Πριν από την προηγούμενη Κυριακή, ελάχιστοι στη Κύπρο γνώριζαν το χωριό Τρόζενα. Κάποιοι ίσως να το είχαν ακούσει για τους ξακουστούς καταρράκτες του ή άλλη για τη χαρακτηριστική του γέφυρα από την εποχή της αγγλοκρατίας. Όσοι ήξεραν την Τρόζενα, την ήξεραν είτε γιατί είχαν κάποια σχέση το χωρίο ή γιατί είναι φυσιολάτρης και όντως το τοπίο στην περιοχή είναι μοναδικό. Πλέον η Τρόζενα δεν θα είναι ποτέ ξανά η ίδια, γιατί πολύ απλά θα αποκτήσει ξανά ζωή και κατοίκους, αλλάζοντας για πάντα τη φήμη που τη συνόδευε ως ένα εγκαταλελειμμένο χωριό απαράμιλλής φυσικής ομορφιάς. Η Τρόζενα βρίσκεται στα «σύνορα» μεταξύ Λεμεσού και Πάφο, διοικητικά ανήκει στη Λεμεσό αλλά εκκλησιαστικά στην Πάφο.
Η Τρόζενα είναι σήμερα στην επικαιρότητα γιατί ένας επενδυτής, κάτοχος Ουγγρικού και Ισραηλινού διαβατηρίου, αγόρασε το 70% των εγκαταλελειμμένων σπιτιών του οικισμού και μαζί τεράστιες εκτάσεις γης προκειμένου να φτιάξει εκεί τη «Νέα Τρόζενα». Η «Νέα Τρόζενα», σύμφωνα με όσα καταγράφονται στις αιτήσεις αδειοδότησής, θα περιλαμβάνει 60 δωμάτια ενοικίασης (σε διάφορες διάσπαρτες κατοικίες που είτε θα αναστηλωθούν είτε θα κτιστούν από την αρχή), κατασκηνωτικό χώρο (ουσιαστικά glamping) και οινοποιείο. Για τη λειτουργία του οινοποιείου αγοράστηκαν και τεράστιες εκτάσεις γης όπου είτε υπάρχουν ήδη αμπελώνες είτε θα φυτεύουν νέοι. Στο χώρο του χωριού, αναμένεται ότι θα λειτουργήσουν επίσης εστιατόριο και καφετέρια με τη δεύτερη να έχει ήδη ψιλολειτουργήσει, κυρίως για τους εργαζόμενους εκεί.
Τη Παρασκευή ο «Π» βρέθηκε στην Τρόζενα για να διαπιστώσουμε επί τόπου την κατάσταση που επικρατεί. Μετά τον σάλο που έγινε αρχικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ακολούθως στα μέσα ενημέρωσης, ήταν δεδομένο ότι κανείς δεν θα απαγόρευε την πρόσβαση σε κανέναν, ούτε περιμέναμε να δούμε ομάδες σεκιουριτάδων να προσέχουν την περιοχή. Αντίθετα, αυτό που διαπιστώσαμε απέχει κατά πολύ. Πάντως, αν δύο πράγματα ξεχωρίζουν την Τρόζενα, είναι ότι το χωριό είναι πραγματικά απομονωμένο, κτισμένο σε μια πλαγιά και κυριολεκτικά κρυμμένο από όλες τις πλευρές. Ξεχωρίζει επίσης ότι έχει, πολύ νερό.
Οι δημόσιες καταγγελίες που «φιγούραραν» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν πάντως διαψευστεί από τον Κοινοτάρχη του Άρσους, ο οποίος έχει τη διοικητική ευθύνη και για την Τρόζενα.
Στην Τρόζενα μέχρι σήμερα ακόμα δεν έχει έρθει ηλεκτρισμός και νερό. Η παλιός εγκαταλελειμμένος οικισμός είχε 32 σπίτια εκ των οποίων φαίνεται να αγοράστηκαν λίγο λιγότερα από 20. Σύμφωνα με πληροφορίες πριν από περίπου μία δεκαετία είχε γίνει άλλη μια προσπάθεια αγοράς μεγάλων εκτάσεων γης στην περιοχή, εκείνη τη φορά από κύπριους που έδειξαν ενδιαφέρον, χωρίς όμως να προχωρήσει. Κατά καιρούς έχουν γίνει διάφορα σχέδια για ηλεκτροδότηση της κοινότητας χωρίς αποτέλεσμα, σήμερα φαίνεται ότι θα γίνει αυτό με τη οικονομική συνδρομή του επενδυτή όπου θα πληρώσουν 50%-50% με το κράτος. Στα διοικητικά όρια της Τρόζενας υπάρχουν και τουρκοκύπριοι ιδιοκτήτες γης που δεν έχουν επηρεαστεί ή προσεγγιστεί.
