Ο Δείκτης Αντίληψης για τη Διαφθορά για το έτος 2025 που αφορά τα κατεχόμενα, αποκαλύπτει αύξηση της διαφθοράς εντός της τουρκοκυπριακής κοινότητας, με το 73% των επιχειρηματιών να τη χαρακτηρίζουν «πολύ σοβαρό πρόβλημα», ενώ ένας στους τρεις δήλωσε ότι χρειάστηκε να πληρώσει μίζα για να εξασφαλίσει παροχή υπηρεσίας τον περασμένο χρόνο. Η έκθεση -που εκπονήθηκε από τους ακαδημαϊκούς Ομέρ Γκιοκτσέκους και Σερτάτς Σονάν και δημοσιεύθηκε πρόσφατα από το Friedrich Ebert Stiftung (FES)- καταγράφει συνεχή αύξηση της αντιλαμβανόμενης διαφθοράς στον βορρά, ιδίως την τελευταία πενταετία.
Η μελέτη υιοθετεί τη μεθοδολογία του Δείκτη Αντιλήψεων Διαφθοράς (CPI) που δημοσιεύεται ετησίως από την Transparency International (TI), η οποία δεν καλύπτει τα κατεχόμενα, και βασίζεται στις απόψεις επιχειρηματιών και ειδικών. Ο CPI είναι ο πιο ευρέως χρησιμοποιούμενος παγκόσμιος δείκτης διαφθοράς. Κατατάσσει 182 χώρες και εδάφη παγκοσμίως βάσει των αντιλαμβανόμενων επιπέδων διαφθοράς στον δημόσιο τομέα. Τα αποτελέσματα δίνονται σε κλίμακα από το 0 (υψηλή διαφθορά) έως το 100 (πολύ καθαρό).
Εκτεταμένη διαφθορά
Ακολουθώντας τη μεθοδολογία του CPI, λοιπόν, και βασιζόμενοι στις απαντήσεις 352 συμμετεχόντων, οι Γκιοκτσέκους και Σονάν καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα κατεχόμενα κατατάσσονται 150ά στον παγκόσμιο πίνακα του CPI, με βαθμολογία 24/100, παρουσιάζοντας πτώση δύο βαθμών (από 26/100) και 10 θέσεων σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με το Μπαγκλαντές, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και την Παραγουάη, ενώ ακριβώς χαμηλότερα κατατάσσονται το Κονγκό, το Εσουατίνι και το Ιράν. Η βαθμολογία αυτή δείχνει σημαντική απόσταση από την Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία συγκέντρωσε 55 βαθμούς στους 100 και κατέλαβε την 49η θέση ανάμεσα σε 182 χώρες, καθώς και διαφορά επτά βαθμών από την Τουρκία (31/100), η οποία κατατάχθηκε 124η παγκοσμίως.
Επιδείνωση
Μιλώντας στην «Π», ο Σονάν δήλωσε ότι τα τελευταία ευρήματα αποκαλύπτουν σαφή επιδείνωση της αντιλαμβανόμενης διαφθοράς από τότε που ξεκίνησε η ετήσια μελέτη στον βορρά πριν από εννέα χρόνια. «Το 2017 ξεκινήσαμε με βαθμολογία 40, όταν ο παγκόσμιος μέσος όρος ήταν 43. Όχι τέλεια, αλλά ούτε και τραγικά. Παρέμεινε περίπου εκεί για τρία χρόνια. Το 2020 αποτέλεσε σημείο καμπής για την τουρκοκυπριακή ιστορία», είπε, εξηγώντας ότι ήταν το έτος κατά το οποίο ο Ερσίν Τατάρ αντικατέστησε τον Μουσταφά Ακιντζί στη θέση του Τουρκοκύπριου ηγέτη και ο σημερινός τρικομματικός συνασπισμός υπό το Κόμμα Εθνικής Ενότητας (UBP) ανέλαβε την εξουσία.
Από εκείνο το σημείο και μέσα στην επόμενη πενταετία, η βαθμολογία και η κατάταξη του βορρά μπήκαν σε ελεύθερη πτώση, σημειώνοντας σταθερή ετήσια μείωση και από 28/100 το 2021 έπεσαν στο 24/100 στη φετινή έκθεση. Με τον παγκόσμιο μέσο όρο να βρίσκεται στο ιστορικό χαμηλό των 42 μονάδων, το χάσμα διευρύνθηκε απότομα. «Βλέπουμε λοιπόν μια σταθερή επιδείνωση, η οποία συμβαδίζει με πλήθος σκανδάλων και συλλήψεων ανώτατων αξιωματούχων κατηγορούμενων για διαφθορά. Αυτά τα συγκεκριμένα παραδείγματα καθιστούν την αίσθηση της διαφθοράς πιο απτή», είπε ο Σονάν. «Μία ανησυχητική τάση είναι η συνολική επιδείνωση. Παλαιότερα, οι διαδικασίες δημοσίων προμηθειών βρίσκονταν πάντα στη χειρότερη θέση ως προς την αντίληψη διαφθοράς. Εξακολουθούν να βρίσκονται στην κορυφή και έχουν επιδεινωθεί, αλλά το χάσμα με άλλους τομείς έχει αρχίσει να περιορίζεται».
