Θέμα ημερών είναι να τεθεί σε λειτουργία η κινητή μονάδα αφαλάτωσης στον Γαρύλλη στη Λεμεσό, ενισχύοντας το σύστημα ύδρευσης με επιπλέον 10.000 κυβικά μέτρα νερού. Η μονάδα αυτή είναι η τέταρτη που τίθεται σε πλήρη λειτουργία μετά την κινητή μονάδα αφαλάτωσης στη Μονή, δυναμικότητας περίπου 15.000 κ.μ./ημέρα, που τέθηκε σε λειτουργία τον Ιούλιο του 2025, την κινητή μονάδα στα Πότιμα της Κισσόνεργας, δυναμικότητας 12.000 κ.μ./ημέρα, που ενσωματώθηκε τον Ιούλιο του 2025 και αυτή στο Λιμάνι Λεμεσού, δυναμικότητας 10.000 κ.μ./ημέρα, που λειτούργησε τον περασμένο μήνα. Με την ένταξη της μονάδας ισραηλινών συμφερόντων στον Γαρύλλη, ο αριθμός των μονάδων αφαλάτωσης αυξάνεται σε εννέα, ενώ τον Σεπτέμβριο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία και μία δέκατη - κινητή - μονάδα, στην Επισκοπή Λεμεσού, δυναμικότητας 15.000 κ.μ./ημέρα.
Έργα - γέφυρα
Τα πιο πάνω έργα αποτελούν μέρος ενός μεσοπρόθεσμου σχεδιασμού του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, για πλήρη κάλυψη των αναγκών ύδρευσης από αφαλατωμένο νερό μέχρι το 2027 και τη διατήρηση των αποθεμάτων στα φράγματα για τις ανάγκες της άρδευσης. Όπως αποκάλυψε ο «Π», φέτος, μετά από απόφαση της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης Υδάτων, ο τομέας θα λάβει μηδενικές ποσότητες για εποχικές καλλιέργειες στις περιοχές οι οποίες υποστηρίζονται από το Ενιαίο Σχέδιο Νότιου Αγωγού (ειδικά για την πατατοκαλλιέργεια στην ελεύθερη Αμμόχωστο) και το Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου, καθώς σημαντικές ποσότητες των φραγμάτων προορίζονται για τις αυξημένες ανάγκες ύδρευσης. Το αποτέλεσμα αυτής της απόφασης είναι οι αγροτικές οργανώσεις να αντιδρούν έντονα και να ζητούν αλλαγές την υστάτη, προτού η υπουργός Γεωργίας καταθέσει το τελικό κείμενο στο Υπουργικό Συμβούλιο. Αντιθέτως, για την ύδρευση τερματίζεται η αποκοπή 10% στους ΕΟΑ και ενισχύονται με επιπλέον ποσοστά, από 5% μέχρι 16%.
Σήμερα, οι μόνιμες και κινητές μονάδες αφαλάτωσης καλύπουν περίπου το 80% των αναγκών ύδρευσης που εξυπηρετούνται από τα κυβερνητικά συστήματα υδατοπρομήθειας. Πρόκειται για έργα – γέφυρα, μέχρι να εγκατασταθούν δύο νέες μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης, στη Δεκέλεια, δυναμικότητας 80.000 κ.μ. νερού ημερησίως, σε αντικατάσταση της υφιστάμενης, και στην Επισκοπή Λεμεσού 60.000 κ.μ. νερού ημερησίως.
Προειδοποιεί το ΤΑΥ
Ωστόσο για την ολοκλήρωση του μεσοπρόθεσμου σχεδιασμού μέχρι το 2027, ο οποίος, σε αντίθεση με σήμερα, θα επιτρέψει την ικανοποιητική κάλυψη των γεωργικών αναγκών, απαιτείται, σύμφωνα με το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, να προχωρήσει η υλοποίηση τεσσάρων ακόμα έργων αφαλάτωσης, σε Δεκέλεια, Βασιλικό, Μαζωτό και Γερμασόγεια. «Η οποιαδήποε καθυστέρηση, μερική λειτουργία ή μη ολοκλήρωση έστω και μίας από τις πιο πάνω μονάδες αφαλάτωσης θα δημιουργήσει σημαντικά και μη εύκολα διαχειρίσιμα ελλείμματα, τα οποία θα καλυφθούν από τα φράγματα με σοβαρές ωστόσο επιπτώσεις στο υδατικό ισοζύγιο. Μια τέτοια εξέλιξη θα υπονομεύσει τον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό, θα αυξήσει τον βαθμό αβεβαιότητας και θα περιορίσει ουσιαστικά τα διαθέσιμα εργαλεία διαχείρισης, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιβολής αυστηρότερων περιορισμών στην ύδρευση και την άρδευση κατά τα επόμενα έτη», προειδοποιεί σε ειδικό σημείωμα που κατατέθηκε στη ΣΕΔΥ σε σχέση με τα σενάρια κατανομής νερού, για την περίοδο 2026-2028.
Αυξήσεις μέχρι το 2028
Στο πλαίσιο της κατάρτισης των σεναρίων κατανομής σε βάθος τριετίας, το ΤΑΥ έχει λάβει υπόψη την πλήρη και απρόσκοπτη λειτουργία όλων των υφιστάμενων μονάδων αφαλάτωσης, σε ποσοστό έως και 100% της συμβατικής τους δυναμικότητας, καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς. Η παραδοχή αυτή, τονίζει το Τμήμα, αποτελεί βασική συνιστώσα του υδατικού ισοζυγίου και κρίσιμη προϋπόθεση για τη διασφάλιση της επάρκειας ύδρευσης, ιδιαίτερα υπό συνθήκες παρατεταμένης ανομβρίας και αυξημένης ζήτησης.
