Τον περασμένο Ιούνιο, το Τμήμα Γεωργίας, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Αγροτικής Έρευνας «Volcani Center» του Ισραήλ, προέβη στην πρώτη εισαγωγή και απελευθέρωση του ωφέλιμου εντόμου Hyperaspis trifurcata, που αποτελεί φυσικό εχθρό του ψευδόκοκκου της παπουτσοσυκιάς - Dactylopius opuntiae. Ο ψευδόκοκκος είναι ένα έντομο καλυμμένο με μία χαρακτηριστική βαμβακάδα, το οποίο τα τελευταία 10 χρόνια έχει αποδεκατίσει χιλιάδες παπουτσοσυκιές στο μεγαλύτερο μέρος της Κύπρου και συγκεκριμένα σε περιοχές των επαρχιών Αμμοχώστου, Λάρνακας, Λευκωσίας και Λεμεσού. Πλέον ο στόχος είναι το νέο διαθέσιμο εργαλείο για την καταπολέμηση του ψευδόκοκκου να διασπαρεί σε όλο το νησί. Μετά τις πρώτες ενδείξεις εγκατάστασης του ωφέλιμου εντόμου τον Ιούλιο του 2026, το Τμήμα Γεωργίας ευελπιστεί τους επόμενους μήνες να πετύχει την πλήρη εγκατάσταση και την ανάπτυξη επαρκών πληθυσμών για τη διασπορά του σε όλη την επικράτεια.
Μέχρι και 5.000 νύμφες
Αρμόδιοι λειτουργοί από το Τμήμα Γεωργίας ανέφεραν στον «Π» ότι το Hyperaspis trifurcate είναι ένα μικρό αρπακτικό έντομο που μοιάζει με τη γνωστή πασχαλίτσα και το οποίο τρέφεται αποκλειστικά με τον ψευδόκοκκο. Στη διάρκεια της ζωής του, τόνισαν, μπορεί να καταναλώσει μέχρι και 5.000 άτομα (νύμφες). Πρέπει να σημειωθεί ότι είναι το γειτονικό Ισραήλ που εισήγαγε από το Μεξικό- χώρα προέλευσης του ψευδόκοκκου- το Hyperaspis trifurcata. «Μετά από μία περίοδο προσαρμογής του εντόμου στις κλιματικές συνθήκες της μεσογειακής λεκάνης, το Ισραήλ προχώρησε στον πολλαπλασιασμό και μαζική εξαπόλυσή του στις φυτείες», λέχθηκε από πλευράς Τμήματος Γεωργίας.
Ο ψευδόκοκκος της παπουτσοσυκιάς εντοπίστηκε πρώτη φορά το 2016, στην επαρχία Αμμοχώστου και επεκτάθηκε σε περιοχές των επαρχιών Αμμοχώστου, Λάρνακας, Λευκωσίας και Λεμεσού. Ο αρχικός στόχος του Τμήματος Γεωργίας να εξαλείψει τους πληθυσμούς του ήταν ανεπιτυχής, λόγω της ταχύτητας εξάπλωσής του, αλλά και της προστασίας από τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα που παρέχει στο έντομο η βαμβακάδα που καλύπτει το σώμα του.
Σε αναμονή αποτελεσμάτων
«Τώρα απομένει να δούμε πόσο αποτελεσματικό θα είναι το Hyperaspis trifurcata, διότι αυτό δεν μπορούμε να το κρίνουμε εκ των προτέρων. Έχουμε κάποιες ενδείξεις, ότι αυτό το είδος θα είναι αρκετά αποτελεσματικό, γι' αυτό και έγινε η εισαγωγή του στην Κύπρο, αλλά πρέπει να περιμένουμε να δούμε πώς θα επηρεαστούν οι πληθυσμοί του Dactylopius opuntiae», δήλωσε στον «Π» ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων του ΤΕΠΑΚ, Μενέλαος Σταυρινίδης. Αναφερόμενος στην αξιοποίηση του εντόμου στο Ισραήλ, είπε ότι καταγράφηκε σε κάποιον βαθμό επιτυχία, όμως σχετικές δημοσιεύσεις του ερευνητή που εφάρμοσε αυτό το πρόγραμμα στη γειτονική χώρα, αναφέρουν ότι ενδεχομένως το ωφέλιμο έντομο να μην είναι πάρα πολύ γρήγορο στη διασπορά του από περιοχή σε περιοχή.
