Στην τελική ευθεία εισέρχεται η πλέον σύνθετη, απαιτητική και πολυδάπανη έρευνα που έχει διεξαγάγει μέχρι σήμερα η Αρχή κατά της Διαφθοράς. Έπειτα από 28 μήνες εντατικών και πολύπλευρων ερευνών, η δημοσιοποίηση των συμπερασμάτων της αποτελεί πλέον ζήτημα ημερών. Μέχρι τις 15 του μήνα, η Αρχή αναμένεται να εκδώσει εκτενή ανακοίνωση, παρουσιάζοντας τα ευρήματα της έρευνάς της σε σχέση με το βιβλίο «Κράτος Μαφία» του δημοσιογράφου και συγγραφέα Μακάριου Δρουσιώτη. Στο επίκεντρο της διερεύνησης βρέθηκε ο τέως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, αναφορικά με ενδεχόμενη διάπραξη αδικημάτων διαφθοράς.
Το βιβλίο «Κράτος Μαφία», το οποίο κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 2022, περιέχει σειρά ισχυρισμών για σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς, στις οποίες ο συγγραφέας εμπλέκει τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Παράλληλα, καταγράφει το χρονικό των παράνομων παρεμβάσεων που, σύμφωνα με τον ίδιο, πραγματοποιήθηκαν στις προσωπικές ηλεκτρονικές συσκευές του, περιλαμβανομένων του ηλεκτρονικού του υπολογιστή και αρχείων που περιείχαν ευαίσθητο υλικό σχετιζόμενο με υποθέσεις διαφθοράς στην Κύπρο.
Να σημειωθεί ότι, ο Μακάριος Δρουσιώτης εργαζόταν στο Προεδρικό ως σύμβουλος του κ. Αναστασιάδη, ενώ μεγάλο μέρος των περιστατικών που καταγράφει στο βιβλίο του, όπως ο ίδιος αναφέρει, τα βίωσε ως αυτόπτης μάρτυρας.
Η έναρξη της έρευνας
Η έρευνα ξεκίνησε στις 20 Φεβρουαρίου 2024, όταν η Αρχή κατά της Διαφθοράς αποφάσισε να προχωρήσει σε αυτεπάγγελτη διερεύνηση των βαρύτατων ισχυρισμών περί διαφθοράς και διαπλοκής που διατυπώνονται στο βιβλίο «Κράτος Μαφία». Για τον σκοπό αυτό, διορίστηκαν ως λειτουργοί επιθεώρησης η διεθνούς κύρους νομικός Gabrielle McIntyre, η οποία τέθηκε επικεφαλής της ομάδας, καθώς και οι δικηγόροι–ποινικολόγοι Χαρίλαος Χρυσάνθου, Ορέστης Νικήτας και Ανδρέας Ευθυμίου.
Οι πιέσεις για παρέμβαση
Η συζήτηση γύρω από την ανάγκη διερεύνησης των καταγγελιών περί διαφθοράς που διατυπώνονται στο «Κράτος Μαφία» άρχισε πολύ πριν από την απόφαση της Αρχής για αυτεπάγγελτη έρευνα. Ο πρώτος που κάλεσε δημόσια την Αρχή να αναλάβει δράση ήταν ο τότε υποψήφιος για την Προεδρία της Δημοκρατίας το 2023, Ανδρέας Μαυρογιάννης.
Ακολούθως, την έναρξη της έρευνας χαιρέτισε και ο ίδιος ο ελεγχόμενος, Νίκος Αναστασιάδης, ο οποίος, με επιστολή του προς τον Επίτροπο Διαφάνειας και επικεφαλής της Αρχής, Χάρη Πογιατζή, ζήτησε την ταχύτερη διεξαγωγή της διαδικασίας προκειμένου να εξεταστούν οι ισχυρισμοί που διατυπώνονται εις βάρος του.
