***«Εισηγούμαι όπως η Πολιτεία αναθέσει το έργο της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων της έρευνας και της σύνταξης των κατηγορητηρίων [..] σε ένα ad hoc συλλογικό όργανο»
***«Σήμερα κινδυνεύει να καταρρεύσει η διαδικασία της ποινικής διερεύνησης μιας πρωτοφανούς και συγκλονιστικής υπόθεσης»
***«Ανεξαρτήτως του ήθους και της εντιμότητας των μελών του Εισαγγελικού Συμβουλίου, πιστεύω ότι αυτά δεν διαθέτουν τα τυπικά προσόντα για να διεκπεραιώσουν μίαν ποινική υπόθεση τέτοιας φύσης και τέτοιας βαρύτητας»
***«Κινδυνεύουν να καταρρεύσουν η κοινωνική συνοχή και ηρεμία, καθώς και η εμπιστοσύνη μας προς το Κράτος και τους θεσμούς του»
***«Ήδη διατυπώνονται φόβοι ότι η υπόθεση θα παραπέσει, διότι αφορά σε κορυφαίους πολιτειακούς αξιωματούχους και κρατικούς λειτουργούς»
***«Ο συσσωρευμένος θυμός, η συσσωρευμένη απογοήτευση και η συσσωρευμένη απελπισία πρέπει να εκτονωθούν μέσα από θεσμικές, διαφανείς και αξιόπιστες διαδικασίες»
***«Από το κείμενο της Ανακοίνωσης της Αρχής προβάλλουν και οι κίνδυνοι που παραμονεύουν όταν τις ποινικές ανακρίσεις αναλαμβάνουν ξένοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν σε βάθος το Κυπριακό Δίκαιο»
***«Εάν ξεκινήσουμε να μην εμπιστευόμαστε τους δικούς μας [..] θα οδηγηθούμε σιγά – σιγά να μην εμπιστευόμαστε και τους ποινικούς δικαστές μας»
***«Αυτό θέλουμε; Να αυτοακυρωθούμε; Να καταντήσουμε ένα κράτος που στα δύσκολα σπεύδει να ζητήσει εξωτερικούς σωτήρες»
***«Τίθεται ζήτημα εάν οι οκτώ (του Εισαγγελικού Συμβουλίου) -ή, τουλάχιστον, η πλειοψηφία τους- διαθέτουν τις αναγκαίες γνώσεις και εμπειρίες για να χειριστούν αυτήν την σύνθετη ποινική υπόθεση»
***«Εύλογα συμπεραίνει κάποιος πως οι οκτώ Εισαγγελείς, οι οποίοι προΐστανται των άλλων Τομέων και Υποτομέων, δεν έχουν σχέση με το Ποινικό Δίκαιο και την Ποινική Δικονομία»
***«Η τριπλή αυτοεξαίρεση προκάλεσε θεμελιώδη μεταβολή στις συνθήκες για την επαρκή και αξιόπιστη άσκηση, από πλευράς της Νομικής Υπηρεσίας, της συνταγματικής αρμοδιότητάς της να διώκει το έγκλημα»
Η δημόσια συζήτηση που άνοιξε μετά το πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για το «Κράτος Μαφία», φέρνει στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα για τη λειτουργία των θεσμών, την απονομή δικαιοσύνης και την αντιμετώπιση της διαφθοράς στην Κύπρο. Η δικηγόρος-νομική σύμβουλος, πρώην ανώτερη επαρχιακή δικαστής, Αλεξάνδρα Κ. Λυκούργου, αναλύει τις θεσμικές και νομικές προεκτάσεις της υπόθεσης, αξιολογεί τους χειρισμούς της Νομικής Υπηρεσίας και καταθέτει συγκεκριμένες εισηγήσεις για τα επόμενα βήματα, με στόχο τη διασφάλιση της αξιοπιστίας της ποινικής διερεύνησης και της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς.
Η κ. Λυκούργου, πρόεδρος του Συμβουλίου Αποφυλακίσεως Κρατουμένων επ' Αδεία, διορίστηκε τον Νοέμβριο του 2023, από τον γενικό εισαγγελέα της Δημοκρατίας, ως ανεξάρτητη ποινική ανακρίτρια για τη διερεύνηση ζητημάτων που αφορούν σε αξιωματούχους της Κυπριακής Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου (ΚΟΠ), καθώς και σε πρόσωπα συνδεδεμένα με αυτούς. Τον Μάιο του 2024 διορίστηκε από τον γενικό εισαγγελέα της Δημοκρατίας ως ποινική ανακρίτρια για τη διερεύνηση ζητημάτων που αφορούν το ενδεχόμενο χειραγώγησης αθλητικών γεγονότων. Το πόρισμα αναφορικά με αξιωματούχους της ΚΟΠ, παραδόθηκε στον γενικό εισαγγελέα τον Μάιο του 2025.