Θέλει να φτιάξει «ησυχαστήριο»
Κοντά στην εκκλησία του χωριού, σε ένα καταπράσινο σημείο όπου υπάρχει και τρεχούμενο νερό, συναντήσαμε τον Uriel Kertesz, που είναι και ο επενδυτής που αγόρασε την Τρόζενα. Ο Uriel Kerteszείναι σήμερα συνταξιούχος επιχειρηματίας, κάτοχος διπλής υπηκοότητας από την Ουγγαρία και το Ισραήλ. Ένα από τα πρώτα πράγματα που μας είπε, είναι ότι είναι ευρωπαίος πολίτης και ότι έχει κάθε δικαίωμα να αγοράζει γη στην Κύπρο, όπως σε όλη την Ευρώπη, επιμένοντας ότι «δεν ανάγκασε κανέναν να του πουλήσει». Αν και γενικά ο Uriel Kertesz φαίνεται αρκετά πρόθυμος να μιλήσει για το πρότζεκτ της Τρόζενας, δεν είναι διαθέσιμος όμως να κρεμάσει τη προσωπική του ζωή στα «μανταλάκια». Παρόλες τις επανειλημμένες ερωτήσεις, δεν μας είπε ποτέ πόσο θα κοστίζει το πρότζεκτ, πόσα στοίχησε η γη που αγόρασε την Τρόζενα. Κάποιες πληροφορίες λένε ότι μέχρι σήμερα πλήρωσε περίπου 2-3 εκατομμύρια ευρώ. Είναι έτοιμος να αγοράσει πάντως και άλλα τεμάχια γης, αν του προσφερθούν στη σωστή τιμή. Παραδέχεται ότι εξ αρχής ήθελε να αγοράσει όσο περισσότερα μπορούσε, για να φτιάξει στη Τρόζενα είναι «ησυχαστήριο», «στην αρχή αγοράσαμε φτηνά, μετά λίγο πιο ακριβά, τώρα κάποιοι ζητούν πολύ περισσότερα, ας κρατήσουν για τους ίδιους». Ο ίδιος έχει υπόβαθρο πολιτικού μηχανικού, και αυτό ίσως εξηγεί και την εμπλοκή του με τις εκεί εργασίες, αφού δεν παρακολουθεί απλά από μακριά, αλλά εμπλέκεται και δίνει ο ίδιος οδηγίες στους εργάτες.
Ο Uriel Kertesz «ανακάλυψε» την Τρόζενα το 2021, όταν έψαχνε στην Κύπρο να αγοράσει μεγάλη έκταση γης για να προχωρήσει σε ανάπτυξη. Κάποιος μεσίτης προσπαθούσε να του πουλήσει κάποια άλλη περιοχή, αλλά όταν είδε την Τρόζενα «κόλλησε». Στην ερώτηση αν θέλει να φτιάξει ένα «κιμπούτς» στη Τρόζενα, γέλασε, απαντώντας ότι δεν τον ενδιαφέρει καθόλου η εθνικότητα των ανθρώπων που θα μένουν στην Τρόζενα, αρκεί να σέβονται αυτό που θα υπάρχει. Εξηγεί επίσης ότι για τον ίδιο είναι «ανοησίες» ότι η Κύπρος είναι μέρος του σχεδίου για το «μεγάλο Ισραήλ», «πουθενά στις γραφές η Κύπρος δεν ήταν μέρος του κράτους των Εβραίων, δεν είναι το ίδιο με αυτό που σήμερα λένε Παλαιστίνη, εκεί ήταν εβραϊκή περιοχή». Ο ίδιος εξηγεί ότι ήρθε στην Κύπρο για τον ωραίο καιρό, για την ασφάλεια που μπορεί να υπάρχει και γιατί είναι μια χώρα που σχεδόν όλοι μιλάνε αγγλικά και δεν χρειαζόταν ως συνταξιούχος να μάθει μια νέα γλώσσα. Στη Τρόζενα θέλω να φτιάξω ένα «ησυχαστήριο», ένα μέρος όπου να έρχεται κάποιος και να μπορεί να ηρεμίσει, όταν έχει να πάρει σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή του να αφήνει τη βαβούρα πίσω του και να ηρεμεί».