Στο μεταξύ, ο Νίκος Αναστασιάδης απάντησε δημόσια στις κατηγορίες Μακάριου Δρουσιώτη με την έκδοση του βιβλίου «Ο Συκοφάντης», το οποίο παρουσιάστηκε ως αντίλογος στα όσα καταγράφονται στο «Κράτος Μαφία».
Οι όροι εντολής και οι μάρτυρες
Το τελικό πόρισμα αποτελείται από πέντε κεφάλαια και είναι αποτέλεσμα μιας εξαιρετικά εκτεταμένης ερευνητικής διαδικασίας.
Κατά τη διάρκεια της έρευνας κατέθεσαν συνολικά 129 πρόσωπα από την Κύπρο και το εξωτερικό. Στον μακρύ κατάλογο των προσώπων που κατέθεσαν περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, πρώην κρατικοί αξιωματούχοι και ειδικότερα πρώην υπουργοί της διακυβέρνησης Αναστασιάδη, οι οποίοι κλήθηκαν να επιβεβαιώσουν περιστατικά που καταγράφονται στο επίμαχο βιβλίο, δημοσιογράφοι καθώς και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης. Παράλληλα, οι λειτουργοί επιθεώρησης συγκέντρωσαν περισσότερα από 550 τεκμήρια, τα οποία αντιστοιχούν σε δεκάδες χιλιάδες σελίδες εγγράφων, καταθέσεων και λοιπού αποδεικτικού υλικού.
Οι βαρύτατοι ισχυρισμοί που διατυπώνονται σε βάρος του Νίκου Αναστασιάδη για διαφθορά, όπως παρουσιάζονται στο βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη «Κράτος Μαφία», είναι πολυάριθμοι. Λόγω έλλειψης αρμοδιότητας και αντικειμενικών δυσκολιών, η Αρχή κατά της Διαφθοράς δεν ήταν σε θέση να διερευνήσει το σύνολό τους. Κατόπιν επανειλημμένων συναντήσεων της Αρχής με τον συγγραφέα και λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εξουσίες και αρμοδιότητές της είναι περιορισμένες, καθώς έχουν ερευνητικό και όχι ανακριτικό χαρακτήρα, καταβλήθηκε προσπάθεια ώστε να περιοριστούν τα θέματα που θα αποτελούσαν αντικείμενο διερεύνησης. Με βάση τους ανωτέρω περιορισμούς ως προς το αντικείμενο της έρευνας, δόθηκαν οι όροι εντολής στους λειτουργούς επιθεώρησης, οι οποίοι κάλυπταν το μεγαλύτερο μέρος των ισχυρισμών περί διαφθοράς που περιλαμβάνονται στο βιβλίο.
Όπως αναφέρει η Αρχή κατά της Διαφθοράς στη σχετική ανακοίνωση που εξέδωσε στις 20 Φεβρουαρίου 2024, «οι όροι εντολής περιλαμβάνουν όλους τους ισχυρισμούς περί ύπαρξης διαφθοράς που περιέχονται στο βιβλίο “Κράτος Μαφία”, οι οποίοι εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιοτήτων της Αρχής, όπως αυτό καθορίζεται από την κείμενη νομοθεσία».
Η κατάθεση του Προέδρου
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται και στην κατάθεση που έδωσε τον Απρίλιο του 2025 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Πρόεδρος κλήθηκε να τοποθετηθεί επί ισχυρισμών που περιλαμβάνονται στο «Κράτος Μαφία» και αφορούν, μεταξύ άλλων, ενδεχόμενη αποδοχή δώρων από Ρώσο ολιγάρχη εκ μέρους του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας. Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί συνδέονται με αναφορές σε κάλυψη εξόδων μετακινήσεων του Νίκου Αναστασιάδη με ιδιωτικά αεροσκάφη. Στο βιβλίο του, ο Μακάριος Δρουσιώτης υποστηρίζει ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης, ο οποίος κατά τον επίμαχο χρόνο κατείχε τη θέση του κυβερνητικού εκπροσώπου, του είχε αναφέρει πως τα έξοδα πτήσεων με ιδιωτικά τζετ καλύπτονταν από Ρώσο ολιγάρχη. Πρόκειται για ισχυρισμούς που, εάν επιβεβαιωθούν από την έρευνα, εγείρουν σοβαρά ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων και διαφθοράς.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης ερωτήθηκε και για αναφορές του βιβλίου σχετικά με την αντιπαράθεση μεταξύ του τέως Γενικού Εισαγγελέα Κώστα Κληρίδη και του τέως Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα Ρίκκου Ερωτοκρίτου, όπου γίνεται λόγος για «σχέδιο φαγώματος» του Κώστα Κληρίδη από τον Νίκο Αναστασιάδη.
