Τις ώρες ή τις μέρες της κρίσης οι δυνάμεις πολιτικής προστασίας δεν επιχειρούν μόνο απέναντι από τις συνέπειες των φυσικών ή ανθρωπογενών καταστροφών. Είναι συγχρόνως αντιμέτωπες με τα αμείλικτα, πολλές φορές, δόντια της παραπληροφόρησης, η οποία μπορεί να ορθώσει σοβαρά εμπόδια στο έργο τους, να επιδεινώσει σημαντικά μία ήδη δύσκολη κατάσταση, ακόμα και να θέσει σε κίνδυνο την ανθρώπινη ζωή. Στις μέρες μας η ευρεία χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει γιγαντώσει το φαινόμενο και ένα βασικό όπλο που προκρίνεται για την αντιμετώπισή του είναι η αναβαθμισμένη πολιτική επικοινωνία που καλείται να αναπτύξει κάθε υπηρεσία πολιτικής προστασίας ώστε να επεμβαίνει άμεσα και να διαψεύδει τους επικίνδυνα αφελείς ή επιτήδειους.
«Όπως πετούσε η φωτιά»
Σε αυτή τη διαδικασία αναβάθμισης βρίσκεται σήμερα και η Πολιτική Άμυνα Κύπρου στο πλαίσιο της ανασυγκρότησής της. Αυτό τονίστηκε την περασμένη Δευτέρα στο Εργαστήρι Πολιτικής Προστασίας με θέμα την «Αποτελεσματική ενημέρωση για καταστάσεις κινδύνου». Μεταξύ άλλων, παρουσιάστηκαν και συζητήθηκαν από τους συμμετέχοντες δύο τρανταχτά παραδείγματα παραπληροφόρησης από τη μεγάλη πυρκαγιά της ορεινής Λεμεσού, από τα πολλά που συγκέντρωσε η Πολιτική Άμυνα και από άλλες κρίσεις, για να κατανοήσει πρωτίστως τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει για βελτίωση της επικοινωνίας της με τους πολίτες.
Και για τις δύο περιπτώσεις, οι οποίες τις ώρες της κρίσης έγιναν πολύ γρήγορα viral, η Πολιτική Άμυνα παραδέχεται ότι δεν παρενέβη για να διαψεύσει τις αναφορές, αφήνοντάς τες να λειτουργήσουν εις βάρος τόσο του έργου της όσο και του κύρους της. Όπως ειπώθηκε από λειτουργούς της υπηρεσίας, εκείνες τις μέρες έφταναν κοντά τους αστραπιαία πολλά αντίστοιχα περιστατικά παραπληροφόρησης, γι' αυτό ήταν αδύνατον να τα διαχειριστούν. «Όπως πετούσε η φωτιά, πετούσαν και τα περιστατικά», είπε χαρακτηριστικά η αναπληρώτρια Τύπου της δύναμης Χαρά Λαζάρου. Επίσης, σημείωσαν ότι οι υπεύθυνοι Τύπου ήταν συγχρόνως επιφορτισμένοι και με άλλα καθήκοντα.
1ο παράδειγμα: Απαιτούσε νερό
Στην πρώτη περίπτωση εκπρόσωπος πολιτικής ομάδας κατήγγειλε σε ραδιοφωνική εκπομπή την άρνηση ομάδας εθελοντών της Πολιτικής Άμυνας, οι οποίοι, όπως είπε, αρνήθηκαν να του παραδώσουν λάστιχο με νερό για να κατέβει σε χαράδρα και να επιχειρήσει απέναντι από μεγάλη εστία φωτιάς. Μάλιστα, σημείωσε ότι του ζήτησαν να φύγει, ενώ κοινοποίησε σχετικό βίντεο, στο οποίο οι εθελοντές απορρίπτουν, προκλητικά κατά τον ίδιο, στο έδαφος το νερό από το όχημα της Πολιτικής Άμυνας.