Cosa Nostra αλά κυπριακά;
Με αφορμή τα όσα αναφέρονται στην ανακοίνωση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για το πόρισμα για το «Κράτος Μαφία» του Μ. Δρουσιώτη, είμαστε πράγματι ένα… κράτος μαφία;
Προς το παρόν, δεν είμαστε ένα «Κράτος Μαφία». Ακόμη και εάν είναι αληθινά τα γεγονότα που καταγράφονται στην ανακοίνωση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς, ημερ.16.6.2026, αυτά δεν ισοδυναμούν με τα όσα ίσχυαν στην Ιταλία την περίοδο 1950–1990, όταν κυριαρχούσε η σικελική εγκληματική οργάνωση Cosa Nostra. Την εποχή εκείνη, η Cosa Nostra είχε διεισδύσει στη δημόσια διοίκηση και, μεταξύ άλλων, είχε το μονοπώλιο εκτέλεσης δημόσιων έργων. Προσέφερε ψήφους και χρήματα σε πολιτικούς και κρατικούς αξιωματούχους και εξασφάλιζε προστασία και εύνοια. Εκφόβιζε δικαστές, επενέβαινε στο έργο τους και, μάλιστα, όταν αυτοί την ενοχλούσαν τους δολοφονούσε. Το 1992 η Cosa Nostra δολοφόνησε τους ικανούς, έντιμους και θαρραλέους δικαστές Giovanni Falcone και Paolo Borsellino, οι οποίοι, στα μέσα της δεκαετίας του '80, στο Παλέρμο, διηύθυναν τη Μεγάλη Δίκη (Maxi Processo), οδήγησαν εκατοντάδες μαφιόζους στη φυλακή και έσπασαν τον μαφιόζικο κώδικα της σιωπής (Omerta). Σίγουρα δεν φτάσαμε σε τέτοιο σημείο.
Γιατί λέτε «προς το παρόν»; Γινόμαστε σιγά-σιγά;
Εάν είναι αληθινά τα γεγονότα που καταγράφονται στην ανακοίνωση της Αρχής -και για να είμαστε δίκαιοι προς όσους κατονομάζονται στην ανακοίνωση, θα πρέπει να περιμένουμε να ακούσουμε και τη δική τους θέση- πιστεύω πως, ναι, γινόμαστε, σιγά-σιγά, ένα «Κράτος Μαφία». Και το λέω, διότι στην ανακοίνωση αναφέρονται γεγονότα που παρουσιάζουν κορυφαίους πολιτειακούς αξιωματούχους, βουλευτές, δικαστές, ανώτερα στελέχη της Αστυνομίας και ανώτερους κρατικούς λειτουργούς να συμμετέχουν διαχρονικά και συστηματικά σε ένα δίκτυο αλληλοεξυπηρετήσεων, στο οποίο όλοι αυτοί συνεργάζονται με δικηγορικά γραφεία και επιχειρηματίες, και φέρονται να ανταλλάσσουν επιρροή, παροχές και προστασία.
Όλα τυχαία;
Και να φανταστείτε ότι το πόρισμα της Αρχής, δεν είναι το πρώτο που ασχολείται με την κακοδιοίκηση, τη διαπλοκή και τη διαφθορά…
Ακριβώς. Κάθε μερικά χρόνια εμφανίζονται γεγονότα που δημιουργούν εικόνες διαπλεκόμενης και διεφθαρμένης συμπεριφοράς πολιτειακών αξιωματούχων, κρατικών λειτουργών και σημαντικών παραγόντων της κοινωνίας και της οικονομίας. Οι αρμόδιοι θεωρούν τα γεγονότα αυτά αρκετά σοβαρά και διατάζουν την ποινική διερεύνησή τους. Δεν μπορεί όλα αυτά να είναι τυχαία, ανεδαφικά και κακόπιστα. Ζούμε όλοι στην ίδια κυπριακή πραγματικότητα. Γνωρίζουμε όλοι τα όρια και τις παθογένειές της. Γνωρίζουμε όλοι πρόσωπα και γεγονότα. Δεν ζούμε σε παράλληλες πραγματικότητες. Μπορεί κάποιος να υποστηρίζει, βάσιμα και σοβαρά, πως οι συνεχείς αναφορές σε διαπλοκή και διαφθορά στην πατρίδα μας είναι αποκυήματα της φαντασίας μας και πως πάντοτε «υπάρχει καπνός χωρίς φωτιά»;
Αμφιβολίες
Σωστά αντέδρασε η Νομική Υπηρεσία, η οποία ανακοίνωσε (α) αυτοεξαίρεση από τον χειρισμό του πορίσματος των δύο επικεφαλής εισαγγελέων και της εισαγγελέως Έλενας Κλεόπα, και (β) ο γενικός εισαγγελέας συγκάλεσε αμέσως Εισαγγελικό Συμβούλιο, για να αναλάβει τον χειρισμό του θέματος;
Για το ζήτημα της τριπλής αυτοεξαίρεσης δεν έχω κάποιο ιδιαίτερο σχόλιο. Η απόφαση των τριών είναι κατανοητή και απόλυτα σεβαστή. Όποιος είναι αρμόδιος να ασχοληθεί με ένα ζήτημα, αλλά, για λόγους αντικειμενικούς ή υποκειμενικούς, αισθάνεται πως η άσκηση της αρμοδιότητάς του αυτής, θα δημιουργήσει την εικόνα της αθέμιτης εμπλοκής του, οφείλει να εξαιρείται. Όμως, έχω τις αμφιβολίες μου για την ορθότητα της μεταβίβασης των αρμοδιοτήτων του γενικού εισαγγελέα, οι οποίες αφορούν στη δίωξη του εγκλήματος, στο Εισαγγελικό Συμβούλιο.
