Για το οργανωμένο έγκλημα και τα μέτρα αντιμετώπισης που λαμβάνονται, τις παθογένειες της κρατικής μηχανής και τη ρύθμιση σημαντικών ζητημάτων, τις φρουρές των πολιτικών, τη θέση του υπουργείου για το νομοσχέδιο για τις παρακολουθήσεις τηλεφωνικών συνδιαλέξεων και για άλλα θέματα, τοποθετείται ο υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, Κώστας Φυτιρής, σε συνέντευξή του στον «Π». Αναφέρεται, επίσης, στο θέμα του νέου σωφρονιστικού ιδρύματος και την κατάσταση στις σημερινές εγκαταστάσεις, καθώς και για την προσπάθεια ολοκλήρωσης των φυλακών για τους ανηλίκους.
Από τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους κάθεστε σε «ηλεκτρική καρέκλα». Είστε ο τρίτος υπουργός Δικαιοσύνης της διακυβέρνησης Νίκου Χριστοδουλίδη. Τι αναμένατε όταν αποδεχθήκατε την πρόταση και τι διαπιστώνετε σήμερα;
Από την πρώτη στιγμή γνώριζα ότι αναλάμβανα ίσως το πιο απαιτητικό υπουργείο, αλλά μπορώ να πω ότι για μένα αυτό ήταν μια μεγάλη πρόκληση. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης βρίσκεται καθημερινά στο επίκεντρο, γιατί αγγίζει την ασφάλεια των πολιτών, την απονομή της δικαιοσύνης, τη λειτουργία της Αστυνομίας, των φυλακών και συνολικά την εμπιστοσύνη, την ασφάλεια και την καθημερινότητα του πολίτη. Δεν ήρθα με την ψευδαίσθηση ότι υπάρχουν εύκολες λύσεις. Αλλά αφού χαρτογραφήσουμε και αναλύσουμε τα προβλήματα, να τα αντιμετωπίζουμε στη ρίζα τους και όχι επικοινωνιακά. Πάντα πίστευα ότι με σωστό σχεδιασμό, επιμονή και συνεργασία μπορούν να βρεθούν λύσεις, ακόμη και στα πιο δύσκολα προβλήματα. Στην πορεία αυτών των εφτά μηνών διαπίστωσα ότι υπάρχουν παθογένειες δεκαετιών που δεν αλλάζουν με δηλώσεις, αλλά με παραδοχή και με θεμέλιο την αλήθεια να λάβουμε τις αναγκαίες αποφάσεις, με συνέπεια και καθημερινή προσπάθεια υλοποίησης των στόχων. Όμως, υπάρχει ένα σύστημα χρονοβόρων διαδικασιών στη δημόσια υπηρεσία, που δεν επιτρέπουν τη γρήγορη υλοποίηση των στόχων και οι οποίες θα είναι πιο ευέλικτες. Πρέπει η δημόσια υπηρεσία να «τρέχει» με τις ίδιες ταχύτητες των συνεχώς αυξανόμενων απαιτήσεων της κοινωνίας. Είχα μια πορεία 40 χρόνων σε θέσεις ευθύνης και πίστευα ότι είχα δει τις περισσότερες προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας οργανισμός. Ωστόσο, το εύρος και η πολυπλοκότητα των θεμάτων που διαχειρίζεται καθημερινά το Υπουργείο Δικαιοσύνης είναι εξαιρετικά ασυνήθιστα. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε άλλες χώρες το χαρτοφυλάκιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως το έχουν τέσσερα υπουργεία. Ίσως αυτό που με εξέπληξε περισσότερο αυτούς τους μήνες, είναι το πόσο έντονα οι πολίτες ζητούν, αλλά και εκτιμούν, απτά αποτελέσματα σε θέματα ασφάλειας και δικαιοσύνης. Επιτυχία δεν είναι να μην υπάρχουν προβλήματα. Επιτυχία είναι να δίνονται λύσεις με σχέδιο και λογοδοσία.