Σήμερα ανησυχεί
Η έκταση που πήρα το ζήτημα της Τρόζενας τον ανησυχεί. Όχι για το τι γράφουν και λένε οι κύπριοι, αλλά κυρίως για το ότι το θέμα πέρασε στα μέσα ενημέρωσης της Τουρκίας. «Στην Τουρκία ξέρουμε όλοι ότι τα μέσα ενημέρωσης είναι ελεγχόμενα από το κράτος, γιατί ασχολούνται τόσο πολύ και είναι παντού η Τρόζενα;», απορεί, γνωρίζοντας μάλλον την απάντηση. «Αγόρασα γη στη Τρόζενα, την αγόρασα από ελληνοκύπριους, δεν μιλήσαμε με κανέναν τουρκοκύπριο, δίπλα υπάρχει η Γερόβασα που είναι εγκαταλελειμμένο τουρκοκυπριακό χωριό, δεν θέλουμε γη εκεί».
Αν και ήρθε στην Κύπρο το 2020 στην αρχή του κορονοϊού, ο Uriel Kertesz φαίνεται να την γνωρίζει καλά, πρόλαβε σε μείνει σε ένα προάστιο της Πάφου κοντά στο αεροδρόμιο. Σήμερα μένει στην ημιορεινή Λεμεσό και το καλοκαίρι επηρεάστηκε από τις φωτιές, με παράπονο λέει, «τότε για ένα μήνα όλο το προσωπικό που εργοδοτώ και τα οχήματα, πήγαν να βοηθήσουν σε ότι χρειαζόταν, αυτό δεν το είπε και το δεν έγραψε κανείς».
Πάντως εκφράζει και το παράπονο του για την καθυστέρηση στην εξασφάλιση αδειών, εξηγεί ότι έχουν αποταθεί σε όλους τους αρμοδίους φορείς εδώ και τουλάχιστον τρία χρόνια και ακόμα δεν έχουν λάβει απαντήσεις για να μπορέσουν να ξεκινήσουν σε πλήρη ρυθμούς. «Για την ώρα είμαστε εδώ, καθαρίζουμε την περιοχή, «ανοίγουμε» κάποιους δρόμους και μονοπάτια από τα χόρτα, ότι κάνουμε πρώτα ρωτάμε». Μας δείχνει πίσω του την εκκλησία, «είπαν ότι την αγόρασα και θα την κατεδαφίσω, υπάρχει κάποιος που πουλά εκκλησίες;» λέει με απορία συνεχίζοντας όμως μας δείχνει τα έργα που πλήρωσε ο ίδιος για να γίνουν στην εκκλησία και στον περιβάλλοντα χώρο της. «Εδώ που είμαστε τώρα είναι ιδιωτική περιουσία, σε αυτό που ετοιμάζουμε θα είναι δημόσιος χώρος».
Τον λατρεύουν στο Άρσος
Σε τεράστια εκτίμηση έχουν στην κοινότητα Άρσους των Uriel Kertesz, όπου κυριολεκτικά κανείς δεν έχει να πει μίση κακή κουβέντα. Στο καφενείο του χωριού συναντήσαμε τρεις χωρικούς και τον ιερέα της κοινότητας. «Ήταν μια περιοχή ξεχασμένη και εγκαταλειμμένη, εμείς εκεί βρίσκαμε κουφάδες και κάθε χρόνο προσπαθούσαμε να ανοίξουμε το δρόμο για να πάμε στην εκκλησιά, μας βοήθησε να την φτιάξουμε». Ένας άλλος χωριανός, λίγο πιο θυμωμένα, «τούτοι που σήμερα φωνάζουν, δεν ήξεραν καν που είναι η Τρόζενα, τι περιμένουν να κάμει ο κόσμος στην ύπαιθρο για να ζήσει, τα χωράφια και τα σπίτια εκεί τα είχαν όλοι ξεγραμμένα και ήρθε αυτός ο άνθρωπος να μας βοηθήσει, η επένδυση που κάνει θα φέρει πολλά οφέλη σε όλη την περιοχή, όχι μόνο στην Τρόζενα, θα ανοίξουν δουλειές».