Ποιοι απαρτίζουν το Εισαγγελικό Συμβούλιο;
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Νομικής Υπηρεσίας, το απαρτίζουν «οι ανώτατοι λειτουργοί της Νομικής Υπηρεσίας», δηλαδή οι εννέα λειτουργοί της, οι οποίοι κατέχουν τις ανώτατες θέσεις του εισαγγελέα της Δημοκρατίας. Και επειδή εξαιρέθηκε η κ. Κλεόπα, προκύπτει πως, πλέον, το συγκεκριμένο εσωτερικό συλλογικό όργανο απαρτίζουν οι υπόλοιποι οκτώ εισαγγελείς. Τα ονόματά τους, όπως και τα ονόματα όλου του ανθρώπινου δυναμικού της Νομικής Υπηρεσίας, δημοσιεύονται στην επίσημη ιστοσελίδα της.
Ο ρόλος του Εισαγγελικού Συμβουλίου
Γιατί οι εισαγγελείς του Εισαγγελικού Συμβουλίου, επίσης «αυτοεξαιρέθηκαν» από το χειρισμό του πορίσματος, το οποίο έστειλαν για τα περαιτέρω στο Υπουργικό Συμβούλιο και την Αστυνομία;
Εάν διαβάζω σωστά την ανακοίνωση του Εισαγγελικού Συμβουλίου, οι εισαγγελείς δεν αυτοεξαιρέθηκαν. Αυτό που αποφάσισαν είναι να μην ασκήσουν την πρώτη από τις δύο αρμοδιότητες που τους μεταβίβασε ο γενικός εισαγγελέας, δηλαδή την αρμοδιότητα να αξιολογήσουν το πόρισμα και να συντάξουν οδηγίες προς τους ποινικούς ανακριτές. Οι εισαγγελείς αποφάσισαν να διαβιβάσουν το πόρισμα, και όλα τα συνημμένα σε αυτό, στην Αστυνομία και το Υπουργικό Συμβούλιο αυτούσια, χωρίς την ενδιάμεση δική τους κρίση και χωρίς τις οδηγίες τους.
Δηλαδή δεν αποχωρεί οριστικά από την υπόθεση η Νομική Υπηρεσία;
Φαίνεται πως το Εισαγγελικό Συμβούλιο παραμένει επί σκηνής. Στην ανακοίνωσή τους, οι εισαγγελείς δεν δηλώνουν τις προθέσεις τους όσον αφορά τη δεύτερη αρμοδιότητα που τους μεταβίβασε ο γενικός εισαγγελέας, που είναι και η πιο σημαντική. Δηλαδή, να αξιολογήσουν τα αποτελέσματα της ποινικής έρευνας που θα διενεργήσουν οι διορισμένοι, από το Υπουργικό Συμβούλιο, ποινικοί ανακριτές, και να αποφασίσουν εάν θα καταχωρίσουν ποινικές υποθέσεις, εναντίον ποιων θα τις καταχωρίσουν, και για ποια ποινικά αδικήματα.
Διαθέτουν εμπειρία;
Να εμπιστευόμαστε τις αποφάσεις τους;
Εκτός από το ζήτημα της ιεραρχικής τους σχέσης με την ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας, η οποία σε ορισμένους δημιουργεί αμφιβολίες όσον αφορά την ανεξαρτησία τους, τίθεται και το ζήτημα εάν οι οκτώ -ή, τουλάχιστον, η πλειοψηφία τους- διαθέτουν τις αναγκαίες γνώσεις και εμπειρίες για να χειριστούν αυτήν την καινοφανή και τόσο σύνθετη ποινική υπόθεση και να λάβουν τις τελικές αποφάσεις.
