτούνται να έχουν επαρκές εισόδημα, να αντιμετωπίζει ολιστικά και με δίκαιο τρόπο το πέναλτι 12%, όπως και άλλα κενά και στρεβλώσεις που παρατηρούνται σήμερα».
Παράλληλα, τονίζει ότι η επάρκεια του εισοδήματος μετά τη συνταξιοδότηση προϋποθέτει την καθολική εφαρμογή των Ταμείων Προνοίας έτσι ώστε να απολαμβάνουν αυτό το ωφέλιμα όλοι οι εργαζόμενοι.
Μέρος της μεταρρύθμισης, επισημαίνει, θα πρέπει να είναι και η αντιμετώπιση του χρέους του κράτους απέναντι στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων για να δημιουργηθεί πραγματικό αποθεματικό έτσι που να διασφαλίζονται τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα των σημερινών και μελλοντικών συνταξιούχων.
«Σε πρώτη ανάγνωση αυτού που μας παρουσιάστηκε εντοπίζουμε αρκετά προβληματικά ζητήματα», αναφέρει, επισημαίνοντας ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι αυξήσεις που προτείνονται θα είναι σε βάθος πενταετίας, κάτι που ανατρέπει τις προσδοκίες που δημιούργησε η ίδια η κυβέρνηση και δεν συμβάλλει στη δραστική και άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος των χαμηλών συντάξεων.
Επίσης, δεν είναι ικανοποιητική η ρύθμιση για το πέναλτι 12% αφού αυτή είναι ημιτελής, αποσπασματική και αφορά μόνο το βασικό μέρος της σύνταξης, όπως σημειώνει, προσθέτοντας ότι στο νομοσχέδιο δεν περιλαμβάνεται καμία αναφορά για άρση της αδικίας που υφίστανται οι άνδρες χήροι των οποίων η σύζυγος απεβίωσε πριν το 2018 και δεν δικαιούνται σύνταξη χηρείας.
«Η ειδική χορηγία για τους χαμηλοσυνταξιούχους παραμένει καθοριστικό στοιχείο για την αντιμετώπιση του φαινομένου των φτωχών συνταξιούχων, γι’ αυτό και διεκδικούμε το σχέδιο να τύχει σημαντικής αναθεώρησης λαμβάνοντας υπόψη το πραγματικό όριο της φτώχειας».
Όσον αφορά την πρόταση για μείωση της αναλογιστικής μείωσης του 12% σε 7,5%, η γ.γ. της ΠΕΟ, Σωτηρούλα Χαραλάμπους, σχολίασε στο ΚΥΠΕ ότι «η ελάφρυνση που δίνεται του 4,5% είναι μόνο πάνω στο βασικό μέρος των συντάξεων», αναφέροντας ότι για ακόμα μια φορά υπονομεύεται η αναλογικότητα του συστήματος. Επίσης, ανέφερε ότι μετά τη μεταβατική περίοδο των πέντε χρόνων, αυξάνονται σταδιακά τα χρόνια εισφορών που απαιτούνται για σύνταξη στα 63, από 33 που είναι σήμερα, σε 38.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της ΔΕΟΚ, Στέλιος Χριστοδούλου, είπε ότι «υπάρχουν κάποια σημεία που θέλουμε περισσότερες εξηγήσεις», σημειώνοντας ως πρώτο την επενδυτική πολιτική του Ταμείου, πώς θα επιστραφούν τα λεφτά που δανείστηκε το κράτος στο ΤΚΑ, πού και πώς θα επενδύονται τα πλεονάσματα.
Όσον αφορά το θέμα της αναλογιστικής μείωσης του 12%, ο κ. Χριστοδούλου τόνισε ότι «δεν μας βρίσκει εν πρώτοις σύμφωνους, γιατί μιλούμε για πολύ μικρά ποσά, αφού η μείωση θα αφορά μόνο τη βασική σύνταξη».
