Τεράστιες εκτάσεις κρατικής γης τελούν εδώ και χρόνια υπό παράνομη κατοχή και εκμετάλλευση. Η ατιμωρησία έχει αποθρασύνει τους επιτήδειους σε βαθμό που καταγράφονται, πλέον, ακόμη και περιπτώσεις ανέγερσης κατοικιών πάνω σε κρατική γη. Μόλις χθες ήρθαν στο φως σχετικές καταγγελίες από τον δήμαρχο Λευκάρων, Σοφοκλή Σοφοκλέους, για ανέγερση επαύλεων σε χαλίτικη γη στον Κόρνο.
Η κρατική περιουσία δεν προστατεύεται επαρκώς από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η λειτουργία επιχείρησης μασάζ σε κρατικό παραθαλάσσιο φιλέτο στον Πρωταρά, μάλιστα εντός ζώνης προστασίας της παραλίας. Από το 2023, όλοι οι αρμόδιοι γνώριζαν για την εξόφθαλμη παρανομία που συντελείτο σε μία από τις πιο δημοφιλείς παραλίες του Πρωταρά, ωστόσο, κανείς δεν ενοχλούσε τον επιχειρηματία. Το γιατί, διερευνάται από το ΤΑΕ Αρχηγείου Αστυνομίας. Η κατάσταση άλλαξε μόνο όταν ανέλαβε προσωπικά την υπόθεση ο υπουργός Εσωτερικών, Κωνσταντίνος Ιωάννου, με αποτέλεσμα η νομιμότητα να αποκατασταθεί χθες, με την απομάκρυνση της κατασκευής (βλέπε φωτό) από την Επαρχιακή Διοίκηση Αμμοχώστου, η οποία όλα αυτά τα χρόνια δήλωνε αναρμόδια. Και όλα αυτά, αφού είχε προηγηθεί το πρωτοσέλιδο δημοσίευμα του «Π», το οποίο κατάγγελλε ότι, κάποιοι έκλειναν τα μάτια στην παρανομία.
1.127 υποθέσεις
Η απουσία αποτρεπτικών μέτρων συμβάλλει στη διαιώνιση του προβλήματος. Όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία του Τμήματος Κτηματολογίου, τα οποία δημοσίευσε πρόσφατα η Ελεγκτική Υπηρεσία στο πλαίσιο των ελέγχων της, εκατοντάδες υποθέσεις παράνομης κατοχής και εκμετάλλευσης κρατικής γης παραμένουν σε εκκρεμότητα προς εξέταση, με τον όγκο εργασίας να αυξάνεται συνεχώς. «Στις 31/12/2024 εκκρεμούσαν, σε παγκύπρια βάση, συνολικά 1.127 υποθέσεις παράνομων επεμβάσεων, ενώ από τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν από την υπηρεσία μας στην επαρχία Λευκωσίας, φαίνεται ότι εκκρεμούν για 15 και πλέον έτη, χωρίς τη λήψη επαρκών μέτρων για άρση των επεμβάσεων», αναφέρει χαρακτηριστικά η Ελεγκτική Υπηρεσία στην έκθεσή της, η οποία δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο.
Τι φταίει;
Το Τμήμα Κτηματολογίου αποδίδει τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην εξέταση των επεμβάσεων σε κρατική γη, κατά κύριο λόγο, στον συσσωρευμένο όγκο εργασίας από προηγούμενα χρόνια καθώς και στην έλλειψη προσωπικού.
Καταγράφουν τις παρεμβάσεις
Το Τμήμα Κτηματολογίου, σε συνεργασία με τις Επαρχιακές Διοικήσεις και το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, κατέγραψε επεμβάσεις σε όλες τις κοινότητες και τους δήμους που εμπίπτουν στην Αιγιαλίτιδα Ζώνη και στη Ζώνη Προστασίας της Παραλίας. Ωστόσο, η καταγραφή όλων των επεμβάσεων στην ελεύθερη Κύπρο, όπως σε οικιστικές περιοχές και δημόσιους δρόμους δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Συνεπώς, ο πραγματικός αριθμός των επεμβάσεων ενδέχεται να είναι σημαντικά μεγαλύτερος από τις 1.127 υποθέσεις.
Αντί νομικών μέτρων, ενοίκια
Σε υποθέσεις που εξέτασε η Ελεγκτική Υπηρεσία στο πλαίσιο των ελέγχων της στο Τμήμα Κτηματολογίου, εντοπίστηκαν περιπτώσεις όπου οι αιτητές χρησιμοποιούσαν κρατική γη χωρίς την εκ των προτέρων έγκριση του ιδιοκτήτη, δηλαδή του κράτους. Αντί, όμως, να λαμβάνονται νομικά μέτρα εναντίον τους, η συνήθης πρακτική είναι η επιβολή «ενδιάμεσων οφελών», δηλαδή ενοικίων για τα έτη της παράνομης χρήσης της γης. Ωστόσο, η τακτική αυτή δεν περιλαμβάνει οποιαδήποτε ουσιαστική κύρωση για την παράνομη προηγούμενη χρήση της κρατικής γης και, ως εκ τούτου, δεν λειτουργεί αποτρεπτικά.