Στην πραγματικότητα στην προκειμένη περίπτωση η Πολιτική Άμυνα λειτούργησε βάσει πρωτοκόλλου, διότι καμία μη αδειοδοτημένη ομάδα εθελοντών δεν έχει θέση στην αντιμετώπιση πυρκαγιάς, ενώ οι εθελοντές καθηκόντως παρέπεμψαν τον αιτητή λάστιχου στην Υπηρεσία Πυρόσβεσης που ήταν επικεφαλής στο περιστατικό. Σε σχέση με την απόρριψη νερού, την οποία κατήγγειλε σε δηλώσεις του ο εκπρόσωπος της πολιτικής ομάδας, έγινε πάλι βάσει πρωτοκόλλου, διότι μετά από 14 συνεχόμενες ώρες μάχης με τις φλόγες, οι εθελοντές έλαβαν οδηγίες να φύγουν και κατά το ταξίδι το ντεπόζιτο θα έπρεπε να είναι άδειο για λόγους σταθερότητας του οχήματος.
2ο παράδειγμα: Πετάχτηκαν 600 μερίδες
Το δεύτερο παράδειγμα αφορούσε τη δημόσια έκκληση από συγκεκριμένη influencer για συγκέντρωση 600 μερίδων φαγητού, με σκοπό να παραχωρηθούν στους πυρόπληκτους και τους λειτουργούς πυρόσβεσης, χωρίς να ληφθεί υπόψη ότι η Πολιτική Άμυνα είχε ήδη ενεργοποιημένο δικό της μηχανισμό γι' αυτό το ζήτημα και μεριμνούσε γι' αυτές τις ανάγκες, συνεργαζόμενη με εταιρείες που έχουν έγκριση από τις Υγειονομικές Υπηρεσίες, μέσα από συγκεκριμένες συνθήκες και διαδικασίες ώστε λόγω των υψηλών θερμοκρασιών του Ιουλίου να μην υπάρξει κίνδυνος δηλητηριάσεων.
Το αποτέλεσμα ήταν, σε χρόνο αστραπή, καθώς οι κοινοποιήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν άμεσες και μαζικές, να δημιουργηθεί στο συντονιστικό κέντρο της πυρκαγιάς μια μεγάλη ουρά με αυτοκίνητα, με όσες μερίδες μπορούσε ο κάθε πολίτης, ο οποίος κινητοποιήθηκε από την επίκληση στο συναίσθημα που προκάλεσε η influencer. Όμως, οι μερίδες φαγητό, σε θερμοκρασίες Ιουλίου, άνω των 40 βαθμών, εμπεριείχαν τον κίνδυνο της τροφικής δηλητηρίασης. Οι λειτουργοί της Πολιτικής Άμυνας καθηκόντως έστελναν το φαγητό πίσω, το οποίο πετάχτηκε, ενώ σπαταλήθηκε πολύτιμος χρόνος από το έργο τους.
Ανάγκη αλλαγής πολιτικής
Για την πρώτη περίπτωση η Χαρά Λαζάρου παραδέχτηκε ότι «η υπηρεσία μας ασχολείτο με τις εκκενώσεις που ήταν το κύριο θέμα, δεν απάντησε, πιθανώς κακώς, γιατί στοχοποιήθηκαν εθελοντές. Ίσως, όταν πρόκειται για εθελοντές, να πρέπει να είμαστε διπλά προσεκτικοί».
Για τη δεύτερη υπόθεση, σε παρατήρηση ότι θα πρέπει να αλλάξει η πολιτική επικοινωνίας της Πολιτικής Άμυνας, δεδομένου ότι οι influencers είναι όπως τη Λερναία Ύδρα, καθώς όπως τη συγκεκριμένη που έκανε κάλεσμα για 600 μερίδες φαγητό, μπορεί να εμφανιστούν άλλοι 20 ή και 200, η κ. Λαζάρου τόνισε την ανάγκη δημιουργίας δύο καναλιών επικοινωνίας, ενός πρώτου με τους δημοσιογράφους και ενός δεύτερου με τα γραφεία Τύπου άλλων υπηρεσιών που εμπλέκονται στην πολιτική προστασία για ανταλλαγή πληροφοριών και καλών πρακτικών. «Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα κτίσουμε γέφυρες, αξιοπιστία και εμπιστοσύνη. Ήδη από την πυρκαγιά της Λεμεσού μέχρι σήμερα βελτιώθηκε η Πολιτική Άμυνα, αλλά χρειάζεται να γίνει ακόμα δουλειά», είπε.
