Ένας πρωτοφανής θερμικός θόλος έχει καλύψει μεγάλο μέρος της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης, με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 40°C στη διάρκεια της ημέρας και νύχτες χωρίς δροσιά. Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν το φαινόμενο ως ένα από τα εντονότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ για μήνα Ιούνιο. Σχεδόν οι μισές μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις βρίσκονται σε επίπεδα θερμικής καταπόνησης, με τη θερμοκρασία να σπάει όλα τα ρεκόρ, προκαλώντας αλυσιδωτά προβλήματα στις υποδομές, στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον.
Συγκεκριμένα:
Γαλλία: Η χώρα που δοκιμάζεται περισσότερο είναι η Γαλλία, με θερμοκρασίες που άγγιξαν μέχρι και τους 44°C. Δύο παιδιά έχασαν τη ζωή τους, εν μέσω του καύσωνα, όταν εγκλωβίστηκαν σε όχημα που μετατράπηκε σε «παγίδα θανάτου». Πολλοί άνθρωποι προσπάθησαν να δροσιστούν σε ποτάμια, λίμνες και θάλασσες, με αποτέλεσμα να καταγραφούν δεκάδες θάνατοι από πνιγμό κατά τη διάρκεια του καύσωνα. Τα σχολεία έκλεισαν, υπαίθριες εκδηλώσεις ακυρώθηκαν και τέθηκαν περιορισμοί σε δημόσιες συναθροίσεις. Δημιουργήθηκαν, επίσης, διακοπές ηλεκτροδότησης και σοβαρά προβλήματα στο σιδηροδρομικό δίκτυο. Η Eurostar ακύρωσε δρομολόγια τρένων που ήταν προγραμματισμένα μεταξύ Λονδίνου και Παρισιού «λόγω των προβλεπόμενων δυσμενών καιρικών συνθηκών». Η ακραία ζέστη προκάλεσε τον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων πουλερικών στη χώρα, ενώ σημαντικές απώλειες καταγράφονται και στην κτηνοτροφία, με αισθητή μείωση της παραγωγής γάλακτος.
Ισπανία: Οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 42°C και, σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις, σημειώθηκαν 212 πρόωροι θάνατοι μέσα σε μόλις τέσσερις ημέρες λόγω της ακραίας ζέστης. Οι επιστήμονες αποδίδουν τους θανάτους στην ακραία θερμική καταπόνηση που προκάλεσε το παρατεταμένο κύμα καύσωνα. Οι τροπικές νύχτες επιδεινώνουν σημαντικά την κατάσταση για ηλικιωμένους και ευάλωτες ομάδες.
Βρετανία: Οι ακραίες θερμοκρασίες ανάγκασαν τον στρατό να ακυρώσει τις αλλαγές φρουράς και άλλες τελετές στο Λονδίνο και το Ουίνδσορ, προκειμένου να προστατευτεί η υγεία των στρατιωτών. Όπως ανακοίνωσαν οι μετεωρολόγοι, στη χώρα σημειώθηκε νέο απόλυτο ρεκόρ θερμοκρασίας για μήνα Ιούνιο, με 36,7°C. Τα νοσοκομεία δέχονται αυξημένο αριθμό περιστατικών, ενώ καταγράφονται προβλήματα στις μεταφορές και στις υποδομές.
Γερμανία: Το οδόστρωμα υπέστη παραμορφώσεις από τις ακραίες θερμοκρασίες, ενώ υπήρξαν προειδοποιήσεις για στρέβλωση σιδηροδρομικών γραμμών και καθυστερήσεις στις μετακινήσεις. Οι αρχές εξέδωσαν έκτακτες οδηγίες προστασίας για τους πολίτες.
Ελβετία: Η Βασιλεία κατέγραψε περίπου 38°C, την υψηλότερη θερμοκρασία Ιουνίου στην ιστορία της χώρας.
Ιταλία: Η θερμοκρασία σε πολλές περιοχές κυμάνθηκε πάνω από τους 40°C, οδηγώντας τις αρχές να προειδοποιήσουν για τον αυξημένο κίνδυνο για ευπαθείς ομάδες και έκτακτα μέτρα σε αρκετές πόλεις.