Οργανωμένο έγκλημα
Μια από τις προτεραιότητες που θέσατε ήταν η αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος. Πού βρίσκεται αυτή η προσπάθεια και τι απέδωσε το «κυπριακό FBI»;
Το οργανωμένο έγκλημα δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικές συλλήψεις. Αντιμετωπίζεται χτυπώντας τις εγκληματικές οργανώσεις συνολικά. Τη δομή τους, τα οικονομικά τους και τα δίκτυά τους. Αυτή ακριβώς είναι η φιλοσοφία πίσω από τη δημιουργία της νέας εξειδικευμένης μονάδας, που αρκετοί αποκαλούν «κυπριακό FBI». Η ονομασία του στην ελληνική είναι ΔΑΟΕ (Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος). Η φιλοσοφία αυτή στηρίζεται στη συνδυασμένη αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος, τόσο σε επιχειρησιακό όσο και σε οικονομικό επίπεδο, ώστε να πλήττονται όχι μόνο τα πρόσωπα, αλλά και οι παράνομες οικονομικές δομές που συντηρούν τις εγκληματικές οργανώσεις. Ήδη βλέπουμε σημαντικά αποτελέσματα μέσα από στοχευμένες επιχειρήσεις, κατασχέσεις ναρκωτικών, οικονομικές έρευνες, δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και στενότερη συνεργασία με ευρωπαϊκές και διεθνείς υπηρεσίες. Ο στόχος μας δεν είναι απλώς περισσότερες συλλήψεις. Είναι να καταστήσουμε την Κύπρο αφιλόξενη για το οργανωμένο έγκλημα.
Παρακολουθήσεις
Το πολύκροτο νομοσχέδιο για τις παρακολουθήσεις επιστρέφει στη Βουλή. Ποια είναι η θέση του υπουργείου;
Το υπουργείο θέτει εκ νέου, με τη νέα Βουλή, ως προτεραιότητα την προώθηση και ψήφιση του νομοσχεδίου. Η Δημοκρατία οφείλει να προστατεύει τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά οφείλει ταυτόχρονα να προστατεύει και την κοινωνία από το οργανωμένο έγκλημα. Οι εγκληματικές οργανώσεις χρησιμοποιούν σήμερα κρυπτογραφημένες εφαρμογές, τεχνητή νοημοσύνη και σύγχρονα μέσα επικοινωνίας. Αν η Πολιτεία μείνει χωρίς αντίστοιχα νόμιμα εργαλεία, θα βρίσκεται πάντα πίσω από τις εξελίξεις και χωρίς την αποτελεσματικότητα που απαιτεί η κοινωνία. Γι’ αυτό προτείνουμε ένα αυστηρό πλαίσιο, με πολλαπλές δικλείδες ασφαλείας, δικαστικό έλεγχο και απόλυτη νομιμότητα. Δεν ζητούμε ανεξέλεγκτες εξουσίες. Ζητούμε αποτελεσματικά και ελεγχόμενα εργαλεία. Ευελπιστώ ότι η νέα Βουλή θα αναγνωρίσει την αναγκαιότητα και θα υπερψηφίσει τα νομοσχέδια, μετά από διαβουλεύσεις με τα κοινοβουλευτικά κόμματα.