Οκτώ εισαγγελείς της Δημοκρατίας δεν αρκούν;
Μπορεί να μην επαρκούν. Μπορεί να μην διαθέτουν τις απαραίτητες εξειδικευμένες γνώσεις και τις απαραίτητες επαγγελματικές εμπειρίες και στους τρεις σχετικούς κλάδους του Δικαίου. Δηλαδή, στο Ποινικό Δίκαιο, την Ποινική Δικονομία και το Δίκαιο της Απόδειξης. Τέτοιες γνώσεις και εμπειρίες διαθέτει σίγουρα η κ. Κλεόπα, η εισαγγελέας της Δημοκρατίας η οποία για χρόνια είναι η επικεφαλής του τομέα Ποινικού Δικαίου και η οποία, ως Κατηγορούσα Αρχή, χειρίστηκε με επιτυχία δεκάδες ποινικές υποθέσεις.
Αμφιβάλλετε κατά πόσον οι οκτώ εισαγγελείς του λεγόμενου Εισαγγελικού Συμβουλίου έχουν τις γνώσεις και τις εμπειρίες που χρειάζονται για το πόρισμα για το «Κράτος Μαφία»;
Διατηρώ αμφιβολίες που βασίζονται στα όσα διαβάζω στην επίσημη ιστοσελίδα της Νομικής Υπηρεσίας και στα όσα προκύπτουν από το δημοσιευμένο οργανόγραμμά της. Με βάση αυτά, η Νομική Υπηρεσία λειτουργεί ακολουθώντας ένα εσωτερικό σύστημα αυστηρής θεματικής κατανομής των υποθέσεων. Οι υποθέσεις κατανέμονται αναλόγως του Κλάδου Δικαίου στον οποίο υπάγονται. Δηλαδή, Αστικό Δίκαιο, Ποινικό Δίκαιο, Διοικητικό Δίκαιο, Διεθνές Δίκαιο κ.ά. Στο πλαίσιο αυτό, η Νομική Υπηρεσία είναι οργανωμένη σε εννέα τομείς και υποτομείς, καθένας από τους οποίους εποπτεύεται και καθοδηγείται από έναν εισαγγελέα. Άρα, εύλογα συμπεραίνει κάποιος πως οι οκτώ εισαγγελείς, οι οποίοι προΐστανται των άλλων τομέων και υποτομέων, δεν έχουν σχέση με το Ποινικό Δίκαιο και την Ποινική Δικονομία. Ή, τουλάχιστον, δεν έχουν εξειδικευμένες γνώσεις και μακρά επαγγελματική πείρα στους συγκεκριμένους κλάδους του Δικαίου. Αυτοί έχουν τις εξειδικευμένες γνώσεις και τη μακρά επαγγελματική πείρα των κλάδων Δικαίου, στους οποίους αντιστοιχεί ο τομέας ή ο υποτομέας τον οποίο διευθύνουν.
«Άσχετοι με το Ποινικό Δίκαιο»
Ποιοι είναι αυτοί οι άλλοι οκτώ τομείς και υποτομείς;
Ο τομέας Δημοσιονομικού Δικαίου, ο τομέας Διεθνούς Δικαίου, ο τομέας Αστικού Δικαίου, ο τομέας Έκδοσης Φυγοδίκων & Ευρωπαϊκών Ενταλμάτων Σύλληψης, ο τομέας Δημοσίων Κατηγόρων, ο τομέας Συντονισμού Συνταγματικών Θεμάτων & Νομοτεχνικού Ελέγχου, ο υποτομέας Προσφυγών Διοικητικού Δικαστηρίου και ο υποτομέας Προσφυγών Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας. Οι έξι από αυτούς του τομείς και υποτομείς, δηλαδή, οι τομείς Δημοσιονομικού Δικαίου, Διεθνούς Δικαίου, Αστικού Δικαίου και Συντονισμού Συνταγματικών Θεμάτων & Νομοτεχνικού Ελέγχου, καθώς και οι υποτομείς Προσφυγών Διοικητικού Δικαστηρίου και Προσφυγών Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας, είναι άσχετοι με το Ποινικό Δίκαιο και την Ποινική Δικονομία. Οι άλλοι δύο τομείς, δηλαδή ο τομέας της Έκδοσης Φυγοδίκων & Ευρωπαϊκών Ενταλμάτων Σύλληψης και ο τομέας Δημοσίων Κατηγόρων, είναι μεν συναφείς με το Ποινικό Δίκαιο και την Ποινική Δικονομία, όμως, αντικειμενικά, δεν έχουν το εύρος του τομέα του Ποινικού Δικαίου. Η λειτουργική τους αποστολή είναι διαφορετική, και δεν έχουν τη γνωσιολογική βάση και την πρακτική τριβή που απαιτούνται για την ορθή διαχείριση κακουργημάτων διαφθοράς, για την ορθή αξιολόγηση σχετικών ποινικών ερευνών και για την ορθή σύνταξη κατηγορητηρίων. Τα λέω αυτά βασιζόμενη πάντα στις δημοσιεύσεις της Νομικής Υπηρεσίας.
«Δεν είμαστε όλοι για όλα»
Όμως, αυτοί οι οκτώ εισαγγελείς της Δημοκρατίας δεν είναι και τυχαίοι.