Με τον «Συκοφάντη» ως απάντηση
Η κατάθεση του Νίκου Αναστασιάδη πραγματοποιήθηκε παρουσία του δικηγόρου του, Αχιλλέα Αιμιλιανίδη, και επικεντρώθηκε κυρίως σε διευκρινιστικά ζητήματα.
Προηγήθηκε η έκδοση του βιβλίου «Ο Συκοφάντης», στο οποίο ο τέως Πρόεδρος επιχειρεί να αντικρούσει αναλυτικά τις κατηγορίες που διατυπώνει ο Μακάριος Δρουσιώτης. Μεταξύ άλλων, αναφέρεται σε 300 «ψευδείς αναφορές» του Μακάριου Δρουσιώτη τις οποίες σχολιάζει και απαντά μία προς μία.
Eπιπλέον, στο βιβλίο του ο Νίκος Αναστασιάδης ισχυρίζεται ότι οι επιθέσεις που δέχθηκε από τον Μακάριο Δρουσιώτη δεν στρέφονταν μόνο εναντίον του αλλά και κατά των θεσμών και της διεθνούς αξιοπιστίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Δέον να σημειωθεί, ότι το βιβλίο μεταφράστηκε και στην αγγλική γλώσσα για να μπορέσει να το μελετήσει και η επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Gabrielle McIntyre.
Το επόμενο βήμα και οι πιθανές συνέπειες
Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στο περιεχόμενο του πορίσματος και στις πιθανές συνέπειες που αυτό ενδέχεται να προκαλέσει.
Εφόσον η Αρχή κατά της Διαφθοράς καταλήξει ότι προκύπτουν στοιχεία που παραπέμπουν σε πιθανή διάπραξη ποινικών αδικημάτων, το πόρισμα θα διαβιβαστεί στον Γενικό Εισαγγελέα με εισήγηση για τη διεξαγωγή ποινικής έρευνας.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, τόσο ο Γενικός Εισαγγελέας Γιώργος Σαββίδης όσο και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας Σάββας Αγγελίδης δεν θα έχουν οποιαδήποτε εμπλοκή στην υπόθεση και αναμένεται να εξαιρεθούν, καθώς εγείρονται ζητήματα αντικειμενικότητας και αμεροληψίας. Αμφότεροι υπηρέτησαν ως υπουργοί κατά τη διακυβέρνηση Αναστασιάδη και στη συνέχεια διορίστηκαν από τον Νίκο Αναστασιάδη στην ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας.
Το πόρισμα θα τεθεί ενώπιον του Ποινικού Τμήματος της Νομικής Υπηρεσίας, υπό την προϊσταμένη του, εισαγγελέα Έλενα Κλεόπα. Ως βέλτιστη επιλογή προβάλλει ο διορισμός ανεξάρτητων ποινικών ανακριτών από τον Γενικό Εισαγγελέα, προκειμένου να διασφαλιστούν στον μέγιστο δυνατό βαθμό η αμεροληψία και η αξιοπιστία της διαδικασίας.
Με την ολοκλήρωση της ποινικής έρευνας, ο σχετικός φάκελος θα επιστρέψει στον Γενικό Εισαγγελέα, συνοδευόμενος από συγκεκριμένες εισηγήσεις για το ενδεχόμενο άσκησης ποινικών διώξεων. Σε περίπτωση που αποφασιστεί να μην καταχωριστεί ποινική υπόθεση παρά την ύπαρξη σχετικής εισήγησης για δίωξη, η απόφαση του Γενικού Εισαγγελέα θα πρέπει να συνοδεύεται από ειδική και πλήρως αιτιολογημένη τεκμηρίωση ώστε να διαφυλαχθεί η διαφάνεια και η εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης..