Φρουρές πολιτικών
Υπάρχει πραγματικά ανάγκη για τόσο μεγάλες φρουρές πολιτικών προσώπων;
Η Αστυνομία καλείται σήμερα να ανταποκριθεί σε αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας και γι' αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό το διαθέσιμο προσωπικό να αξιοποιείται με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Υπάρχουν πραγματικές ανάγκες στην πρώτη γραμμή, στις γειτονιές, στους δρόμους και στις υπηρεσίες που έρχονται καθημερινά σε επαφή με τον πολίτη. Την ίδια στιγμή, η Πολιτεία έχει υποχρέωση να παρέχει την αναγκαία προστασία εκεί όπου υπάρχουν πραγματικοί και τεκμηριωμένοι κίνδυνοι. Γι' αυτό δώσαμε οδηγίες να εφαρμόζεται ενιαία και επιστημονική αξιολόγηση κινδύνου για όλους, χωρίς εξαιρέσεις. Όπου η αξιολόγηση καταδεικνύει πραγματική ανάγκη για μέτρα ασφάλειας, δεν πρόκειται να γίνουν εκπτώσεις. Όπου όμως δεν συντρέχουν τέτοιοι λόγοι, οι αστυνομικοί πρέπει να αξιοποιούνται εκεί όπου έχουν τη μεγαλύτερη αξία για την κοινωνία και την ασφάλεια των πολιτών. Αυτή ήταν και η φιλοσοφία πίσω από τη δική μου απόφαση να αποποιηθώ τη φρουρά στην κατοικία μου.
Ψάχνουμε χρηματοδότηση
Νέες φυλακές. Πού βρίσκεται σήμερα το έργο;
Η πραγματικότητα είναι ότι οι σημερινές φυλακές σχεδιάστηκαν για μιαν εντελώς διαφορετική εποχή και για πολύ μικρότερο αριθμό κρατουμένων από αυτόν που καλούνται να φιλοξενήσουν σήμερα. Οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις κατασκευάστηκαν πριν από 135 χρόνια και σήμερα λειτουργούν υπό συνθήκες και απαιτήσεις εντελώς διαφορετικές από εκείνες για τις οποίες σχεδιάστηκαν. Γι' αυτό θεωρήσαμε επιβεβλημένο να προχωρήσουμε στον σχεδιασμό νέων φυλακών. Δεν πρόκειται για ένα έργο που μπορεί να ολοκληρωθεί από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά για μια στρατηγική ανάπτυξη που θα εξυπηρετεί τις ανάγκες της χώρας για πολλές δεκαετίες. Έχει ήδη εντοπιστεί ο χώρος για την ανέγερση των νέων φυλακών και έχουν αρχίσει οι διαδικασίες ωρίμανσης του έργου, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη συνεργασία με την Τράπεζα Αναπτύξεως του Συμβουλίου της Ευρώπης, για την τεχνική προετοιμασία και χρηματοδότησή του. Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο σωφρονιστικό συγκρότημα που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις ασφάλειας, θα προσφέρει ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης στους κρατουμένους και ταυτόχρονα ένα ασφαλές και κατάλληλο εργασιακό περιβάλλον για το προσωπικό των φυλακών. Πρόκειται για ένα έργο που απαιτεί χρόνο, πενταετία, σοβαρό σχεδιασμό και συνέπεια, αλλά είναι ένα έργο που η χώρα χρειάζεται και το οποίο έχουμε ήδη θέσει σε τροχιά υλοποίησης, με στόχο να αρχίσει η κατασκευή πριν το τέλος του 2027. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στο σωφρονιστικό σύστημα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Σεπτέμβρη ο νέος διευθυντής στις φυλακές
Ποια είναι σήμερα η κατάσταση στις φυλακές;
