Υπάρχουν χώροι που δεν είναι φτιαγμένοι μόνο από μπετόν, σίδερο και παλιά περίπτερα. Είναι φτιαγμένοι από εποχές. Από ανθρώπους που πέρασαν βιαστικά ή στάθηκαν λίγο παραπάνω. Από οικογένειες που ντύθηκαν καλά για μια βόλτα. Από παιδιά που κρατούσαν το χέρι των γονιών τους και κοιτούσαν με θαυμασμό τα φώτα, τις βιτρίνες, τα μηχανήματα, τα αυτοκίνητα, τις καινούργιες ιδέες μιας χώρας που προσπαθούσε να ξανασταθεί στα πόδια της. Και η Κρατική Έκθεση υπήρξε κάποτε κάτι πολύ περισσότερο από ένας εκθεσιακός χώρος. Στα χρόνια μετά τον πόλεμο και την εισβολή, όταν η Κύπρος μάζευε τις πληγές της και ο απλός κόσμος προσπαθούσε να ξαναχτίσει τη ζωή του, εκεί γράφτηκε ένα μικρό κομμάτι της μεταπολεμικής αυτοπεποίθησης του τόπου. Επιχειρηματίες, βιοτέχνες, έμποροι, άνθρωποι της δουλειάς και του μόχθου, έφερναν εκεί τα προϊόντα τους ως απόδειξη ότι η ζωή συνεχιζόταν. Ότι η αγορά μπορούσε να κινηθεί ξανά. Ότι η δημιουργία δεν είχε σωπάσει. Για τον απλό κόσμο της Λευκωσίας, η Κρατική Έκθεση ήταν μια έξοδος, μια ανάσα, μια υπόσχεση κανονικότητας.
Μέσα σε αυτή τη χαοτική έκταση, το σχέδιο για τη μετατροπή της Κρατικής Έκθεσης σε Μητροπολιτικό Πάρκο Δυτικής Λευκωσίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Επί της ουσίας, είναι μια συζήτηση για το τι είδους πόλη θέλουμε. Μια πόλη που αξιοποιεί κάθε σπιθαμή γης ως ακίνητη αξία ή μια πόλη που ανοίγεται και δίνει χώρο στα παιδιά, τους ηλικιωμένους, τους ποδηλάτες, τους περιπατητές, την τέχνη, τη μνήμη και την καθημερινή ζωή;
Ο δήμαρχος Λευκωσίας, Χαράλαμπος Προύντζος, ξεδιπλώνει στον «Π» το όραμά του και μιλά για τις δυσκολίες, τις κυβερνητικές αποφάσεις που αναμένονται, τα παλιά περίπτερα, το πιθανό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και την ανάγκη το νέο πάρκο να γίνει πριν και πάνω απ' όλα, ένας χώρος για τους ανθρώπους της πόλης.
Το μεγάλο γεγονός της χρονιάς
Δήμαρχε, βρισκόμαστε σε έναν ιστορικό χώρο της Λευκωσίας, την Κρατική Έκθεση, ποιο είναι το σχέδιο για την αξιοποίησή του;
Είμαστε στον ιστορικό χώρο της Κρατικής Έκθεσης. Πρόκειται για έναν χώρο που συμβολίζει την προσπάθεια της χώρας να σταθεί ξανά στα πόδια της μετά την εισβολή του 1974. Ήταν ο χώρος όπου οι επιχειρηματίες της Κύπρου εξέθεταν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους. Για αρκετούς συμπολίτες μας ήταν, επίσης, ένας χώρος συνάντησης και συνεύρεσης. Ήταν το μεγάλο γεγονός της χρονιάς, με χιλιάδες κόσμο να τον γεμίζει -ανθρώπους όλων των ηλικιών- όχι μόνο για να δουν προϊόντα και υπηρεσίες, αλλά κυρίως για να κάνουν τη βόλτα τους και να συναντήσουν κόσμο. Τις τελευταίες δεκαετίες, δυστυχώς, ο χώρος περιέπεσε σταδιακά σε πλήρη υποβάθμιση και αχρησία. Αυτό είναι άδικο και για τους εκθέτες, οι οποίοι αναζητούν διακαώς έναν αξιοπρεπή χώρο για εκθέσεις στη Λευκωσία, μια πόλη που, λόγω των χαρακτηριστικών της, τον έχει ανάγκη. Είναι άδικο και για τη γειτονιά, για την κοινότητα της Έγκωμης, αλλά και για όλη τη δυτική Λευκωσία, η οποία, ύστερα από δεκαετίες έντονης οικιστικής, εμπορικής και ακαδημαϊκής ανάπτυξης, με δύο πανεπιστήμια στην περιοχή, αναζητεί εναγωνίως έναν συμπαγή χώρο πρασίνου - έναν χώρο για τους ανθρώπους, έναν χώρο αναψυχής.