Ειδικότερα, εκτιμάται ότι το σύνολο των μονάδων αφαλάτωσης θα συνεισφέρει για το έτος 2026 περίπου 83 εκατ. κυβικά μέτρα νερού στο Ενιαίο Σχέδιο Νότιου Αγωγού και 8,2 εκατ. στο Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου, ενώ για τα έτη 2027 και 2028 η αντίστοιχη συνεισφορά εκτιμάται ότι θα αυξηθεί σε 105,1 εκτ. για το Ενιαίο Σχέδιο Νότιου Αγωγού και 8,9 εκατ. για την Πάφο, βάσει του προγραμματισμού ένταξης των τεσσάρων νέων μονάδων αφαλάτωσης που παρουσιάζονται στη συνέχεια.
Οι τέσσερις νέες μονάδες που θα τεθούν σε λειτουργία το 2027
Για τη διασφάλιση των πιο πάνω ποσοτήτων το ΤΑΥ δηλώνει ότι έχει υιοθετήσει επιμέρους κρίσιμες παραδοχές που αφορούν συγκεκριμένες μονάδες αφαλάτωσης, οι οποίες, όπως τονίζει, παρουσιάζουν ιδιαίτερη σημασία για τον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό:
Μονάδα αφαλάτωσης Δεκέλειας: Η υφιστάμενη σύμβαση με τον ανάδοχο, η οποία προβλέπει την παραχώρηση 19,7 εκατ. κ.μ. ετησίως, ολοκληρώνεται εντός του 2027. Το ΤΑΥ έχει ήδη δρομολογήσει τη διαδικασία διαπραγμάτευσης για χρονική επέκταση της υφιστάμενης σύμβασης. Στο σενάριο του Ενιαίου Σχεδίου Νότιου Αγωγού (ΕΣΝΑ) εκτιμάται ότι η παραγόμενη ετήσια ποσότητα θα παραμείνει στα ίδια επίπεδα για τα έτη 2027 και 2028, όπως και το 2026. Τυχόν μη θετική ολοκλήρωση της διαδικασίας διαπραγμάτευσης ενδέχεται να δημιουργήσει σημαντικά ελλείμματα στο υδατικό ισοζύγιο του ΕΣΝΑ για τα έτη 2027 και 2028, όπως προειδοποιεί το ΤΑΥ.
Κινητή μονάδα αφαλάτωσης Βασιλικού: Στο σενάριο έχουν υπολογιστεί για τα έτη 2027 και 2028 ετήσιες ποσότητες 3,3 εκατ. κ. μ., στη βάση της παραδοχής ότι η κινητή μονάδα αφαλάτωσης προγραμματίζεται να τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2027. Οποιαδήποτε καθυστέρηση στην ολοκλήρωση της εγκατάστασης και ένταξης της μονάδας, θα οδηγήσει σε αντίστοιχα ελλείμματα στις προβλεπόμενες ποσότητες για το 2027. Εδώ το ΤΑΥ σημειώνει ότι την αποκλειστική ευθύνη για την ολοκλήρωση της εγκατάστασης της συγκεκριμένης μονάδας φέρει η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου, ως η αρμόδια Αρχή υλοποίησης.
Μονάδα Αφαλάτωσης Μαζωτού: Για τα έτη 2027 και 2028, στο σενάριο έχουν υπολογιστεί ετήσιες ποσότητες 13,1 εκατ. κ.μ., με την παραδοχή ότι η μονάδα αφαλάτωσης Μαζωτού θα τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2027. Το ΤΑΥ προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση στην ολοκλήρωση της εγκατάστασης ή στην έναρξη πλήρους λειτουργίας της μονάδας η/και σε ενδεχόμενο ακύρωσης ή αλλαγής σχεδιασμού, όπως έγινε με την περίπτωση της κινητής μονάδας στην Αγία Νάπα, θα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία σημαντικών ελλειμμάτων στις ποσότητες που έχουν ενσωματωθεί στο υδατικό ισοζύγιο, ιδίως για το έτος 2027.
Οφείλουμε να αναφέρουμε ότι για τη συγκεκριμένη μονάδα αντιδρούν έντονα οι κάτοικοι των κοινοτήτων Μαζωτού και Αλαμινού, τα Κοινοτικά Συμβούλια και περιβαλλοντικές οργανώσεις, κάνοντας λόγο για κίνδυνο καταστροφής μιας παραλίας με παρθένα φυσική ομορφιά και ενός πλούσιου θαλάσσιου οικοσυστήματος με προστατευόμενους οικοτόπους.
Πλωτή μονάδα αφαλάτωσης Γερμασόγειας: Στο σενάριο κατανομής νερού έχουν υπολογιστεί για τα έτη 2027 και 2028 ετήσιες ποσότητες 6,6 εκατ. κ.μ., με βάση την εκτίμηση ότι η πλωτή μονάδα αφαλάτωσης Γερμασόγειας θα τεθεί σε λειτουργία τον Ιανουάριο του 2027. Εδώ το ΤΑΥ σημειώνει ότι το συγκεκριμένο έργο βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία ετοιμασίας εγγράφων διαγωνισμού και το Τμήμα αξιολογεί το συγκεκριμένο έργο ως υψηλού ρίσκου, πλην μεν απαραίτητο, για τεχνικούς ή/και οικονομικούς λόγους. Παράλληλα προειδοποιεί ότι ενδεχόμενη καθυστέρηση στην εγκατάσταση, πιστοποίηση ή πλήρη επιχειρησιακή ένταξη της μονάδας θα οδηγήσει σε άμεση απόκλιση από τις προβλεπόμενες ποσότητες και σε ελλείμματα για το 2027.