Οι υφιστάμενες φυλακές αντιμετωπίζουν διαχρονικές προκλήσεις και γι' αυτό προχωρούμε, παράλληλα με τον σχεδιασμό των νέων φυλακών, σε μια σειρά από ουσιαστικές παρεμβάσεις για τη βελτίωση των υποδομών, της ασφάλειας και της καθημερινής λειτουργίας τους. Ήδη υλοποιούνται έργα όπως η δημιουργία ξεχωριστής πύλης για το προσωπικό και τους προμηθευτές, ώστε να αποσυμφορηθεί η κύρια είσοδος και να γίνεται καλύτερος έλεγχος για αποτροπή εισόδου παράνομων αντικειμένων, η αναβάθμιση των ιατρικών υποδομών, καθώς και άλλες παρεμβάσεις που βελτιώνουν τις συνθήκες τόσο για τους κρατουμένους όσο και για το προσωπικό. Παράλληλα, ενισχύουμε τα μέτρα ασφάλειας και προωθούμε τεχνολογικές λύσεις για την αντιμετώπιση της παράνομης χρήσης κινητών τηλεφώνων και άλλων μορφών παράνομης επικοινωνίας εντός των φυλακών. Έχουν εγκατασταθεί τα δύο από τα τρία ηλεκτρονικά μέσα αποτροπής χρήσης κινητής τηλεφωνίας και μεταφοράς παράνομων αντικειμένων ή ουσιών με drones, και αναμένεται η εγκατάσταση συστήματος διακοπής σήματος κινητής τηλεφωνίας. Την ίδια ώρα, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία επιλογής νέου διευθυντή φυλακών. Οι αιτήσεις αξιολογούνται και στόχος είναι η διαδικασία να ολοκληρωθεί εντός Σεπτεμβρίου, ώστε να υπάρξει μόνιμη διοικητική ηγεσία που θα ηγηθεί των αλλαγών που βρίσκονται σε εξέλιξη. Επιπλέον, έχουν ήδη προκηρυχθεί 90 θέσεις δεσμοφυλάκων, έχουν ολοκληρωθεί οι εξετάσεις και προχωρούν οι διαδικασίες για την πρόσληψή τους, ενώ παράλληλα προωθούνται και 45 θέσεις έκτακτων δεσμοφυλάκων για την περαιτέρω ενίσχυση του προσωπικού. Ταυτόχρονα, ενισχύουμε τα προγράμματα θεραπείας και επανένταξης, γιατί ένα σύγχρονο σωφρονιστικό σύστημα δεν κρίνεται μόνο από το επίπεδο ασφάλειας που παρέχει, αλλά και από την ικανότητά του να συμβάλλει στη μείωση της υποτροπής και στην ομαλή επανένταξη των κρατουμένων στην κοινωνία. Είναι μια περίοδος κρίσιμη για το σωφρονιστικό σύστημα και χρειάζεται από όλους υπέρβαση για να ξεπεραστούν όσο πιο ανώδυνα ο υπερπληθυσμός και τα λειτουργικά προβλήματα.
Φυλακές ανηλίκων
Τι θα γίνει με τις Φυλακές Ανηλίκων στη Μενόγεια;
Η ανακατασκευή των εγκαταστάσεων για τη φιλοξενία ανηλίκων στη Μενόγεια είναι ένα έργο που καθυστερεί και, όπως προχωρούν τα ζητήματα με τη γραφειοκρατία, θα είναι έτοιμο το πρώτο εξάμηνο του 2027. Δεν πρόκειται απλώς για τη μεταφορά παιδιών σε έναν υφιστάμενο χώρο. Οι εγκαταστάσεις πρέπει να διαμορφωθούν κατά τρόπο που να ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες των ανηλίκων, να παρέχουν ασφάλεια, κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης, εκπαίδευσης και υποστήριξης και να συμμορφώνονται πλήρως με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές και τις αρχές προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού. Ήδη έχουν καταγραφεί οι ανάγκες και οι παρεμβάσεις που απαιτούνται, ενώ τα Δημόσια Έργα, η Ηλεκτρομηχανολογική Υπηρεσία και το Τμήμα Φυλακών, υπό τον συντονισμό του υπουργείου, προχωρούν στον σχεδιασμό για τη διαμόρφωση του χώρου, με προϋπόθεση τη διάθεση των απαιτούμενων πιστώσεων. Θέλουμε να γίνει σωστά και όχι βιαστικά. Γι' αυτό δεν θα υποσχεθώ ημερομηνίες που δεν μπορώ να εγγυηθώ. Εκείνο που μπορώ να διαβεβαιώσω, είναι ότι το έργο θα προχωρήσει και στόχος μας είναι να δημιουργηθούν οι κατάλληλες υποδομές ώστε τα παιδιά να φιλοξενούνται σε συνθήκες που να συνάδουν με τις υποχρεώσεις και τις αξίες ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού κράτους.