Δεν έχουν κλιματιστικά
Μιλώντας στον «Π» ο μετεωρολόγος Κλεάνθης Νικολαϊδης, κάνει ιδιαίτερη αναφορά στα εκτεταμένα μέτρα προστασίας που εφαρμόζουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, σημειώνοντας ότι οι οδηγίες προς τους πολίτες είναι εξαιρετικά λεπτομερείς. Οι αρχές ενημερώνουν ακόμη και για την απαιτούμενη ημερήσια κατανάλωση νερού, τους τρόπους δροσισμού του σώματος, την αποφυγή μετακινήσεων και τα συμπτώματα που πρέπει να οδηγήσουν σε άμεση λήψη μέτρων.
Όπως εξηγεί, οι κοινωνίες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης δεν είναι εξοικειωμένες με τόσο ακραίες θερμοκρασίες, ούτε διαθέτουν τις απαραίτητες υποδομές. Ενδεικτικά, μόλις περίπου το 5% των κατοικιών στη Βρετανία διαθέτει κλιματισμό, ενώ στη Γαλλία το αντίστοιχο ποσοστό εκτιμάται γύρω στο 7%.
15-20 °C πάνω από το κανονικό
Το φαινόμενο των εξαιρετικά ψηλών θερμοκρασιών στη δυτική, κεντρική και βόρεια Ευρώπη, όπου καταγράφονται 15-20 βαθμοί κελσίου πάνω από το κανονικό, σχολιάζει στον «Π» και ο τέως διευθυντής της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, Κλεάνθης Νικολαΐδης. Μεταξύ άλλων, αναφέρεται και στο φαινόμενο των λεγόμενων «τροπικών νυχτών», κατά τις οποίες η θερμοκρασία δεν υποχωρεί κάτω από τους 20 έως 25 βαθμούς Κελσίου. Όπως εξηγεί, η αδυναμία του ανθρώπινου οργανισμού να δροσιστεί κατά τη διάρκεια της νύχτας, οδηγεί σε συσσώρευση κόπωσης και αυξάνει σημαντικά τους κινδύνους για την υγεία, ιδιαίτερα στις ευπαθείς ομάδες.
Εκτός από τα φυσικά φαινόμενα που οδηγούν σε ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών, οι αστικές θερμικές νησίδες, αποτέλεσμα της εκτεταμένης τσιμεντοποίησης των πόλεων, επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο τις θερμοκρασίες στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Γιατί συμβαίνει αυτό
Όπως εξηγεί ο Κλεάνθης Νικολαΐδης, πριν από ένα μήνα δημιουργήθηκε ξανά ένα σύστημα ψηλής πίεσης με αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα και επηρέασε πρώτα την Πορτογαλία και την ιβηρική χερσόνησο, καταγράφοντας 44°C στην περιοχή της ερημικής ζώνης της ιβηρικής χερσονήσου, στο κέντρο δηλαδή της Ισπανίας. Ακολούθως, εξηγεί, επηρέασε, επηρεάζει και θα εξακολουθήσει να επηρεάζει την περιοχή της Γαλλίας, της Γερμανίας και ακολούθως Πολωνία - Τσεχία.
Τα κανονικά επίπεδα θερμοκρασίας δεν θα έπρεπε να ξεπερνούν τους 15-20 βαθμούς κελσίου, αναφέρει ο κ. Νικολαΐδης, αποδίδοντας τη ραγδαία αλλαγή στην κίνηση θερμών αερίων μαζών από την περιοχή της Σαχάρας προς την περιοχή της Ευρώπης. «Και επειδή ακριβώς αυτή η μεταφορά γίνεται με έναν αντικυκλώνα, ένα σύστημα ψηλής πίεσης, ο αέρας που βρίσκεται μέσα σε αυτό το σύστημα λόγω της πίεσης θερμαίνεται ακόμα περισσότερο, με τα αποτελέσματα τα οποία παρακολουθούμε», επισημαίνει ο κ. Νικολαΐδης.
Τουλάχιστον 8 πυρηνικοί σταθμοί, οι οποίοι παράγουν ηλεκτρική ενέργεια στη Γαλλία, έχουν κλείσει, σημειώνει ο κ. Νικολαΐδης, εξηγώντας ότι το νερό των ποταμών που χρησιμοποιείται για ψύξη των πυρηνικών αντιδραστήρων, είναι ζεστό και δεν μπορεί να χρησιμοποιείται. «Έχουν κλείσει, σημαίνει ότι έχει μειωθεί η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας», προσθέτει. Αξίζει να αναφερθεί ότι στη Γαλλία έχουν ακυρωθεί περισσότερα από 100 δρομολόγια τρένων υψηλής ταχύτητας, λόγω ακριβώς προβλημάτων στο δίκτυο ηλεκτροδότησης.