Αυτόν τον χώρο τον είχαμε υποσχεθεί και εγώ και ο αντιδήμαρχος Έγκωμης, Πανίκος Κωνσταντίνου, στους δημότες της Έγκωμης από την προεκλογική μας πορεία. Και χαίρομαι να πω ότι ο κ. Κωνσταντίνου έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να δοθεί προτεραιότητα στην άποψη και τα θέλω των δημοτών Έγκωμης, αφού και ο ίδιος επέμενε πως πρέπει να δοθεί χώρος στον άνθρωπο. Πολλοί έλεγαν ότι το εγχείρημα ήταν πολύ δύσκολο. Με επιμονή, όμως, βήμα προς βήμα, πιστεύω ότι πλησιάζουμε στον στόχο μας, που είναι η τελική ανακοίνωση από την πλευρά του Υπουργικού Συμβουλίου, ως εκπροσώπου του ιδιοκτήτη της γης, που είναι η Δημοκρατία, για τη δημιουργία του Μητροπολιτικού Πάρκου Δυτικής Λευκωσίας.
Το περίπτερο Ελλάς και η λίμνη
Βρισκόμαστε έξω από το ιστορικό περίπτερο Ελλάς. Τι θα γίνει εδώ και πώς θα ξεκινήσει ο σχεδιασμός;
Να πούμε κατ' αρχάς πού βρισκόμαστε στη διαδικασία. Μετά από συνεργασία εντός του δήμου, πρώτα η διαμερισματική επιτροπή Έγκωμης και στη συνέχεια ομόφωνα το δημοτικό συμβούλιο υιοθέτησαν μια ξεκάθαρη απόφαση. Η απόφαση αφορά τη δημιουργία του Μητροπολιτικού Πάρκου Δυτικής Λευκωσίας, δηλαδή τη συντριπτική αξιοποίηση του χώρου για σκοπούς πρασίνου και αναψυχής. Παράλληλα, προβλέπεται η παραμονή κάποιων κτηρίων που μας συνδέουν με το παρελθόν και αποτελούν μέρος της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Λευκωσίας, όπως το περίπτερο Ελλάς. Αυτά τα κτήρια θα επαναχρησιμοποιηθούν με τρόπο που να συνάδει με ένα σύγχρονο πάρκο, όπως το οραματιζόμαστε. Προβλέπονται επίσης συγκεκριμένες χρήσεις, η χωροθέτηση της λίμνης κατακράτησης ομβρίων υδάτων, που σχεδιάζεται εδώ και δεκαετίες αλλά δεν υλοποιήθηκε ποτέ, και η ένταξή της μέσα στον χώρο της Κρατικής Έκθεσης και του πάρκου ως στοιχείο του σχεδιασμού. Η λίμνη αυτή θα βοηθήσει την περιοχή στην αντιμετώπιση πλημμυρικών φαινομένων. Βεβαίως, χρειάζεται ασφάλεια και ομαλή λειτουργία του χώρου, γιατί οι ανοιχτοί χώροι και τα πάρκα, εάν δεν υπάρχει σωστή διαχείριση, μπορούν να εξελιχθούν και σε εστίες παραβατικότητας. Αυτό ήταν ένα όραμα της τοπικής κοινωνίας. Η τοπική κοινωνία οργανώθηκε μέσα από μια όμορφη πρωτοβουλία, την πρωτοβουλία για την ανθρώπινη Έγκωμη, η οποία πίεσε και συνεχίζει να πιέζει γι' αυτόν τον σκοπό.
