Χωρίς πυξίδα αφέθηκε τα προηγούμενα χρόνια από την πολιτεία ο πρωτογενής τομέας. Το αποτέλεσμα είναι οι βασικοί πυλώνες της γεωργίας και της κτηνοτροφίας να βρίσκονται σήμερα μεταξύ Σκύλλας και Χάρυβδης, είτε «βγαίνοντας στην επαιτεία» για ελάχιστες ποσότητες νερού, είτε αδυνατώντας να απεγκλωβιστεί από την κρίση του αφθώδους πυρετού.
Το μέλλον είναι δυσοίωνο εάν δεν εφαρμοστεί πιστά η κυβερνητική «Στρατηγική για την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα, 2024–2029» 11 δράσεων, ώστε να αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα: Ένα συνολικό οικονομικό προϊόν €139 εκατ., €71 εκατ. στο ΑΕΠ και περίπου 1370 νέες θέσεις εργασίας. Μέχρι στιγμής υλοποιήθηκαν δύο δράσεις και επί μέρους μέτρα άλλων τριών.
Ειδικά η γεωργία αντιμετωπίζει σημαντικές απειλές για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της λόγω της κλιματικής αλλαγής, η οποία χαρακτηρίζεται από μειωμένες βροχοπτώσεις, αυξανόμενες θερμοκρασίες και συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Σύμφωνα με τη μελέτη αντικτύπου της πιο πάνω Στρατηγικής, που εκπόνησε πρόσφατα το Κέντρο Οικονομικών Ερευνών (ΚΟΕ) του Πανεπιστημίου Κύπρου, ο γεωργικός τομέας της Κύπρου προβλέπεται να υποστεί μείωση της παραγωγής κατά 15-30% έως το 2050, εάν δεν ληφθούν μέτρα προσαρμογής, που αντιστοιχεί σε ετήσιες απώλειες €97-194 εκατ. Εάν συσσωρευτούν με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι επαναλαμβανόμενες επιπτώσεις μεταφράζονται σε απώλεια παρούσας αξίας από €650 εκατ. έως €1,9 δισ. έως το 2050.
60 ετών ο μέσος γεωργός
Την ίδια ώρα οι πιέσεις επιδεινώνονται και από τη γήρανση του εργατικού δυναμικού. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Γεωργίας, ο μέσος Κύπριος γεωργός είναι άνω των 60 ετών. Οι συνθήκες χειροτερεύουν και από την επιδεινούμενη λειψυδρία, τα χαμηλά ποσοστά επενδύσεων και την περιορισμένη χρήση της τεχνολογίας - σύμφωνα με απογραφή του 2020 από τη Eurostat, η Κύπρος παρουσιάζει το πολύ χαμηλό ποσοστό εκπαίδευσης διαχειριστών αγροτικών εκμεταλλεύσεων, μόλις 1.1%, σε σύγκριση με την υπόλοιπη ΕΕ. Επιπλέον, το υψηλό κόστος παραγωγής και τα εμπορικά εμπόδια συνεχίζουν να περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα και την κερδοφορία.
Η κρατική δράση για τη κτηνοτροφία, η οποία συνδέεται με την κρίση του αφθώδους πυρετού και τις διαδικασίες ανασυγκρότησης του κλάδου, απορροφά το 66% της συνολικής χρηματοδότησης, συνεισφέροντας περίπου το 75% του συνολικου οφέλους σε παραγωγή (€98 εκατ.), ΑΕΠ (€48,5 εκατ.) και απασχόληση (989 νέες θέσεις εργασίας).
Πού βρίσκεται η υλοποίηση
Το πιο πάνω τοπίο έχει οδηγήσει την κυβέρνηση στην ολοκλήρωση, πριν από δύο χρόνια, του καταρτισμού της «Στρατηγικής για την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα, 2024–2029», μέσα από 11 δράσεις συνολικού ύψους €109 εκατ. Στόχος των μέτρων είναι να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα.
