Η γονική άδεια στην Κύπρο είναι δικαίωμα και των δύο γονέων. Στην πράξη, όμως, τα στοιχεία δείχνουν ότι εξακολουθεί να αξιοποιείται κυρίως από τις μητέρες. Η απάντηση του Υπουργείου Εργασίας προς τη Βουλή, σε ερώτηση του βουλευτή Γιώργου Κουκουμά, ανοίγει ένα παράθυρο σε μια πραγματικότητα που πολλές οικογένειες γνωρίζουν ήδη, ότι δηλαδή η φροντίδα των παιδιών παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, γυναικεία υπόθεση. Οι αριθμοί δείχνουν ότι η πρόσβαση στα δικαιώματα των γονέων δεν κρίνεται μόνο από τη νομοθετική τους κατοχύρωση. Κρίνεται και από την ενημέρωση, τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις, τη γραφειοκρατία, την κουλτούρα στους χώρους εργασίας και, τελικά, από το ποιος θεωρείται «φυσικό» να αναλάβει τη φροντίδα.
Από τον Δεκέμβριο του 2022 μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025 καταγράφηκαν συνολικά 33.133 περιπτώσεις επιδόματος γονικής άδειας. Από αυτές, οι 26.299 αφορούσαν γυναίκες και μόλις οι 6.834 άντρες. Με άλλα λόγια, περίπου οκτώ στις δέκα περιπτώσεις αφορούν μητέρες.
Και στο Δημόσιο
Η εικόνα δεν αλλάζει ουσιαστικά ούτε όταν τα στοιχεία χωρίζονται ανά τομέα απασχόλησης. Στον ιδιωτικό τομέα, όπου σύμφωνα με το υπουργείο περιλαμβάνονται και οι εργαζόμενοι του ημιδημόσιου τομέα, καταγράφηκαν 23.473 περιπτώσεις επιδόματος γονικής άδειας. Από αυτές, οι 18.360 αφορούσαν γυναίκες και οι 5.113 άντρες.
Στον δημόσιο τομέα, δηλαδή στη δημόσια διοίκηση, την άμυνα και την υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση, καταγράφηκαν 9.660 περιπτώσεις, εκ των οποίων οι 7.939 αφορούσαν γυναίκες και οι 1.721 άντρες. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στον ιδιωτικό τομέα ούτε μπορεί να αποδοθεί μόνο στην πίεση των εργοδοτών. Η απόσταση ανάμεσα σε μητέρες και πατέρες είναι εμφανής και στον δημόσιο τομέα, εκεί όπου θεωρητικά οι εργασιακές συνθήκες είναι πιο σταθερές και τα δικαιώματα ευκολότερα ασκήσιμα. Αυτό παραπέμπει σε κάτι βαθύτερο, στις κοινωνικές προσδοκίες γύρω από τον ρόλο της μητέρας και του πατέρα. Για πολλές μητέρες η αποχή από την εργασία για λόγους φροντίδας θεωρείται σχεδόν αυτονόητη. Για πολλούς πατέρες εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως εξαίρεση. Έτσι, ένα δικαίωμα που θεσμικά ανήκει και στους δύο γονείς στην πράξη καταλήγει να αξιοποιείται κυρίως από τις γυναίκες.
Εκτός επιδόματος
Η απάντηση του υπουργείου δεν περιορίζεται στη γονική άδεια. Περιλαμβάνει και στοιχεία για τα επιδόματα μητρότητας και πατρότητας, καθώς και για τις αιτήσεις που απορρίφθηκαν. Από το 2021 μέχρι το 2025 οι αιτήσεις για επίδομα μητρότητας κινήθηκαν σε σχετικά σταθερά επίπεδα: 7.503 το 2021, 7.653 το 2022, 8.016 το 2023, 7.835 το 2024 και 7.306 το 2025.
Την ίδια περίοδο, όμως, απορρίφθηκαν συνολικά 5.478 αιτήσεις για επίδομα μητρότητας. Οι βασικότεροι λόγοι απόρριψης ήταν η «άλλη πρόνοια», με 2.406 περιπτώσεις, και οι ανεπαρκείς ασφαλιστικές αποδοχές, με 2.011 περιπτώσεις. Το δεύτερο στοιχείο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δείχνει ότι εργαζόμενες με πιο αδύναμο ασφαλιστικό ιστορικό, διακεκομμένη απασχόληση ή χαμηλές αποδοχές μπορεί να δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση στην προστασία που παρέχει το επίδομα.
Επιστρέφουν νωρίτερα στη δουλειά
Ένα ακόμη στοιχείο που φωτίζει την εικόνα αφορά τις μητέρες που έλαβαν επίδομα μητρότητας για μικρότερο αριθμό εβδομάδων από τη συνολική περίοδο που προβλέπει η νομοθεσία. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, την περίοδο 2021–2025 καταγράφηκαν συνολικά 6.151 τέτοιες περιπτώσεις. Συγκεκριμένα, ήταν 1.323 το 2021, 878 το 2022, 1.313 το 2023, 1.291 το 2024 και 1.346 το 2025. Φαίνεται λοιπόν ότι σημαντικός αριθμός μητέρων δεν εξαντλεί την περίοδο άδειας που προβλέπει η νομοθεσία. Πίσω από τις περιπτώσεις αυτές μπορεί να βρίσκονται διαφορετικές πραγματικότητες: από προσωπικές επιλογές μέχρι ανάγκη επιστροφής στην εργασία ή οικονομική και εργασιακή πίεση.
Λιγότεροι πατέρε
Στο επίδομα πατρότητας οι αιτήσεις είναι αισθητά λιγότερες σε σχέση με το επίδομα μητρότητας. Υποβλήθηκαν 3.945 αιτήσεις το 2021, 3.837 το 2022, 3.984 το 2023, 3.703 το 2024 και 3.790 το 2025. Την ίδια περίοδο απορρίφθηκαν συνολικά 4.321 αιτήσεις. Ο συχνότερος λόγος απόρριψης ήταν η καταβολή πλήρων απολαβών κατά τη διάρκεια του επιδόματος πατρότητας, με 1.668 περιπτώσεις, ενώ ακολουθεί η μη υποβολή ή μη προσκόμιση των απαραίτητων εγγράφων, με 1.033 περιπτώσεις.
Η κοινοβουλευτική ερώτηση είχε κατατεθεί τον Ιανουάριο του 2024 και απαντήθηκε τον Μάιο του 2026, με το υπουργείο να αναφέρει ότι «εκ παραδρομής δεν απαντήθηκε». Η καθυστέρηση έχει τη δική της σημασία, γιατί τα στοιχεία αυτά δεν είναι απλώς αριθμοί σε πίνακες. Είναι ένας τρόπος να φανεί αν τα δικαιώματα των γονέων λειτουργούν στην πράξη ή αν, για αρκετούς, παραμένουν δικαιώματα στα χαρτιά.