Ευρωπαϊκή ατζέντα
Η ένταση του φαινομένου του ακραίου καύσωνα, αναδιαμορφώνει ξανά την ατζέντα της ΕΕ και τοποθετεί την κλιματική αλλαγή ως βασική πολιτική προτεραιότητα, επισημαίνει ο κ. Νικολαΐδης. Σύμφωνα με τις μετεωρολογικές καταγραφές που ξεκινούν από τα μέσα του 19ου αιώνα, η τρέχουσα περίοδος συγκαταλέγεται στις θερμότερες που έχουν καταγραφεί στην κεντρική Ευρώπη, προσθέτει. Μέχρι σήμερα, εξηγεί ο μετεωρολόγος, οι χώρες της νότιας Ευρώπης αντιμετώπιζαν συχνότερα τέτοιες ακραίες συνθήκες. Πλέον, όμως, κράτη όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Τσεχία, η Σλοβακία και το Βέλγιο βιώνουν ολοένα και εντονότερες συνέπειες, γεγονός που αναμένεται να ενισχύσει τις ευρωπαϊκές πολιτικές προσαρμογής.
Να αναμένουμε 40άρια στην Κύπρο
Πάντως, τον κώδωνα του κινδύνου για τις επιπτώσεις του έντονου κύματος καύσωνα που πλήττει την Ευρώπη κρούει ο μετεωρολόγος Κλεάνθης Νικολαϊδης, επισημαίνοντας ότι το φαινόμενο του θερμικού θόλου, που έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές συνέπειες σε αρκετές χώρες, αναμένεται να επηρεάσει σε μικρότερο βαθμό την Κύπρο.
Ο θερμικός θόλος κινείται προς την περιοχή της Πολωνίας, προσθέτει από την πλευρά του ο κ. Νικολαΐδης, και σταδιακά εξασθενεί, ωστόσο μέρος της θερμικής ενέργειας αναμένεται να επηρεάσει και την ανατολική Μεσόγειο, όπως εκτιμά. Δεν απέκλεισε δε το ενδεχόμενο από την ερχόμενη εβδομάδα η θερμοκρασία στην Κύπρο να αγγίξει ή και να ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου, υπογραμμίζοντας ότι απαιτείται αυξημένη προσοχή.
Λειψυδρία
Ο Κλεάνθης Νικολαΐδης εκφράζει έντονη ανησυχία και για τα αποθέματα νερού της Κύπρου, σημειώνοντας ότι τα φράγματα βρίσκονται περίπου στο 43,8% της χωρητικότητάς τους, ποσοστό που, όπως είπε, δεν θεωρείται επαρκές εάν ακολουθήσουν ακόμη ένα ή δύο ξηρά υδρολογικά έτη. Τονίζει ότι σημαντικές ποσότητες νερού θα χαθούν μέσω της εξάτμισης κατά τους θερινούς μήνες, ενώ τα διαθέσιμα στοιχεία δεν προδιαγράφουν ιδιαίτερα βροχερό τον επόμενο χειμώνα.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στις επιπτώσεις για τον πρωτογενή τομέα, σημειώνοντας ότι οι περιορισμένες ποσότητες άρδευσης ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικές καλλιέργειες, όπως η πατάτα, που αποτελεί το δεύτερο σημαντικότερο εξαγώγιμο αγροτικό προϊόν της Κύπρου, μετά το χαλούμι.
Σπορά νεφών
Ο κ. Νικολαΐδης επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση την τεχνολογία ενίσχυσης βροχοπτώσεων μέσω της σποράς νεφών (cloud seeding), επισημαίνοντας ότι δεν πρόκειται για μια θεωρητική πρόταση, αλλά για τεχνολογία που ήδη εφαρμόζεται σε άλλες χώρες. Όπως λέει, οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να εξετάσουν σοβαρά όλες τις διαθέσιμες επιλογές, αντί να επενδύουν αποκλειστικά στην προσδοκία ενός βροχερού χειμώνα.
Υπενθυμίζει δε, ότι οι μονάδες αφαλάτωσης καλύπτουν κυρίως τις ανάγκες ύδρευσης και όχι άρδευσης, ενώ η υπεράντληση των υπόγειων υδροφορέων αυξάνει συνεχώς το κόστος άντλησης νερού. Όπως λέει χαρακτηριστικά, «η ελπίδα από μόνη της δεν αρκεί, απαιτείται έγκαιρος σχεδιασμός και πρόληψη, ώστε η χώρα να είναι προετοιμασμένη απέναντι στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής».