Εμείς είμαστε μαζί με τους πολίτες σε αυτή την προσπάθεια. Σήμερα βρισκόμαστε στο σημείο όπου, μετά την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, στις 30 Ιουνίου 2025, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εξήγγειλε τη δημιουργία τριμελούς επιτροπής και μια κατ' αρχήν συναντίληψη ως προς την προσέγγισή μας για δύο μεγάλους χώρους της Λευκωσίας. Ο ένας είναι η περιοχή της Κρατικής Έκθεσης, με τη μετατροπή της σε μητροπολιτικό πάρκο, και ο άλλος είναι η περιοχή του ΣΟΠΑΖ, με μια ανάπλαση που θα έχει αναπτυξιακό πρόσημο και βιώσιμη παρέμβαση.
«Δεν θέλαμε λίγο πράσινο μέσα στο τσιμέντο»
Ποια ήταν η βασική θέση του δήμου απέναντι στην κυβέρνηση για τον χαρακτήρα του χώρου;
Μετά τη δημιουργία της τριμελούς επιτροπής, αρχίσαμε να θέτουμε με συγκεκριμένο τρόπο τι ακριβώς θέλουμε γι' αυτόν τον χώρο. Πρώτα από όλα, θέλαμε να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν μιλούμε για ένα δομημένο περιβάλλον με λίγο πράσινο. Μιλούμε για ένα συντριπτικό ποσοστό πρασίνου, φυτεύσεων και χώρων αναψυχής, καθώς και για ένα πολύ μικρό ποσοστό δομημένου περιβάλλοντος, που θα υποστηρίζει το μητροπολιτικό πάρκο. Αρχικά, αυτή η προσέγγισή μας συνάντησε κάποιες επιφυλάξεις από την πλευρά της κυβέρνησης. Από τη μία υπήρχαν εύλογες ανησυχίες για τους εκθέτες. Από την άλλη, η κυβέρνηση θεωρούσε ότι πρόκειται για ένα πολύτιμο, οικονομικά, περιουσιακό στοιχείο της Δημοκρατίας, το οποίο θα έπρεπε να αξιοποιηθεί αναπτυξιακά. Μετά από διαβουλεύσεις, όμως, παρουσιάσαμε την ανάπλαση του ΣΟΠΑΖ και τη μετατροπή της Κρατικής Έκθεσης σε μητροπολιτικό πάρκο ως δύο διασυνδεδεμένες αναπλάσεις. Αυτό ήταν ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα της ενοποίησης. Είπαμε ότι αναπτυξιακές παρεμβάσεις που η Δημοκρατία μπορεί να ήθελε να χωροθετήσει εδώ, σε μια περιοχή όπου δεν υπάρχει τέτοια ανάγκη ανάπτυξης, αφού η Έγκωμη είναι ένα πολύ ανεπτυγμένο και ελκυστικό προάστιο της Λευκωσίας, θα μπορούσαν να μεταφερθούν στην περιοχή του ΣΟΠΑΖ. Εκεί υπάρχει μεγάλη ανάγκη αναπτυξιακής παρέμβασης, ώστε να δώσουμε και στους κατοίκους αυτής της περιοχής ίσα δικαιώματα και ίσες προοπτικές. Η κυβέρνηση σταδιακά αποδέχθηκε αυτή τη λογική και έτσι ξεκίνησε ένας πραγματικά εποικοδομητικός διάλογος. Μετά τη μελέτη βιωσιμότητας που έγινε για τον ΣΟΠΑΖ, τα πράγματα πήραν τον δρόμο τους. Αυτή τη στιγμή το ΕΤΕΚ έχει διορίσει ειδικούς εμπειρογνώμονες τόσο για την ετοιμασία master plan για τον ΣΟΠΑΖ όσο και για την ετοιμασία master plan για τον χώρο της Κρατικής Έκθεσης.
