Την ίδρυση μίας πανίσχυρης και ανεξάρτητης τριμελούς επιτροπής, η οποία θα ελέγχει τις επαγγελματικές δραστηριότητες των αξιωματούχων, αιρετών και διορισμένων, κατά τη διάρκεια της θητείας τους, αλλά και για δύο χρόνια μετά την αποχώρησή τους από το αξίωμα, προβλέπει νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο αναμένεται να κατατεθεί για ψήφιση στη νέα Βουλή.
Το νομοσχέδιο τιτλοφορείται ως «Ο περί του Ελέγχου Ασυμβίβαστου των Καθηκόντων και της Ανάληψης Εργασίας στον Ιδιωτικό Τομέα Αξιωματούχων και Άλλων Νόμος του 2026». Στόχος, η δημιουργία μηχανισμού ελέγχου των επαγγελματικών δραστηριοτήτων των αξιωματούχων, η αποτροπή συγκρούσεων συμφερόντων μεταξύ δημόσιων καθηκόντων και ιδιωτικών συμφερόντων, η διασφάλιση της διαφάνειας και της ακεραιότητας στη δημόσια διοίκηση, καθώς και η προστασία του δημοσίου συμφέροντος μέσω του ελέγχου της ανάληψης εργασίας στον ιδιωτικό τομέα από πρώην αξιωματούχους, δικαστές και υπαλλήλους του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα.
Η νέα τριμελής επιτροπή θα αντικαταστήσει τις δύο υφιστάμενες επιτροπές, εκ των οποίων η μία είναι αρμόδια για τον έλεγχο ασυμβίβαστου αξιωματούχων και η άλλη για τον έλεγχο της ανάληψης εργασίας στον ιδιωτικό τομέα μετά τη λήξη της θητείας τους. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο ενισχύει την ανεξαρτησία της επιτροπής, καθιστά αποτελεσματικότερο τον μηχανισμό ελέγχου και προβλέπει ακόμη και παύση από το αξίωμα, καθώς και ποινές φυλάκισης, για αξιωματούχους που παρανομούν.
Με πρόεδρο πρώην δικαστή
Ο πρόεδρος της επιτροπής θα πρέπει να διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα για διορισμό σε θέση δικαστή του Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου ή του Ανώτατου Δικαστηρίου, ενώ ως μέλη θα συμμετέχουν ο γενικός λογιστής της Δημοκρατίας ή ανώτερος λειτουργός του Γενικού Λογιστηρίου που υπηρετεί σε θέση κλίμακας Α15, καθώς και ένας εισαγγελέας ή ανώτερος δικηγόρος της Δημοκρατίας.
Ο πρόεδρος και τα μέλη της επιτροπής θα διορίζονται από το Υπουργικό Συμβούλιο για πενταετή θητεία, με δυνατότητα ανανέωσης για ακόμη μία θητεία. Οι αποφάσεις της επιτροπής θα λαμβάνονται με απλή πλειοψηφία. Η επιτροπή θα στελεχώνεται από δημόσιους υπαλλήλους, ενώ θα έχει και τη δυνατότητα αγοράς υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα.
Ποιοι θα ελέγχονται
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, οι πιο κάτω αξιωματούχοι θα υπόκεινται σε έλεγχο από την επιτροπή για τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες τόσο κατά τη διάρκεια άσκησης των καθηκόντων τους όσο και για τα πρώτα δύο χρόνια μετά τη λήξη της θητείας τους: ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο πρόεδρος της Βουλής, οι υπουργοί-υφυπουργοί, οι βουλευτές, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και ο αναπληρωτής κυβερνητικός εκπρόσωπος, ο διοικητής και ο υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, ο Γενικός Ελεγκτής και ο Βοηθός Γενικός Ελεγκτής, ο πρόεδρος και τα μέλη της ΕΔΥ, ο πρόεδρος και τα μέλη της ΕΕΥ, ο πρόεδρος και τα μέλη της Αρχής Διερεύνησης Ισχυρισμών και Παραπόνων κατά της Αστυνομίας, ο πρόεδρος και τα μέλη της ΕΠΑ, ο επίτροπος Διαφάνειας και τα μέλη της Αρχής κατά της Διαφθοράς, ο πρόεδρος και τα μέλη της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών, ο διευθυντής του Γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας, ο διευθυντής του Γραφείου Τύπου του Προέδρου της Δημοκρατίας, οι πρόεδροι και τα μέλη των δ.σ. των ημικρατικών οργανισμών, οι επίτροποι, οι βοηθοί επίτροποι, οι ρυθμιστές και έφοροι, οι πρόεδροι των ΕΟΑ, οι δήμαρχοι, οι αντιδήμαρχοι, τα μέλη των δημοτικών συμβουλίων, καθώς και οι πρόεδροι και τα μέλη των κοινοτικών συμβουλίων.