Σίγουρα δεν είναι τυχαίοι. Όμως, οι ακαδημαϊκοί τίτλοι, η γενική νομική κατάρτιση και η επαγγελματική διάκριση σε άλλους κλάδους του Δικαίου, δεν αρκούν για τον ορθό χειρισμό της συγκεκριμένης υπόθεσης. Απαιτείται αποδεδειγμένη, συστηματική και πολυετής ενασχόληση με το Ουσιαστικό και Δικονομικό Ποινικό Δίκαιο, καθώς και με το Δίκαιο της Απόδειξης. Και απαιτείται αποδεδειγμένη, συστηματική και πολυετής ενασχόληση με σύνθετες ποινικές υποθέσεις. Δεν αρκεί η ενασχόληση με απλές και συνήθεις ποινικές υποθέσεις, όπως είναι οι υποθέσεις διακίνησης ναρκωτικών ή παράνομης κατοχής όπλων. Δεν είμαστε όλοι για όλα. Μπορεί ένας διακεκριμένος και ικανός οφθαλμίατρος να χειρουργήσει, με επιτυχία, το γόνατό μας;
Μήπως είστε πολύ αυστηρή; Μήπως υπερβάλλετε;
Το παράδειγμα με τους γιατρούς ακούγεται υπερβολικό. Όμως, αποδίδει αλήθειες. Σε αυτήν τη συνταρακτική και κομβική υπόθεση έχουμε την πολυτέλεια να αρκεστούμε σε μια λύση της οποίας γνωρίζουμε ήδη κάποιες αδυναμίες; Επίσης, τίθεται και ζήτημα προτεραιοτήτων για τους εισαγγελείς αυτούς.
Έχουν κι άλλες δουλειές
Τι εννοείτε;
Νομίζω συμφωνούμε όλοι ότι όσοι θα εμπλακούν στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ποινικής έρευνας και τη λήψη των τελικών αποφάσεων, θα πρέπει να ενεργήσουν με τους ταχύτερους δυνατούς ρυθμούς. Το προφίλ όσων κατονομάζονται ως πιθανοί ένοχοι αδικημάτων διαφθοράς, καθώς και οι περιστάσεις που σχετίζονται με τα αδικήματα αυτά, είναι τέτοια ώστε η λήψη των τελικών αποφάσεων δεν μπορεί να σέρνεται στον χρόνο. Μπορούν οι οκτώ εισαγγελείς να αφήσουν στην άκρη τις τρέχουσες και επείγουσες υποθέσεις των τομέων και υποτομέων που διευθύνουν, μπορούν να αφήσουν στην άκρη τις υποθέσεις που χειρίζονται ενώπιον δικαστηρίων, για να ασχοληθούν με το επίπονο έργο της ανάγνωσης και αξιολόγησης των αποτελεσμάτων της ποινικής έρευνας, των δεκάδων σχετικών καταθέσεων και των δεκάδων σχετικών τεκμηρίων;
Λύση εκτός ΝΥ
Τι εισηγείστε;
Η τριπλή αυτοεξαίρεση προκάλεσε θεμελιώδη μεταβολή στις συνθήκες για την επαρκή και αξιόπιστη άσκηση, από πλευράς της Νομικής Υπηρεσίας, της συνταγματικής αρμοδιότητάς της (Άρθρο 113 του Συντάγματος) να διώκει το έγκλημα. Ιδίως μετά την, απολύτως σεβαστή, αυτοεξαίρεση της κ. Κλεόπα, της οποίας οι γνώσεις, οι εμπειρίες και η αποτελεσματικότητα δημιουργούν το αίσθημα ασφάλειας, ορθώς πολλοί αναζητούν τη λύση εκτός Νομικής Υπηρεσίας.
Μα κοτζάμ Νομική Υπηρεσία να την έχουμε για τα εύκολα και στα δύσκολα να βγάζει τον εαυτό της εκτός;
Το γεγονός δεν πρέπει να μας αφήσει μετέωρους και ούτε πρέπει να μας καταστήσει έρμαιά του. Η περίπτωση είναι εξαιρετική. Συνεπώς και η λύση στο πρόβλημα του χειρισμού της και της λήψης των τελικών αποφάσεων θα πρέπει να είναι εξαιρετική. Η νομική επιστήμη εξελίσσεται διαρκώς, αποτελεί έναν ζωντανό και δυναμικό κλάδο και δεν επιτρέπει τα αδιέξοδα.