Η ενημέρωση των πολιτών
Το ζήτημα είναι κατά πόσον ο γενικός πληθυσμός είναι ενημερωμένος για τις αρμοδιότητες και τις διαδικασίες που αναλαμβάνει η Πολιτική Άμυνα, τόνισε σε παρέμβασή του ο δρ Χρήστος Δημόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου και επιστημονικός διευθυντής στον Τομέα Πολιτικής Προστασίας στο Κέντρο Αριστείας CERIDES. Σημείωσε ότι η ενημέρωση του κοινού για ζητήματα πολιτικής προστασίας και το έργο των εμπλεκόμενων υπηρεσιών είναι σημαντικότερα από το να τρέχει κάθε φορά μια υπηρεσία πίσω από κάθε influencer για να του ζητά να κατεβάζει μια δημοφιλή ανάρτηση παραπληροφόρησης. Την επικοινωνία με τους πολίτες πριν από την κρίση καταστροφής είναι που ζητά μεταξύ άλλων από τις υπηρεσίες και ο ΟΗΕ, όπως τόνισε.
Μαθήματα επικοινωνίας από το ΥΠΕΣ της Γαλλίας
Η βελτίωσης της επικοινωνίας με τους πολίτες, στην οποία αρχίζει να επικεντρώνεται σήμερα η Πολιτική Άμυνα Κύπρου, απασχόλησε πριν από 4,5 χρόνια και τη Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας και Διαχείρισης Κρίσεων του γαλλικού Υπουργείου Εσωτερικών. «Βλέποντας τον πολλαπλασιασμό των κρίσεων, ο οποίος εξελισσόταν παράλληλα με την ανάγκη των ΜΜΕ να λαμβάνουν άμεση και έγκαιρη πληροφόρηση, καταστήσαμε την επικοινωνία στρατηγικό πυλώνα δράσης», ανέφερε ο διοικητής Σεμπτί Χαντιμάλα, επικεφαλής του Γραφείου Επικοινωνίας της Γεν. Διεύθυνσης. Μάλιστα, μετά την ομιλία του έδωσε και κάποιες συμβουλές στην Πολιτική Άμυνα Κύπρου. Μεταξύ άλλων, τόνισε τη σημασία του να επικοινωνούν οι ίδιοι με τους δημοσιογράφους και να μην αφήνουν τρίτους να το κάνουν για λογαριασμό της Πολιτικής Άμυνας, οι οποίοι, τόνισε, δεν είναι αρμόδιοι, είναι λιγότερο ικανοί και λιγότερο υπεύθυνοι από τους λειτουργούς της Πολιτικής Άμυνας.
Ο κ. Χαντιμάλα έχει σήμερα υπό την ευθύνη του 250 δημοσιογράφους μεγάλων ΜΜΕ, φροντίζοντας να λαμβάνουν συνεχή και άμεση πληροφόρηση κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, έχοντας στήσει ομάδες σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Επίσης, η υπηρεσία του διαθέτει έξι εκπροσώπους Τύπου, οι οποίοι, τόνισε, είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται τα διακυβεύματα του κράτους, ενός πυροσβέστη και του πληθυσμού. Εξάλλου έχουν λάβει ειδική εκπαίδευση για να μπορούν να επιτελούν αυτά τα καθήκοντα, ενώ την ίδια ώρα είναι πυροσβέστες και εξακολουθούν να αναλαμβάνουν και να εκτελούν αποστολές στο πεδίο. «Προκειμένου να καθησυχάζουμε τους πολίτες σε μια κρίση, οφείλουμε να αξιοποιούμε και να κατευθύνουμε σωστά τις δράσεις μας και συγχρόνως να παρέχουμε μια υπεύθυνη ροή πληροφοριών», υπογράμμισε.