Δεν επιδίωξα πολιτική καριέρα
Μετά από 36 χρόνια στην Εθνική Φρουρά και επτά μήνες στην πολιτική, πώς αυτοπροσδιορίζεστε;
Νομίζω ότι παραμένω πρωτίστως άνθρωπος της αποστολής και του πεδίου. Η στρατιωτική μου πορεία μού έμαθε πειθαρχία, οργάνωση, ευθύνη και αποτελεσματικότητα. Η πολιτική απαιτεί διάλογο, σύνθεση και λογοδοσία. Προσπαθώ να συνδυάζω και τα δύο. Δεν επιδίωξα ποτέ πολιτική καριέρα. Για μένα, πάνω απ' όλα έχει σημασία να μπορώ να προσφέρω στον τόπο μου από οποιαδήποτε θέση ευθύνης μου ανατεθεί. Δεν με ενδιαφέρουν οι τίτλοι. Με ενδιαφέρει όταν ολοκληρωθεί η θητεία μου να μπορεί ο πολίτης να πει ότι άφησα την Αστυνομία, τις φυλακές και συνολικά το Υπουργείο Δικαιοσύνης καλύτερα από ό,τι τα παρέλαβα. Και αυτό είναι το μοναδικό κριτήριο με το οποίο θέλω να αξιολογηθώ.
Σχέσεις με την Αστυνομία: «Όταν διαφωνώ, το λέω θεσμικά και ευθέως»
Αναδείχθηκαν διαφωνίες με την ηγεσία της Αστυνομίας. Ποια είναι σήμερα η σχέση σας;
Με βάση τον Περί Αστυνομίας Νόμο, ο υπουργός έχει την ευθύνη για εφαρμογή του Νόμου, τη γενική εποπτεία, εκδίδει όποτε κρίνει σκόπιμο οδηγίες προς την Αστυνομία. Θεωρώ ότι σε όποια θέση και αν υπηρετούμε υπάρχουν διαφωνίες και είναι απόλυτα φυσιολογικό. Αυτές, όμως, λύνονται με σωστή επικοινωνία και ειλικρίνεια. Ο ρόλος του υπουργού Δικαιοσύνης είναι πρωτίστως εποπτικός και αυτό πράττω. Χαράσσω πολιτική, ασκώ εποπτεία, έτσι ώστε να λογοδοτώ απέναντι στην κοινωνία και να διασφαλίζω ότι η κυβερνητική πολιτική εφαρμόζεται. Όταν διαφωνώ, το λέω θεσμικά και ευθέως. Πιστεύω ότι οι ισχυροί θεσμοί λειτουργούν καλύτερα όταν υπάρχει ειλικρινής διάλογος και όχι σιωπή, και αυτό εφαρμόζω. Η προσωπική μου επιδίωξη είναι πάντοτε η καλύτερη δυνατή λειτουργία της Αστυνομίας προς όφελος του πολίτη και η καταπολέμηση της οποιασδήποτε μορφής εγκλήματος.