Το ίδιο ισχύει και για την αντίληψη διαφθοράς μεταξύ διαφορετικών θεσμών. Η «δικαιοσύνη» και οι «διωκτικές αρχές» θεωρούνταν πάντα σχετικά καθαρές. Εξακολουθούν να θεωρούνται οι καθαρότερες βάσει κατάταξης, αλλά τα στοιχεία δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη προς αυτές μειώνεται πλέον, πρόσθεσε ο Σονάν.
Τα ευρήματα
Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 73% των ερωτηθέντων θεωρεί τη διαφθορά ως πολύ διαδεδομένη. Δύο στους τρεις επιχειρηματίες πιστεύουν ότι η διαφθορά αυξήθηκε σε σχέση με έναν χρόνο πριν. Η δωροδοκία θεωρείται ιδιαίτερα διαδεδομένη στην κατανομή και ενοικίαση δημόσιας γης και κτηρίων (σύμφωνα με το 64% των συμμετεχόντων) και στην ανάθεση δημοσίων συμβάσεων και αδειών (60%), ενώ λιγότερο συχνή σε δικαστικές αποφάσεις (46%), δημόσιες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας (49%) και δημοτικές υπηρεσίες (50%).
Στο ερώτημα αν οι ίδιοι ή κάποιο άτομο του περιβάλλοντός τους χρειάστηκε να δώσει μίζα, δώρο ή να κάνει χάρη σε αρμόδιο αξιωματούχο τον τελευταίο χρόνο για συγκεκριμένη υπηρεσία, το 33% απάντησε «ναι», το 53% «όχι», ενώ το 13% δεν απάντησε. Οι τρεις συχνότεροι λόγοι ήταν: Για να επισπευσθεί μια διαδικασία (49%), για να ολοκληρωθεί μια διαδικασία (33%) και για να μειωθεί το κόστος μιας υπηρεσίας (9%). Για πρώτη φορά, οι ερωτηθέντες θεωρούν ότι η διαφθορά είναι πιο διαδεδομένη μεταξύ ανώτατων δημοσίων αξιωματούχων, ξεπερνώντας τους «υπουργούς», οι οποίοι κατατάσσονται δεύτεροι.
Όσον αφορά τον θεσμό που εμπιστεύονται περισσότερο για την καταπολέμηση της διαφθοράς, τα «μέσα κοινωνικής δικτύωσης» βρίσκονται στην πρώτη θέση, με το 30% να δηλώνει ότι τα εμπιστεύεται πλήρως. Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης ακολουθούν στη δεύτερη θέση με 26%. Στον πάτο της κατάταξης βρίσκεται η «εκτελεστική εξουσία», στην οποία το 52% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι δεν έχει καμία εμπιστοσύνη. Το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι δεν εμπιστεύονται τη «νομοθετική εξουσία» ανέρχεται στο 47%.
Περισσότεροι από τους μισούς, 55%, θεωρούν την «εκτελεστική εξουσία» απολύτως αναποτελεσματική στην καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος. Σχετικά με τις εκλογές, το 53% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι η αγορά ψήφων ή η υπόσχεση άλλων ανταλλαγμάτων με πρόκριμα την ψήφο είναι συχνό φαινόμενο. Επιπλέον, το 30% θεωρεί συχνή την απειλή τιμωρίας ψηφοφόρων αν δεν ψηφίσουν με συγκεκριμένο τρόπο.
Η έκθεση καταγράφει σημαντική αύξηση της ανοχής προς την ευνοιοκρατία τα τελευταία τρία χρόνια. Ενώ μόνο το 5% πίστευε το 2022 ότι «η χρήση προσωπικών σχέσεων και διασυνδέσεων με δημόσιους υπαλλήλους για επίσπευση διαδικασιών είναι αποδεκτή», το ποσοστό αυτό τετραπλασιάστηκε το 2025 και έφτασε το 19%.
Αντίστοιχα, μόνο το 3% συμφωνούσε το 2022 ότι η «εκτελεστική εξουσία» μπορεί να εμπλέκεται σε διαφθορά εφόσον παρέχει καλές υπηρεσίες, αλλά το ποσοστό αυτό αυξήθηκε στο 11% το 2025. Αντίθετα, το ποσοστό όσων διαφωνούν με αυτή τη θέση μειώθηκε από 79% το 2023 σε 68% το 2025.