Ένας που κάθεται πιο δίπλα μας ακούει και προσθέτει, «είχαμε αμπέλια στην περιοχή και τα αφήσαμε αφού το κράτος δεν βοηθά, το καλοκαίρι παραλίγο να καούμε, σήμερα που τα φροντίζει ο άνθρωπος αυτός δεν είναι πολύ καλύτερα;». Ξεχωρίζει το γεγονός ότι οι περισσότεροι χωρικοί έχουν γνωρίσει τον Uriel Kertesz, αφού ο ίδιος συχνάζει στην κοινότητα ενώ φαίνεται να βοήθησε με διάφορους τρόπους την ανάπτυξή της, συμβάλλοντας οικονομικά. Ταυτόχρονα, όλοι εκτιμούν βαθύτατα ότι στα έργα στην Τρόζενα εργάζονται τόπακες, νέα παιδιά του χωριού που υπό άλλες συνθήκες δεν θα είχαν ευκαιρίες εργασίας στην ορεινή Λεμεσό.
«Ναι πουλήσαμε»
Απέναντι σε άλλο καφενείο καθόταν ο κύριος Νίκος, πιάνοντας την κουβέντα μας αποκάλυψε ότι έχει καταγωγή από την Τρόζενα, έζησε και για λίγα χρόνια εκεί τα καλοκαίρια και ότι πριν από δύο χρόνια πούλησε και αυτός περιουσία στον επενδυτή. «Ήρθε και μας βρήκε ένας μεσάζοντας που ήξερε ότι έχουμε περιουσία και ρώτησε, συζητήσαμε λίγο την τιμή και συμφωνήσαμε εύκολα, μας έδινε αρκετά περισσότερα από την εκτιμώμενη αξία». Στην ερώτηση αν προβληματίστηκε λίγο πριν τα πουλήσει η απάντηση ήταν καθαρή, «τι να κάνουμε τα σπίτια που ήταν διαλυμένα, σε ένα χωριό χωρίς ρεύμα και νερό, αν υπήρχε ρεύμα και νερό ίσως να μην τα πουλούσαμε. Έχω τρία παιδιά και εγγόνια, είναι στη Λεμεσό δεν μένουν στο Άρσος, συμφώνησαν όλοι να τα πουλήσουμε, λίγο πολύ αυτή την περιουσία την είχαμε ξεγραμμένη.
Σε άλλη περίπτωση που έχει υπόψη του ο «Π», πρώην ιδιοκτήτης γης και οικίας στην Τρόζενα πούλησε και αυτός στον επενδυτή. Περιγράφει τη διαδικασία ως αρκετά εύκολη και ότι του προσφέρθηκαν τιμές επίσης πολλαπλάσιες της αξίας της γης. Φαίνεται πάντως ότι οι τιμές που είδαν το φως της δημοσιότητας δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια και ίσως να σχετίζονται με τις τιμές που δηλώθηκαν στο Κτηματολόγιο.
Στο Άρσος ρωτήσαμε και αν υπάρχει κάποια ανησυχία μεταξύ τους, βάζοντας κάτω και τις σκέψεις αρκετών κυπρίων για το παράδειγμα της Παλαιστίνης. Δεν ανησυχούν καθόλου, έχουν εμπιστοσύνη στον άνθρωπο που γνώρισαν και απορούν αν θα έλεγαν όσοι αντιδρούν τα ίδια αν αγόραζε τη γη ένας κύπριος ή ακόμα ένας ρώσσος. «Αντί να του πούμε και ευχαριστώ που θα φτιάξει ένα χωριό που είχαμε ξεγραμμένο, και μεις και το κράτος, ζητούμε και τα ρέστα, εμείς νιώθουμε και ασφάλεια που οι ισραηλίτες αγοράζουν εδώ, ξέρουμε ότι δεν αφήνουν τίποτα στην τύχη».