Μέχρι σήμερα έχουν ολοκληρωθεί δύο δράσεις, όπως και επί μέρους μέτρα άλλων τριών. Ειδικότερα, σύμφωνα με ενημέρωση από το Υπουργείο Γεωργίας, ξεχωρίζουν τα πιο κάτω μέτρα:
1. Η ολοκλήρωση του Γραφείου γεωργού σε κάθε επαρχιακό γραφείο του Τμήματος Γεωργίας, ένα διαχρονικό αίτημα των αγροτικών οργανώσεων.
2. Το Εθνικό Σήμα Πιστοποίησης Ποιότητας έχει θεσμοθετηθεί, ενισχύοντας την αξία και την αναγνωρισιμότητα των κυπριακών προϊόντων.
3. Η πλατφόρμα Agro Cyprus και το παρατηρητήριο τιμών βασικών γεωργικών προϊόντων e-κοφίνι, για ενίσχυση της διαφάνειας προς όφελος των παραγωγών, των ομάδων τους και των καταναλωτών.
4. Η μείωση του κόστους παραγωγής με ενέργεια από ΑΠΕ, επενδύσεις επιδοτούμενες κατά 80%. Για πρώτη φορά επιδοτείται και η αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες, επίσης σε ποσοστό 80%, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μείωση του ενεργειακού κόστους των γεωργοκτηνοτροφικών μονάδων.
5. Η επιδότηση επενδύσεων ενεργητικής προστασίας των καλλιεργειών από ακραία καιρικά φαινόμενα, καθώς και έξυπνα συστήματα άρδευσης με στόχο την εξοικονόμηση νερού και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της γεωργίας.
6. Η αναβάθμιση του Αγρομετεωρολογικού δελτίου, το οποίο λειτουργεί πλέον ως σύγχρονο εργαλείο πρόληψης και προγραμματισμού για τους γεωργούς, με στοχευμένες προγνώσεις, ψηφιακή ενημέρωση και πρακτικές οδηγίες που ενισχύουν την παραγωγή και την εξοικονόμηση νερού.
Κτηνοτροφία εν μέσω αφθώδους
Την ίδια ώρα επτά δράσεις βρίσκονται σε πορεία υλοποίησης, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα μέχρι το 2029. Σε αυτές ξεχωρίζει η «δράση 2» για την «Ενίσχυση της Ανταγωνιστικότητας Τομέων της Κτηνοτροφίας».
Αφενός λόγο της διαδικασίας επανασχεδιασμού και ανασυγκρότησης του κτηνοτροφικού τομέα που ξεκίνησε με αφορμή την υφιστάμενη κρίση του αφθώδους πυρετού, υπό τον πρόεδρο του Ινστιτούτου Κύπρου, Σταύρο Μαλά. Κι αφετέρου γιατί σύμφωνα με τη μελέτη του ΚΟΕ, αναδεικνύεται ως ο βασικός μοχλός οικονομικού αντίκτυπου, απορροφώντας το 66% της συνολικής χρηματοδότησης (€70 εκατ.) και συνεισφέροντας περίπου το 75% του συνολικού οφέλους σε παραγωγή (€98 εκατ.), ΑΕΠ (€48,5 εκατ.) και απασχόληση (989 νέες θέσεις εργασίας). Αποτέλεσμα που αντανακλά αφενός το εύρος των επενδύσεων και αφετέρου τον καίριο ρόλο της κτηνοτροφίας στην κυπριακή αγροτική οικονομία.
Η δράση για την «Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας τομέων της κτηνοτροφίας», η οποία βρίσκεται σε φάση υλοποίησης, περιλαμβάνει τις εξής υποενότητες:
1. Τροποποίηση του Σχεδίου συνδεδεμένης στήριξης για την αιγοπροβατοτροφία.
2. Προκήρυξη επενδυτικού μέτρου με στόχευση στην αιγοπροβατοτροφία.
3. Προκήρυξη μέτρου «Εγκατάστασης νέων κτηνοτρόφων».