Οι πολίτες στο κέντρο του σχεδιασμού
Ποιος ο ρόλος των πολιτών στον σχεδιασμό αυτών των αναπλάσεων;
Και οι δύο αυτές αναπλάσεις δεν μπορούν να γίνουν χωρίς τους πολίτες. Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία οι πολίτες δεν πρέπει απλώς να αποδέχονται τα έργα. Πρέπει να ακούγονται οι απόψεις τους κατά το στάδιο του σχεδιασμού, ώστε να ενταχθούν σε αυτόν, στον βαθμό του δυνατού, τα θέλω και οι επιθυμίες της τοπικής κοινωνίας. Γι' αυτόν τον λόγο, περιμένουμε αυτή τη στιγμή με ανυπομονησία τις τελικές αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου. Για τον χώρο της Κρατικής Έκθεσης πρέπει να οριστικοποιηθεί η δημιουργία του Μητροπολιτικού Πάρκου Δυτικής Λευκωσίας, στο πλαίσιο που έχουμε αναφέρει. Πρέπει επίσης να αναλάβει ο Δήμος Λευκωσίας τη διαχείριση του τεμαχίου και να δοθούν κάποια χρήματα, ώστε να ξεκινήσει η άμεση αποκατάσταση του χώρου. Αυτό σημαίνει εκτεταμένες κατεδαφίσεις υποστατικών που, όπως συμφωνούμε πολλοί, έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους, αποκατάσταση των αρδεύσεων και προετοιμασία του χώρου, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί άμεσα από τους δημότες, χωρίς να περιμένουμε την ολοκληρωμένη ανάπλασή του. Πιστεύουμε ότι αυτό μπορεί να γίνει σύντομα, απλά και χωρίς ιδιαίτερες πολυπλοκότητες. Από εκεί και πέρα, αντίστοιχες αποφάσεις πρέπει να ληφθούν και για τον ΣΟΠΑΖ, που είναι ανάπλαση διαφορετικής φύσης.
Τι θα γίνει με τους εκθέτες
Οι εκθέτες ήταν βασικό μέρος της συζήτησης. Πώς αντιμετωπίζονται οι δικές τους ανάγκες;
Οι εκθέτες ήταν πράγματι βασικό μέρος αυτής της συζήτησης. Πλέον νιώθουν ότι οι δικές τους ανάγκες έχουν ληφθεί υπόψη, τόσο μεταβατικά όσο και μέσα από τη χωροθέτηση ενός εκθεσιακού και συνεδριακού χώρου στη Λευκωσία. Πρόκειται για μια κρίσιμη και στρατηγική υποδομή για την πόλη. Πιστεύω ότι πλέον έχουμε όλοι έναν ενιαίο μπούσουλα για να προχωρήσουμε.
Παλιά περίπτερα και Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης
Ένα από τα ερωτήματα που έχει ο κόσμος είναι τι θα γίνει με τα παλιά περίπτερα. Χρησιμοποιούνταν μέχρι πρόσφατα, ακόμη και την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού, και οι πολίτες έχουν εικόνα της κατάστασης στην οποία βρίσκονται. Έχετε αποφασίσει ποια μπορούν να παραμείνουν, ποια μπορούν να βελτιωθούν και ποια πρέπει να κατεδαφιστούν;
Ναι, αυτό έχει γίνει. Είχαμε μια μελέτη, μια αξιολόγηση από τα Δημόσια Έργα, η οποία μας έδειξε ότι η μεγάλη πλειοψηφία των περιπτέρων έχει ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής της. Είτε δεν μπορούν να αναγεννηθούν είτε δεν αξίζει οικονομικά να αναγεννηθούν. Περίπτερα όπως το Ελλάς και το διπλανό Hall A θα παραμείνουν, γιατί αποτελούν μέρος της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Έχουμε κάνει πρόταση στο Υφυπουργείο Πολιτισμού για να χωροθετηθεί σε αυτόν τον χώρο το Μουσείο Σύγχρονης και Μοντέρνας Τέχνης. Για να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα, είναι το περίπτερο Ελλάς και το Hall A, που είναι διασυνδεδεμένο με το περίπτερο Ελλάς. Από τη μία, το περίπτερο Ελλάς είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό περίπτερο και το μόνο που είναι κτισμένο με μπετόν στην Κρατική Έκθεση. Από την άλλη, το Hall A είναι ένας μεγάλος, ανοιχτός χώρος με μεγάλο ύψος, ιδανικός για εγκαταστάσεις σύγχρονης τέχνης που απαιτούν χώρο. Υπάρχει ένας φορέας, τον οποίο είχε ήδη διορίσει η κυβέρνηση. Οι άνθρωποί του επισκέφθηκαν τον χώρο, τους άρεσε πάρα πολύ και τον βρήκαν ιδανικό γι' αυτόν τον σκοπό. Εξ όσων γνωρίζουμε, το Υφυπουργείο Πολιτισμού έχει ετοιμάσει πρόταση προς το Υπουργικό Συμβούλιο, με βάση την οποία ο χώρος αυτός, ο χώρος της ΣΠΕΛ στο κέντρο της Λευκωσίας και ο χώρος του Majestic, ένα πολύ όμορφο διατηρητέο κτήριο στη λεωφόρο Στασίνου, θα συναποτελέσουν το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.