«Ad Hoc όργανο για τα κατηγορητήρια»
Κληθείσα να πει «τι εισηγείται συγκεκριμένα», ώστε να μείνει εκτός η Νομική Υπηρεσία από την υπόθεση «Κράτος Μαφία», η Αλεξάνδρα Κ. Λυκούργου απάντησε ότι εισηγείται «όπως η Πολιτεία αναθέσει το έργο της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων της έρευνας, την οποία θα διεξάγουν οι ποινικοί ανακριτές, και της σύνταξης των κατηγορητηρίων, εφ’ όσον από την έρευνα προκύψουν ενδείξεις ενοχής, σε ένα Ad Hoc συλλογικό όργανο». Όμως, συνέχισε, «για να μπορεί να θεωρηθεί συνταγματικά ανεκτή, η λύση αυτή θα πρέπει να είναι επαρκώς μελετημένη και συστηματικά αιτιολογημένη, και να εφαρμοστεί με ακρίβεια, συνέπεια και θεσμική υπευθυνότητα». «Η αφαίρεση, από ένα πολιτειακό όργανο, όπως είναι η Νομική Υπηρεσία, μιας συνταγματικής αρμοδιότητάς του, και η ανάθεση της αρμοδιότητας αυτής σε ένα ad hoc όργανο, το οποίο συστήνεται εκτάκτως για την αντιμετώπιση και τον χειρισμό μίας ειδικής περίπτωσης, είναι ένα μέτρο εξαιρετικό», σημείωσε η δικηγόρος.
Ήθος και ανεξαρτησία
Ποιος μπορεί να αποφασίσει για τη δημιουργία αυτού του ad hoc οργάνου;
Την απόφαση μπορεί να τη λάβει η Βουλή, ψηφίζοντας σχετικό ειδικό νόμο. Τη σχετική πρωτοβουλία μπορεί να την έχει είτε η ίδια, με την κατάθεση πρότασης νόμου, είτε η Νομική Υπηρεσία, με την κατάθεση νομοσχεδίου. Πιστεύω πως η λύση αυτή είναι ευθυγραμμισμένη με τις σχετικές αρχές του Συνταγματικού Δικαίου και της νομολογίας μας: στην περίπτωσή μας τεκμηριώνεται η ύπαρξη απρόβλεπτων και εξαιρετικών περιστάσεων, οι οποίες καθιστούν αδύνατη ή ουσιωδώς ανεπαρκή τη λειτουργία του κατ’ αρχήν αρμόδιου οργάνου. Απαιτείται, όμως, ιδιαίτερη προσοχή όσον αφορά τις πρόνοιες αυτού του ειδικού νόμου. Οι διατάξεις του θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι το ad hoc όργανο θα λειτουργήσει προσωρινά και στο μέτρο του απολύτως αναγκαίου, και ότι τα πρόσωπα που θα το απαρτίζουν διαθέτουν το τεκμήριο του ήθους και της ανεξαρτησίας, δεν έχουν συμφέροντα τα οποία να συγκρούονται με το αντικείμενο της συγκεκριμένης ποινικής υπόθεσης, και διαθέτουν τις απαιτούμενες εξειδικευμένες γνώσεις και τις μακρές και πλούσιες επαγγελματικές εμπειρίες. Θα πρέπει να διασφαλίζεται πως τα μέλη του ad hoc οργάνου δεν υστερούν σε τίποτε συγκρινόμενα με τους κατ’ αρχήν αρμοδίους, δηλαδή με τα στελέχη της Νομικής Υπηρεσίας, τα οποία εξαιρέθηκαν.
Φαίνεται δύσκολη και χρονοβόρα η διαδικασία ψήφισης ενός τέτοιου νόμου.
Σίγουρα απαιτεί μεγάλη προσοχή. Και, βεβαίως, απαιτεί συναίνεση και συνεργασία των κοινοβουλευτικών κομμάτων. Όσον αφορά τον χρόνο, αυτός θα εξαρτηθεί από τους ρυθμούς που θα αποφασίσουν η Νομική Υπηρεσία και η Βουλή. Τα καλοκαιρινά μπάνια μπορούν φέτος να περιμένουν για όσο χρειαστεί.
Προηγούμενο το 1963
Υπάρχουν προηγούμενα τέτοιων ad hoc οργάνων;
Υπάρχουν προηγούμενα όπου τα δικαστήριά μας έκριναν συνταγματικά ανεκτή την απόκλιση από διατάξεις του Συντάγματος, διότι οι εξαιρετικές συνθήκες το δικαιολογούσαν, και διότι η διάσωση κορυφαίων αγαθών το απαιτούσε. Θυμίζω την πρώτη σχετική απόφαση The Attorney General of the Republic v.Mustafa Ibrahim and Others, την οποία εξέδωσε το 1964 το Ανώτατο Δικαστήριο. Η απόφαση αυτή αποτελεί θεμέλιο του νομικού μας συστήματος.