4. Σχέδια για γενετική βελτίωση αιγοπροβάτων, τα οποία υλοποιούνται μέσω του Εθνικού ερευνητικού έργου AGRICYGEN, που υλοποιείται από το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών και του γενικού πλάνου εφαρμογής γενετικής αξιολόγησης και επιλογής, που υλοποιείται και χρηματοδοτείται μέσω των μέτρων του Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Δανειοδοτήσεις
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δράση 3 για τη δημιουργία νέων χρηματοδοτικών εργαλείων για τον πρωτογενή τομέα. Περιλαμβάνει την κάρτα του αγρότη και τη δανειοδότηση αγροτών. Η ανάπτυξη του πρώτου εργαλείου αφέθηκε στην πρωτοβουλία των ίδιων των τραπεζών, όμως προς το παρόν δεν έχουν προχωρήσει με το θέμα. Για το δεύτερο προωθήθηκε η πρόταση στις 24 Απριλίου προς το Υπουργικό Συμβούλιο για λήψη σχετικής απόφασης.
1370 νέες θέσεις εργασίας
Η αναγκαιότητα της πιο πάνω Στρατηγικής καταδεικνύεται στη μελέτη. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο συνολικός προϋπολογισμός των €106 εκατ. σε επενδύσεις αναμένεται να δημιουργήσει ένα συνολικό οικονομικό προϊόν €139 εκατ., να συνεισφέρει €71 εκατ. στο ΑΕΠ και να δημιουργήσει περίπου 1370 νέες θέσεις εργασίας. Αυτά τα ευρήματα ευθυγραμμίζονται σε μεγάλο βαθμό με τα εμπειρικά δεδομένα ευρωπαϊκών μελετών στον τομέα της αγροτικής και αγροτικής ανάπτυξης.
Την ίδια ώρα η μελέτη αναφέρει ότι η Στρατηγική ενισχύει άμεσα τα γεωργικά εισοδήματα, ενώ παράλληλα τονώνει τον κλάδο των κατασκευών, τη βιομηχανική παραγωγή, τη χρηματοπιστωτική διαμεσολάβηση και την έρευνα, διευρύνοντας έτσι την εγχώρια παραγωγική βάση της Κύπρου.
Κλιματική αλλαγή: Σενάριο για απώλειες 1,9 δισ. ευρώ έως το 2050
Στο ειδικό κεφάλαιο για την ανάλυση του κλιματικού κινδύνου αποκαλύπτεται το μέγεθος των μελλοντικών απειλών και η σημαντικότητα των μέτρων προσαρμογής για την προστασία των αγροτικών εισοδημάτων και των φυσικών πόρων. Οι αυξανόμενες ανάγκες άρδευσης, το υψηλότερο κόστος παραγωγής και οι μειωμένες αποδόσεις -ιδίως στις ξηρές καλλιέργειες- θα εντείνουν τους οικονομικούς κινδύνους για τους αγρότες», αναφέρεται στη μελέτη.
«Ωστόσο, στοχευμένα μέτρα προσαρμογής, συμπεριλαμβανομένης της βελτιωμένης διαχείρισης των υδάτων, των επιλογών καλλιεργειών που είναι ανθεκτικές στο κλίμα και των πρακτικών έξυπνης διαχείρισης του νερού στο έδαφος που ενισχύουν την οργανική ύλη και την κατακράτηση υγρασίας, μπορούν να μειώσουν αυτές τις επιπτώσεις. Καθώς οι μελλοντικές διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ (2028–2034) ενδέχεται να αναδιαμορφώσουν την κοινή γεωργική πολιτική, η Κύπρος θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι εξελισσόμενες προτεραιότητες για την αγροτική ανάπτυξη και τη στήριξη του εισοδήματος παραμένουν ευθυγραμμισμένες με τους εθνικούς στόχους ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή και επισιτιστικής ασφάλειας», προστίθεται.