Ένα πάρκο για όλες τις ηλικίες
Αναφέρατε τη σκέψη για μουσείο, αλλά ένα πάρκο τέτοιου μεγέθους πρέπει να απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες. Τι προβλέπετε για τους μικρότερους και γενικότερα για τους πολίτες που θα το χρησιμοποιούν;
Πολύ σωστά. Ένα πάρκο αυτού του μεγέθους, για να πετύχει, πρέπει να αγκαλιάσει όλες τις ηλικίες και να είναι συμπεριληπτικό. Πρέπει να είναι προσβάσιμο και σε άτομα με αναπηρίες. Γι' αυτόν τον σκοπό εισηγηθήκαμε χρήσεις που αγκαλιάζουν όλες τις ηλικίες. Στους ανοιχτούς χώρους προβλέπονται γήπεδα, ποδηλατικές διαδρομές και εκτεταμένοι διάδρομοι τρεξίματος. Ο κόσμος πλέον αθλείται και αυτό είναι πολύ ευχάριστο. Ειδικά οι νεότερες γενιές δίνουν πολύ μεγάλη σημασία στην ευεξία.
Οι πολίτες στο κέντρο του σχεδιασμού
Ποιος ο ρόλος των πολιτών στον σχεδιασμό αυτών των αναπλάσεων;
Και οι δύο αναπλάσεις σε Κρατική Έκθεση και ΣΟΠΑΖ, δεν μπορούν να γίνουν χωρίς τους πολίτες. Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία οι πολίτες δεν πρέπει απλώς να αποδέχονται τα έργα. Πρέπει να ακούγονται οι απόψεις τους κατά το στάδιο του σχεδιασμού, ώστε να ενταχθούν σε αυτόν, στον βαθμό του δυνατού, τα θέλω και οι επιθυμίες της τοπικής κοινωνίας. Γι' αυτόν τον λόγο, περιμένουμε αυτή τη στιγμή με ανυπομονησία τις τελικές αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου. Για τον χώρο της Κρατικής Έκθεσης πρέπει να οριστικοποιηθεί η δημιουργία του Μητροπολιτικού Πάρκου Δυτικής Λευκωσίας, στο πλαίσιο που έχουμε αναφέρει. Πρέπει επίσης να αναλάβει ο Δήμος Λευκωσίας τη διαχείριση του τεμαχίου και να δοθούν κάποια χρήματα, ώστε να ξεκινήσει η άμεση αποκατάσταση του χώρου. Αυτό σημαίνει εκτεταμένες κατεδαφίσεις υποστατικών που, όπως συμφωνούμε πολλοί, έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους, αποκατάσταση των αρδεύσεων και προετοιμασία του χώρου, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί άμεσα από τους δημότες, χωρίς να περιμένουμε την ολοκληρωμένη ανάπλασή του. Πιστεύουμε ότι αυτό μπορεί να γίνει σύντομα, απλά και χωρίς ιδιαίτερες πολυπλοκότητες. Από εκεί και πέρα, αντίστοιχες αποφάσεις πρέπει να ληφθούν και για τον ΣΟΠΑΖ, που είναι ανάπλαση διαφορετικής φύσης.