Αντίθετα, εάν το πόρισμα δεν εντοπίσει επαρκή στοιχεία που να στοιχειοθετούν ποινικά αδικήματα, τότε ο Μακάριος Δρουσιώτης θα βρεθεί αντιμέτωπος με νέες νομικές περιπέτειες, καθώς θα ενισχυθούν οι ισχυρισμοί περί συκοφαντικής δυσφήμησης που προβάλλει ο τέως Πρόεδρος στην αστική αγωγή που έχει καταχωρίσει εναντίον του, με αίτημα αποζημιώσεων ύψους €2 εκατ.
Σημειώνεται ότι αγωγή για δυσφήμηση με αντίστοιχο αίτημα αποζημιώσεων έχει καταθέσει πρόσφατα και ο Μακάριος Δρουσιώτης εναντίον του Νίκου Αναστασιάδη, επικαλούμενος σειρά δυσφημιστικών αναφορών, χαρακτηρισμών και επιθέσεων που περιλαμβάνονται στο βιβλίο «Ο Συκοφάντης».
Στο €1 εκατ. το κόστος
Πέραν της πολιτικής και θεσμικής σημασίας της υπόθεσης, αξιοσημείωτο είναι και το οικονομικό της αποτύπωμα.
Όπως έγραψε ο «Π», η διαδικασία υπολογισμού του τελικού κόστους βρίσκεται στο τελικό της στάδιο, με τις εκτιμήσεις να συγκλίνουν στο ότι ο συνολικός λογαριασμός θα πλησιάζει το €1 εκατ., καθιστώντας την έρευνα την ακριβότερη στην ιστορία της Αρχής κατά της Διαφθοράς.
Οι αμοιβές που καταβάλλονται από την Αρχή κατά της Διαφθοράς στους λειτουργούς επιθεώρησης καθορίζονται με βάση τα πρόσωπα που επιλέγονται για την ανάληψη της έρευνας, την επιστημονική τους κατάρτιση και εξειδίκευση, τον βαθμό δυσκολίας της υπόθεσης, καθώς και το κατά πόσο προέρχονται από το εξωτερικό. Στις περιπτώσεις ξένων ερευνητών, τα συνολικά έξοδα στην Κύπρο είναι σημαντικά αυξημένα και περιλαμβάνουν, πέραν της αμοιβής, δαπάνες μετακίνησης, διαμονής και φιλοξενίας.
Οι ξένοι ερευνητές, οι οποίοι συνεπάγονται σημαντικά υψηλότερο κόστος, επιλέγονται από την Αρχή κατά της Διαφθοράς ως επικεφαλής των ερευνών για έναν και μόνο λόγο: να μην αμφισβητηθούν τα πορίσματά. Με τον τρόπο αυτό, η Αρχή επιδιώκει να θωρακίσει την αξιοπιστία της διαδικασίας, να αποτρέψει παρεμβάσεις και να περιορίσει οποιαδήποτε αμφισβήτηση των τελικών συμπερασμάτων.
Η υπόθεση «Κράτος Μαφία» θεωρείται από πολλούς ως μία από τις σημαντικότερες δοκιμασίες των θεσμών της Κυπριακής Δημοκρατίας τα τελευταία χρόνια.
Το τελικό πόρισμα, για το οποίο θα ενημερωθούμε τις επόμενες ημέρες μέσω ανακοίνωσης της Αρχής κατά της Διαφθοράς, αναμένεται να λειτουργήσει ως κρίσιμο σημείο αναφοράς, όχι μόνο για την ενδεχόμενη ποινική ή και πολιτική διάσταση της υπόθεσης, αλλά και για τη δημόσια εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς.