Το Δίκαιο της Ανάγκης
Τι κινδύνευε τότε;
Τότε κινδύνευε να καταρρεύσει η νομική υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το Δεκέμβριο του 1963, μέλη της τουρκικής κοινότητας εγκατέλειψαν τις θέσεις τους στη δημόσια υπηρεσία, την κυβέρνηση, τα Ανώτατα Δικαστήρια και τη Βουλή. Ως αποτέλεσμα, τα όργανα αυτά δεν μπορούσαν να συνεχίσουν να λειτουργούν και να ασκούν τις αρμοδιότητές τους όπως προνοούσε το Σύνταγμα του 1960. Τότε, η Πολιτεία δεν έμεινε άπραγη: η Βουλή των Αντιπροσώπων, με τους εναπομείναντες, πλέον, Έλληνες βουλευτές, αντέδρασε ψηφίζοντας τον περί Απoνoμής της Δικαιοσύνης (Πoικίλαι Διατάξεις) Νόμoν (Ν.33/1964), ο οποίος διέσωσε το κράτος και επέτρεψε στην Κυπριακή Δημοκρατία να συνεχίσει. Εκ των πραγμάτων, ο νόμος αυτός εκδόθηκε και τέθηκε σε ισχύ χωρίς να τηρηθούν οι συνταγματικές πρόνοιες, οι οποίες προέβλεπαν, μεταξύ άλλων, τη σχετική σύμπραξη του Τούρκου Αντιπροέδρου της Δημοκρατίας. Ακολούθησε δίκη, με ουσιαστικό αντικείμενο τη δυνατότητα του νόμου αυτού να ισχύει με δεδομένη την απόκλισή του από τις σχετικές συνταγματικές πρόνοιες. Το Ανώτατο Δικαστήριο, επικαλούμενο το Δίκαιο της Ανάγκης, αποφάσισε ότι ο Ν.33/1964 είναι ισχυρός και δεσμευτικός διότι προέχει η απόλυτη και πρώτιστη ανάγκη διάσωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Ν.33/1964 εξακολουθεί να ισχύει μέχρι σήμερα και να ρυθμίζει την απονομή της δικαιοσύνης. Την απόφαση Mustafa Ibrahim ακολούθησε σειρά άλλων αποφάσεων, οι οποίες υπηρέτησαν τον ίδιο σκοπό: να επιτρέψουν την εφαρμογή νομοθετημάτων, τα οποία αποκλίνουν μεν από συνταγματικές διατάξεις, όμως τα επιβάλλει μία εξαιρετική, απρόβλεπτη και τεκμηριωμένη μεγάλη ανάγκη.
«Κινδυνεύει να καταρρεύσει η διαδικασία της ποινικής διερεύνησης»
Ερωτηθείσα «τι κινδυνεύει τώρα, ώστε να δικαιολογείται η εισήγησή της για τη δημιουργία Ad Hoc οργάνου για τα κατηγορητήρια τής υπόθεσης 'Κράτος Μαφία'», η Αλεξάνδρα Κ. Λυκούργου απάντησε ότι «σήμερα κινδυνεύει να καταρρεύσει η διαδικασία της ποινικής διερεύνησης μιας πρωτοφανούς και συγκλονιστικής υπόθεσης, της οποίας τα ερευνώμενα πρόσωπα ευρίσκονται στην κορυφή της Πολιτείας». «Ανεξαρτήτως του ήθους και της εντιμότητας των μελών του Εισαγγελικού Συμβουλίου», πρόσθεσε, «πιστεύω ότι αυτά δεν διαθέτουν τα τυπικά προσόντα για να διεκπεραιώσουν μία ποινική υπόθεση τέτοιας φύσης και τέτοιας βαρύτητας». «Επίσης, σήμερα κινδυνεύουν να καταρρεύσουν η κοινωνική συνοχή και ηρεμία, καθώς και η εμπιστοσύνη μας προς το κράτος και τους θεσμούς του. Ήδη διατυπώνονται φόβοι ότι η υπόθεση θα παραπέσει, διότι αφορά σε κορυφαίους πολιτειακούς αξιωματούχους και κρατικούς λειτουργούς. Αυτοί οι φόβοι πρέπει να ληφθούν υπόψιν. Ο συσσωρευμένος θυμός, η συσσωρευμένη απογοήτευση και η συσσωρευμένη απελπισία πρέπει να εκτονωθούν μέσα από θεσμικές, διαφανείς και αξιόπιστες διαδικασίες», συμπλήρωσε η πρώην ανώτερη επαρχιακή δικαστής.
«Όχι ξένους»
Συνεπώς, να απευθυνθούμε σε ξένους, όπως εισηγούνται κάποιοι δικηγόροι; Ήδη, έχουμε τη θετική εμπειρία της Gabrielle McIntyre από την Αυστραλία.