Σύμφωνα, πάντα, με την Ελεγκτική Υπηρεσία, το Τμήμα Κτηματολογίου δεν διενεργεί συστηματικούς εκ των υστέρων επιτόπιους ελέγχους για την επαλήθευση της συμμόρφωσης με τους όρους των συμβάσεων, όπως σε περιπτώσεις εγκατάλειψης ή αλλαγής χρήσης. Η απουσία μηχανισμού ελέγχου της χρήσης της γης αυξάνει τον κίνδυνο παράνομων επεμβάσεων και μη εγκεκριμένων χρήσεων κρατικής γης. Η Ελεγκτική Υπηρεσία εισηγήθηκε προς το Υπουργείο Εσωτερικών να εξεταστεί το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων ή προστίμων στις περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται παράνομη χρήση κρατικής γης πριν από την υποβολή αίτησης για εκμίσθωση ή παραχώρηση άδειας χρήσης, ώστε να διασφαλίζεται το δημόσιο συμφέρον.
Αδιαφάνεια και ανισότητες
Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, ο τρόπος διαχείρισης της κρατικής γης, βάσει του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου (ΚΔΠ 173/1989), όπου ένας ιδιώτης εντοπίζει κρατική γη και εξασφαλίζει την παραχώρησή της, εγείρει σοβαρές ανησυχίες ως προς τη συμβατότητά του με τις αρχές της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και της αποφυγής διακρίσεων.
Ιδιαίτερα προβληματικές θεωρούνται οι περιπτώσεις στις οποίες η εκμίσθωση ή η άδεια χρήσης χορηγείται σε ιδιώτες για βιομηχανικούς, τουριστικούς ή άλλους εμπορικούς σκοπούς, καθώς πρόκειται για περιπτώσεις που θα μπορούσαν να ενδιαφέρουν και άλλους επιχειρηματίες, ενδεχομένως με πιο ανταγωνιστικούς όρους προς όφελος της Δημοκρατίας. Όπως επισημαίνει η Ελεγκτική Υπηρεσία, ο συγκεκριμένος τρόπος διαχείρισης ενισχύει την έλλειψη διαφάνειας και δημιουργεί πεδίο για πληροφόρηση «εκ των έσω».
Mε εκδήλωση ενδιαφέροντος
Με στόχο την αντιμετώπιση των ζητημάτων αδιαφάνειας και ανισότητας που εγείρονται από την Ελεγκτική Υπηρεσία, το Υπουργείο Εσωτερικών δρομολογεί την τροποποίηση της κείμενης νομοθεσίας. Προς αυτή την κατεύθυνση, το Τμήμα Κτηματολογίου έθεσε σε δημόσια διαβούλευση νέο κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο θα διέπει τη διαχείριση της κρατικής περιουσίας. Μεταξύ άλλων, προβλέπονται τα εξής:
1 Οποιαδήποτε εκμίσθωση ακίνητης ιδιοκτησίας της Δημοκρατίας δεν θα υπερβαίνει τα 20 χρόνια. Μπορεί, ωστόσο, να ανανεώνεται για δεύτερη περίοδο 20 ετών από το Υπουργικό Συμβούλιο, λαμβάνοντας υπόψη το είδος και το μέγεθος της κτηνοτροφικής μονάδας που έχει δημιουργηθεί.
2 Ιδιοκτησία της Δημοκρατίας που βρίσκεται εντός βιομηχανικών ή βιοτεχνικών ζωνών δύναται να εκμισθώνεται για βιομηχανικούς ή βιοτεχνικούς σκοπούς με μέγιστη διάρκεια τα 33 έτη. Η μίσθωση μπορεί, ωστόσο, να ανανεώνεται για δεύτερη και τρίτη περίοδο 33 ετών από το Υπουργικό Συμβούλιο, λαμβάνοντας υπόψη το είδος και το μέγεθος της βιομηχανικής ή βιοτεχνικής μονάδας.
3 Ιδιοκτησία της Δημοκρατίας μπορεί να εκμισθώνεται και για εμπορικές δραστηριότητες. Η διάρκεια της εκμίσθωσης δεν θα υπερβαίνει τα 33 έτη, μπορεί όμως να ανανεώνεται για δεύτερη και τρίτη περίοδο 33 ετών από το Υπουργικό Συμβούλιο λαμβάνοντας υπόψη το είδος και το μέγεθος της εμπορικής μονάδας.
4 Για σκοπούς εκμίσθωσης ιδιοκτησίας της Δημοκρατίας, θα δημοσιεύεται με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Η κατακύρωση θα γίνεται υπέρ του προσφοροδότη που θα υποβάλλει την υψηλότερη προσφορά μισθώματος.