Αναρρωτικές
Ένα θέμα που βρίσκεται στην επικαιρότητα, είναι το ζήτημα των αναρρωτικών αδειών, ειδικά σε υπηρεσίες όπως η Αστυνομία και οι φυλακές. Ποιο είναι το πρόβλημα που έχετε εντοπίσει και τι προωθείται;
Το ζήτημα των αναρρωτικών αδειών δεν αφορά μόνο την Αστυνομία ή τις φυλακές. Είναι ένα θέμα που απασχολεί ευρύτερα τη δημόσια υπηρεσία και γι’ αυτό χρειάζεται να αντιμετωπιστεί συνολικά, με σοβαρότητα και με σεβασμό προς όλους τους εργαζομένους. Η δική μας ευθύνη, ως Πολιτεία, είναι διπλή. Από τη μια, να προστατεύουμε πλήρως όσους πραγματικά αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας και έχουν ανάγκη στήριξης. Από την άλλη, να διασφαλίζουμε ότι ένας θεσμός που υπάρχει για να προστατεύει τον εργαζόμενο δεν γίνεται αντικείμενο κατάχρησης, που σε τελική ανάλυση είναι σε βάρος των εργοδοτών της δημόσιας υπηρεσίας, που είναι οι φορολογούμενοι πολίτες. Στην Αστυνομία και στις φυλακές το ζήτημα έχει και επιχειρησιακή διάσταση. Όταν υπάρχουν αυξημένες απουσίες, επηρεάζεται η καθημερινή λειτουργία των υπηρεσιών, επιβαρύνονται ακόμη περισσότερο τα μέλη της πρώτης γραμμής που καλούνται να καλύψουν πρόσθετες ανάγκες και δημιουργείται επιπρόσθετο κόστος για το κράτος και τον φορολογούμενο πολίτη. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις εργαζομένων που λαμβάνουν αναρρωτική και, αντί να «αναρρώνουν», εργάζονται αλλού ή πάνε διακοπές. Για τον λόγο αυτό, με πρωτοβουλία μου πραγματοποιήθηκαν τέσσερις συσκέψεις με τα συναρμόδια υπουργεία και τις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να εξεταστεί το θέμα σε βάθος και να προωθηθούν πρακτικές λύσεις. Δεν μας ενδιαφέρουν οι εντυπώσεις. Μας ενδιαφέρει να υπάρχει ένα πλαίσιο που να συνάδει με τις αρχές της ισονομίας και του σεβασμού προς την κοινωνία. Δεν επιδιώκουμε να αμφισβητήσουμε το δικαίωμα κανενός εργαζομένου στην αναρρωτική άδεια. Αντίθετα, θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι όσοι πραγματικά τη χρειάζονται θα τυγχάνουν της απαραίτητης στήριξης, ενώ ταυτόχρονα οι υπηρεσίες θα μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά και χωρίς αδικίες εις βάρος των υποδειγματικών εργαζομένων. Η φιλοσοφία και στόχος μας είναι η πλήρης προστασία όσων αντιμετωπίζουν πραγματικά προβλήματα υγείας, αλλά και πλήρης διασφάλιση ότι οι κανόνες εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο για όλους, με ταυτόχρονη αναγνώριση και ανταμοιβή των αρίστων.
Να αναλάβουν άλλα υπουργεία
Σας απασχολούν τα πολλαπλά καθήκοντα με τα οποία είναι επιφορτισμένοι οι αστυνομικοί, σε συνάρτηση με τον αριθμό του προσωπικού;
Οι αστυνομικοί είναι ομολογουμένως επιφορτισμένοι με πολλά καθήκοντα. Επομένως, δύο είναι οι λύσεις. Ή να ενισχυθεί η Αστυνομία με προσωπικό, για να μπορεί να ανταποκριθεί στο καθήκον της, είτε να αναλάβουν άλλα υπουργεία απαιτήσεις που πηγάζουν από τους νόμους τους και καλείται η Αστυνομία να υλοποιήσει. Βλέποντας τους νόμους άλλων υπουργείων, απαιτείται αστυνομική δράση για να εφαρμοστούν συγκεκριμένα άρθρα. Δηλαδή, η Αστυνομία, υλοποιεί πρόνοιες νομοθεσιών άλλων υπουργείων, που δεν είναι αστυνομικής φύσεως. Για να συνεχιστούν αυτές οι δράσεις από την Αστυνομία θα πρέπει να ενισχυθεί σε προσωπικό. Διαφορετικά, θα πρέπει να αφαιρεθούν αυτά τα καθήκοντα, για να επικεντρωθεί η Αστυνομία στο βασικό της καθήκον, που είναι η αστυνόμευση και η ασφάλεια των πολιτών. Εάν ήταν μόνο δική μου απόφαση, θα επέλεγα να αφαιρεθούν καθήκοντα από τους αστυνομικούς, να αναληφθούν από τα ίδια τα υπουργεία και να αξιοποιηθούν αυτά τα μέλη της Δύναμης σε άλλα καθήκοντα.