Προς Θεού, όχι ξένους. Να μην ξεχνούμε πως η κ. McIntyre είναι μία από τους τέσσερις λειτουργούς επιθεώρησης. Οι άλλοι τρεις είναι δικοί μας. Είναι οι κ. Χαρίλαος Χρυσάνθου, Ορέστης Νικήτας και Ανδρέας Ευθυμίου. Δικοί μας είναι και τα μέλη της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς. Μάλιστα, από το κείμενο της ανακοίνωσης της Αρχής προβάλλουν και οι κίνδυνοι που παραμονεύουν όταν τις ποινικές ανακρίσεις αναλαμβάνουν ξένοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν σε βάθος το Κυπριακό Δίκαιο και τις ιδιαιτερότητές του, και οι οποίοι δεν είναι σε θέση να κρίνουν με ασφάλεια την αποδεικτική δύναμη των διαφόρων τεκμηρίων που συλλέγουν, να προβλέψουν πολλά από τα όσα μπορούν θα εξελιχθούν σε ενδεχόμενη ποινική δίκη, να τα αντιμετωπίσουν και να σώσουν την ποινική δίκη από «κακοτοπιές». Αναφέρομαι στη διαφορά της νομικής άποψης της κ. McIntyre αφ’ ενός, και των τριών Κυπρίων λειτουργών επιθεώρησης αφετέρου, σχετικά με την αποδεικτική δύναμη συγκεκριμένων τηλεφωνικών μηνυμάτων. Ευτυχώς, επικράτησε η άποψη των Κυπρίων.
Να μην αυτοακυρωθούμε
Όμως, δεν έχουμε πάντα αυτές τις θετικές εμπειρίες από τους δικούς μας.
Συμφωνώ. Αλλά, εάν ξεκινήσουμε να μην εμπιστευόμαστε τους δικούς μας και εάν ξεκινήσουμε να ψάχνουμε στο εξωτερικό για τους κατάλληλους, θα οδηγηθούμε σιγά-σιγά να μην εμπιστευόμαστε και τους ποινικούς δικαστές μας. Αυτό θέλουμε; Να αυτοακυρωθούμε; Να καταντήσουμε ένα κράτος που στα δύσκολα σπεύδει να ζητήσει εξωτερικούς σωτήρες, διότι δεν εμπιστεύεται ούτε την ακεραιότητα ούτε την ικανότητα των δικών του πολιτών;
Πόσοι ανεξάρτητοι ποινικοί ανακριτές πρέπει να διορισθούν γι' αυτήν την πολύπλοκη υπόθεση;
Θα πρέπει οι ποινικοί ανακριτές να είναι τουλάχιστον τρεις και ο μέγιστος αριθμός τους να είναι περιττός. Η συλλογικότητα διασφαλίζει την ταχύτερη και εύρυθμη λειτουργία τους, την αποφυγή αδιεξόδων και την ενίσχυση της θεσμικής νομιμοποίησης των αποφάσεών τους.
Μη δημοσιοποίηση
Πρέπει το πόρισμα να δημοσιοποιηθεί πλήρως;
Το πόρισμα της Αρχής δεν πρέπει να δημοσιοποιηθεί αυτούσιο. Και αυτό για να αποτραπούν αυθαίρετα, κακόβουλα ή παραπλανητικά σχόλια, καθώς και για να προστατευθούν πρόσωπα για τα οποία, κατά την παρούσα φάση, δεν έχει διαπιστωθεί οτιδήποτε το επιβαρυντικό. Η μη δημοσιοποίηση υπηρετεί την ανάγκη θεσμικής σοβαρότητας, την προστασία της διαδικασίας και την αποφυγή αδικαιολόγητου διασυρμού.
Εσωτερικός εχθρός
Πάντως, ακόμη και τα μισά να ισχύουν από τα όσα διαπιστώνει η Αρχή κατά της Διαφθοράς, η Κύπρος φαίνεται να είναι αιχμάλωτη και ενός εσωτερικού εχθρού…
Συμφωνώ απόλυτα. Όμως, στο χέρι μας είναι να αναχαιτίσουμε τον εσωτερικό εχθρό. Η πατρίδα μας διαθέτει τα κατάλληλα πρόσωπα και διαθέτει τις αναγκαίες θεσμικές δυνάμεις για να αντιμετωπίσει την κακοδιοίκηση, τη διαπλοκή και τη διαφθορά. Φτάνει να το θέλει. Άλλωστε, το 1964, σε συνθήκες πολύ δυσκολότερες από αυτήν που βιώνουμε σήμερα, τη Δημοκρατία μας την έσωσαν οι δικοί μας: ο τότε γενικός εισαγγελέας της Δημοκρατίας, Κρίτων Τορναρίτης, και οι δικαστές του τότε Ανωτάτου Δικαστηρίου Χριστόδουλος Βασιλειάδης, Μιχαλάκης Τριανταφυλλίδης και Ιούλιος Ιωσηφίδης.
Φωτογραφικό στιγμιότυπο από τη διάσκεψη Τύπου του Νίκου Αναστασιάδη, κατά την οποία έδωσε τη δική του εκδοχή αναφορικά με ευρήματα του Πορίσματος της Αρχής κατά της Διαφθοράς, για το «Κράτος Μαφία».