«Αυτό υποδεικνύει ότι η ανοχή απέναντι στη διαφθορά αυξάνεται σταθερά τα τελευταία τρία χρόνια», αναφέρει η έκθεση.
Το 63% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι η διαφθορά αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας στον βορρά, ενώ μόνο το 7% δηλώνει ότι δεν αποτελεί καθόλου εμπόδιο. Τέλος, το ένα τρίτο των ερωτηθέντων πιστεύει ότι η επιτυχία συνδέεται με την αξία και την προσπάθεια, το ένα τρίτο δηλώνει αναποφάσιστο και το ένα τρίτο διαφωνεί.
Παγκόσμια πτωτική τάση
Η έκθεση CPI 2025 της Transparency International κατατάσσει τη Δανία ως τη λιγότερο διεφθαρμένη χώρα στον κόσμο, με βαθμολογία 89. Αν και οι οκτώ από τις δέκα πρώτες χώρες της κατάταξης είναι ευρωπαϊκές, ο παγκόσμιος μέσος όρος έχει πέσει σε νέο χαμηλό, στις 42 μονάδες, με περισσότερες από τα δύο τρίτα των χωρών να συγκεντρώνουν βαθμολογία κάτω από το 50.
Η Κυπριακή Δημοκρατία, με βαθμολογία 55, μία μονάδα χαμηλότερη από το 2024, κατέλαβε από κοινού την 49η θέση με τα Φίτζι και την Ισπανία, επιβεβαιώνοντας μια πτωτική πορεία από το 2012, όταν είχε φτάσει στο υψηλότερο επίπεδό της με 66/100.
Η Ελλάδα είναι σε ανοδική πορεία. Συγκέντρωσε 50/100 και κατέλαβε από κοινού την 56η θέση με το Μπαχρέιν, τη Γεωργία και την Ιορδανία, ενώ η Τουρκία υποχώρησε στην κατάταξη, συγκεντρώνοντας 31 βαθμούς και καταλαμβάνοντας από κοινού την 124η θέση με τη Λευκορωσία, το Τζιμπουτί, τη Μογγολία, τον Νίγηρα και το Ουζμπεκιστάν. Τελευταίες στην κατάταξη βρίσκονται από κοινού η Σομαλία και το Νότιο Σουδάν με εννέα βαθμούς.
Στασιμότητα ή επιδείνωση
Σύμφωνα με την Transparency International, από το 2012 οι περισσότερες χώρες αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τη διαφθορά και είτε παραμένουν στάσιμες είτε επιδεινώνονται. «Παρατηρούμε μια ανησυχητική εικόνα μακροχρόνιας παρακμής της ηγεσίας στην αντιμετώπιση της διαφθοράς. Ακόμη και καθιερωμένες δημοκρατίες, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νέα Ζηλανδία, καταγράφουν πτώση επιδόσεων. Η απουσία τολμηρής ηγεσίας οδηγεί σε ασθενέστερα πρότυπα και εφαρμογή, μειώνοντας τη φιλοδοξία στις προσπάθειες κατά της διαφθοράς παγκοσμίως», αναφέρει ο Σερτάτς Σονάν.
Λογοδοσία της εξουσίας
Ταυτόχρονα, οι περιορισμοί στον χώρο της κοινωνίας των πολιτών μειώνουν τη δυνατότητα πολιτών, ΜΚΟ και δημοσιογράφων να «διευκολύνουν» την εξουσία, επιτρέποντας στη διαφθορά να ανθεί. Ακόμη και χώρες που κατατάσσονται υψηλά στους δείκτες διαφθοράς μπορεί να διευκολύνουν τη διεθνή διαφθορά μέσω ξεπλύματος χρήματος και διασυνοριακής χρηματοοικονομικής αδιαφάνειας, σημειώνει η Transparency International.
Σε περιφερειακό επίπεδο, η Ανατολική Ευρώπη και η Κεντρική Ασία παραμένουν από τις περιοχές με τις χαμηλότερες επιδόσεις παγκοσμίως, με «εκτεταμένη ατιμωρησία για τη διαφθορά, καθοδηγούμενη από τα κατεστημένα συμφέροντα που κυριαρχούν στις περισσότερες κυβερνήσεις και θεσμούς τους». Οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης παρουσιάζουν καλύτερες επιδόσεις, ωστόσο «οι προσπάθειες κατά της διαφθοράς έχουν σε μεγάλο βαθμό παγώσει τα τελευταία χρόνια, με τον μέσο όρο του CPI της περιοχής να μειώνεται ταχύτερα από κάθε άλλη».