Οι μπίζνες που απαγορεύονται
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι οι πιο πάνω αξιωματούχοι, καθ' όλη τη διάρκεια της θητείας τους, δεν θα μπορούν:
Να συμμετέχουν ή να κατέχουν διοικητική θέση, υπό την ιδιότητα προέδρου ή μέλους διοικητικού συμβουλίου, διοικητή, γενικού διευθυντή ή αναπληρωτή τους, σε εταιρείες, συνεταιρισμούς, κοινοπραξίες ή επιχειρήσεις, οι οποίες υποβάλλουν προσφορές ή συνάπτουν και αναλαμβάνουν συμβάσεις με το Δημόσιο, τον ευρύτερο δημόσιο τομέα, νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου ή κρατικές και ημικρατικές εταιρείες.
Να κατέχουν τη θέση διοικητικού συμβούλου, προέδρου ή μέλους διοικητικού συμβουλίου, ή διευθυντή δημόσιας ή ιδιωτικής εταιρείας, καθώς και νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου που δραστηριοποιείται στον τομέα των ηλεκτρονικών ή έντυπων Μέσων Ενημέρωσης.
Όπως διευκρινίζεται στο νομοσχέδιο, το ασυμβίβαστο δεν εφαρμόζεται στις περιπτώσεις δήμων, κοινοτήτων ή ΕΟΑ, των οποίων τα συμβούλια ιδρύουν ή συμμετέχουν σε μη κερδοσκοπικές εταιρείες ή ιδρύματα.
15 μέρες προθεσμία
Όλοι οι πιο πάνω αξιωματούχοι υποχρεούνται, εντός 15 ημερών από την εκλογή ή τον διορισμό τους, να δηλώσουν στην ανεξάρτητη τριμελή επιτροπή τυχόν περίπτωση ασυμβίβαστου.
Σε κάθε περίπτωση, δεν θα επιτρέπεται η αποδοχή του προσφερόμενου αξιώματος, εκτός εάν προηγουμένως υποβληθεί γραπτή δήλωση δέσμευσης για παραίτηση, αποξένωση ή τερματισμό, εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, της οικονομικής συναλλαγής, σχέσης ή ιδιότητας που δημιουργεί το ασυμβίβαστο.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η παράλειψη δήλωσης ασυμβίβαστου θα συνιστά νόμιμη αιτία για το αρμόδιο διορίζον όργανο να ανακαλεί ή να τερματίζει τον διορισμό του αξιωματούχου.
Αδικήματα και ποινές
Πρόσωπο το οποίο αρνείται ή παραλείπει να παρουσιαστεί ενώπιον της επιτροπής διαπράττει αδίκημα και, σε περίπτωση καταδίκης, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης μέχρι ενός έτους ή σε χρηματική ποινή έως €10.000 ή και στις δύο ποινές.
Πρόσωπο που παραλείπει να υποβάλει αίτηση στην επιτροπή σε σχέση με ζήτημα επαγγελματικού ασυμβίβαστου διαπράττει αδίκημα και, σε περίπτωση καταδίκης, υπόκειται σε χρηματική ποινή έως €10.000 ή σε φυλάκιση μέχρι ενός έτους ή και στις δύο ποινές.
Πρόσωπο που υποβάλλει ψευδή ή ανακριβή στοιχεία στην επιτροπή διαπράττει αδίκημα και, σε περίπτωση καταδίκης, υπόκειται σε χρηματική ποινή έως €30.000 ή σε ποινή φυλάκισης μέχρι τριών ετών ή και στις δύο ποινές.
Άδεια για εργασία
Για τους υπό αναφορά αξιωματούχους, καθώς και για τους δικαστές και τους ανώτερους υπαλλήλους του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα, απαγορεύεται η ανάληψη εργασίας στον ιδιωτικό τομέα για περίοδο δύο ετών από την ημέρα αποχώρησης, παύσης ή αφυπηρέτησής τους, εκτός εάν εξασφαλιστεί σχετική άδεια από την ανεξάρτητη τριμελή επιτροπή. Η επιτροπή οφείλει να αποφασίζει εντός δύο μηνών από την υποβολή της αίτησης, με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον.
Κατά την εξέταση της αίτησης για ανάληψη εργασίας στον ιδιωτικό τομέα, η επιτροπή θα λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, τις συναλλαγές που είχε ο αιτητής στο πλαίσιο των καθηκόντων του με τον μελλοντικό εργοδότη του, καθώς και το ενδεχόμενο πρόσβασης, κατά την άσκηση των καθηκόντων του, σε ευαίσθητες εμπορικές ή άλλες πληροφορίες που αφορούσαν ανταγωνιστές του μελλοντικού εργοδότη του.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, πρώην αξιωματούχος, δικαστής ή δημόσιος λειτουργός που θα αναλάβει εργασία στον ιδιωτικό τομέα χωρίς την απαιτούμενη άδεια ή εξασφαλίσει την εν λόγω άδεια με την υποβολή ψευδών στοιχείων, διαπράττει αδίκημα και, σε περίπτωση καταδίκης, υπόκειται σε χρηματική ποινή έως €30.000 ή σε ποινή φυλάκισης μέχρι τριών ετών ή και στις δύο ποινές.
Απαγόρευση άσκησης λόμπι
Το προτεινόμενο νομοσχέδιο προβλέπει, επίσης, ότι οι πιο πάνω αξιωματούχοι απαγορεύεται να ασκούν δραστηριότητες λόμπι για περίοδο δύο ετών από τη λήξη της θητείας τους, την αφυπηρέτηση ή τον τερματισμό της υπηρεσίας τους.