Η περιβαλλοντική πτυχή
Γίνονται έργα χωρίς άδειες
Η υπόθεση της Τρόζενας έχει μονοπωλήσει το ενδιαφέρον κυρίως λόγο της μαζικής και μεγάλης αγοράς της γης από τον Ουγγροισραηλινό επενδυτή. Έχει αφεθεί σε δεύτερη μοίρα η μεγάλη περιβαλλοντική αξία της περιοχής που δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι μεγάλο μέρος της είναι ενταγμένο στο δίκτυο Natura 2000. Ταυτόχρονα στην Τρόζενα υπάρχει αριθμός κτισμάτων που είναι χαρακτηρισμένα ως διατηρητέα και επιβάλλεται ξεχωριστή διαδικασία τόσο για την αδειοδότηση όσο και για τα κατασκευαστικά, ως μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. Αντίστοιχο παράδειγμα είναι και η εκκλησία, στην οποία έγιναν έργα, άγνωστο όμως αν αυτά εγκρίθηκαν από κάποια αρμόδια αρχή.
Σύμφωνα, πάντως, με όσα στοιχεία καταφέραμε να συλλέξουμε, μέχρι τώρα δεν έχει εκδοθεί καμιά από τις απαραίτητες από τη νομοθεσία άδειες. Εκείνο που φαίνεται να έχει γίνει, είναι να δόθηκαν κάποιες εγκρίσεις για καθαρισμό τεμαχίων γης και ίσως κάποιων δρόμων και μονοπατιών.
Ταυτόχρονα ένας απλός παρατηρητής εύκολα μπορεί να δει ότι οι εργασίες αναστύλωσης κατοικιών έχουν ξεκινήσει, αλλά και εκτεταμένα χωμαρουργικά. Ήδη εργάτες δουλεύουν τόσο στους περιβάλλοντες χώρους της Τρόζενας όσο και εντός οικιών, ενώ έχουν κατεδαφιστεί και μερικές που σύμφωνα με τους νέους ιδιοκτήτες ήταν άκρως επικίνδυνες, χωρίς όμως να ξεκαθαρίσει αν υπάρχει άδεια κατεδάφισης.
Η περιοχή και ειδικά το οικιστικό κομμάτι της Τρόζενας έχει σπουδαία περιβαλλοντική άξια, μεταξύ άλλων αποτελεί καταφύγιο για το κυπριακό χέλι που υπάρχει ιδιαίτερα στα ρυάκια και στις μικρές λίμνες της κοιλάδας Διάριζου αλλά και το κυπριακό πολύ σπάνιο νερόφιδο. Επιπλέον στην περιοχή υπάρχουν και σπάνια ήδη πτηνών.
Να ξεκαθαρίσουμε λοιπόν ότι για την εν λόγω ανάπτυξη απαιτούνται τέσσερις τουλάχιστον άδειες. Πρώτα και κύρια θα πρέπει να υποβληθεί η μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων η οποία θα αξιολογηθεί από την αρμόδια επιτροπή εξέτασης. Ταυτόχρονα απαιτείται και μελέτη δέουσας εκτίμησης. Πέρα όμως από αυτές τις δύο που σχετίζονται άμεσα με το περιβάλλον, για την έναρξη οποιασδήποτε κατασκευαστικής εργασίας είναι απαραίτητη η πολεοδομική άδεια και ακολούθως η οικοδομική άδεια. Πάντως στον ΕΟΑ Λεμεσού δεν έχουν εκδώσει καμία από τις δύο τελευταίες. Αυτό όμως που προκαλεί τη μεγαλύτερη εντύπωση και καχυποψία είναι ότι η Μελέτη Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων ενώ έχει κατατεθεί και συζητηθεί σε συνεδρία της ειδικής επιτροπής αξιολόγησης, αυτή δεν έχει δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του Τμήματος Περιβάλλοντος, όπως συμβαίνει κατά κανόνα με όλες τις περιβαλλοντικές μελέτες. Το πιο πάνω δεδομένα, και λαμβάνοντας υπόψη ότι εδώ και μία βδομάδα που έχει προκύψει ότι θέμα δεν υπάρχει καμία επίσημη τοποθέτηση από το Τμήμα Περιβάλλοντος, μόνο προβληματισμό προκαλεί.