«Στο Ισραήλ αρχικά το ωφέλιμο έντομο ήθελε κάποια βοήθεια στο να διασπαρεί. Επίσης ενδεχομένως σε κάποιες περιοχές και σε κάποιες περιόδους του χρόνου να μην αυξηθεί ικανοποιητικά ο πληθυσμός του, ώστε να δώσει αποτελέσματα. Αυτά τα ζητήματα θα περιμένουμε να τα δούμε. Συνήθως το Τμήμα Γεωργίας τα λαμβάνει υπόψη, όταν προχωρά σε εισαγωγή ενός ωφέλιμου εντόμου και έχει πλάνο για την εξέλιξη της βιολογικής καταπολέμησης ενός εχθρού των φυτών», πρόσθεσε ο δρ Σταυρινίδης.
Το Hyperaspis trifurcata είναι ένα μικρό αρπακτικό έντομο, που τρέφεται αποκλειστικά με τον ψευδόκοκκο. Στη διάρκεια της ζωής του μπορεί να καταναλώσει μέχρι και 5000 άτομα (νύμφες).
Λόγοι εξάπλωσης
Ο ψευδόκοκκος της παπουτσοσυκιάς εντοπίστηκε πρώτη φορά το 2016, στην επαρχία Αμμοχώστου, σε φυτά παπουτσοσυκιάς, που είναι ο αποκλειστικός ξενιστής του. Ο αρχικός στόχος του Τμήματος Γεωργίας να εξαλείψει τους πληθυσμούς του ήταν ανεπιτυχής. «Λόγω της ταχύτητας εξάπλωσής του, κυρίως με τον άνεμο και τα πουλιά, αλλά και της προστασίας από τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα που παρέχει στο έντομο η βαμβακάδα που καλύπτει το σώμα του», εξηγεί το τμήμα.
Έκτοτε, οι προσπάθειες του τμήματος εστιάστηκαν στον περιορισμό της ταχύτητας εξάπλωσης του εντόμου, ώστε να δοθεί χρόνος προσαρμογής σε τυχόν φυσικούς θηρευτές και να επιτευχθεί φυσική ισορροπία ή/και να εντοπισθούν αποτελεσματικότερα μέτρα αντιμετώπισης. Οι ευνοϊκές για το έντομο κλιματικές συνθήκες στην Κύπρο, η ευρεία παρουσία μεμονωμένων φυτών παπουτσοσυκιάς σε όλη την ύπαιθρο που δρουν ως εστίες μόλυνσης και η παραγωγή τοξίνης από το έντομο που το προφυλάσσει από φυσικούς θηρευτές, δυσχεραίνουν ιδιαίτερα τις προσπάθειες αυτές.
Οι μεγαλύτερες ζημιές από τον ψευδόκοκκο εντοπίζονται σε φυτά τα οποία είναι απομονωμένα στο ύπαιθρο και δεν τυγχάνουν καμίας φροντίδας.
Μέτρα επιβράδυνσης
Μέχρι σήμερα, στο πλαίσιο της προσπάθειας του τμήματος για περιορισμό της ταχύτητας εξάπλωσης του εντόμου και με δεδομένο ότι η χημική καταπολέμηση δεν είναι αποτελεσματική, δίνονταν προς τους γεωργούς, αλλά και το ευρύ κοινό, οδηγίες για λήψη των ακόλουθων μέτρων:
- Αυστηρό κλάδεμα ώστε να περιορισθεί η υγρασία και να εξασφαλιστεί επαρκής φωτισμός.
- Αφαίρεση προσβεβλημένων μερών του φυτού και θάψιμο στο έδαφος.
- Ξέπλυμα των προσβεβλημένων φυτών με πιεσμένο νερό ώστε τα έντομα να πέσουν στο έδαφος και να θανατωθούν λόγω των καιρικών συνθηκών. Ο ψεκασμός των φυτών με χρήση σαπουνιού -υγρό πιάτων 5%- με προσθήκη ξιδιού (5%) ή με προσθήκη οινοπνεύματος (5%), φαίνεται να έχει καλά αποτελέσματα.
- Αποφυγή μεταφοράς προσβεβλημένων φυτών και καρπών σε αμόλυντες περιοχές.
Αυτοσχέδιες πρακτικές
Σύμφωνα με τον δρα Σταυρινίδη, η διαχείριση του ψευδόκοκκου της παπουτσοσυκιάς δεν είναι εύκολη, διότι δεν υπάρχουν εγγεγραμμένες δραστικές ουσίες (φυτοφάρμακα) για την καταπολέμησή του. «Άρα τα μέτρα αντιμετώπισής του είναι πρακτικά η βιολογική καταπολέμηση. Την ίδια ώρα οι καλλιέργειες και τα αυτοφυή φυτά, που δεν λαμβάνουν καλλιεργητικές φροντίδες, στο τέλος ξεραίνονται. Ορισμένοι γεωργοί λαμβάνουν μέχρι σήμερα κάποια μέτρα, ίσως σε κάποιον βαθμό αυτοσχέδια, δηλαδή απομακρύνουν το έντομο, κάτι το οποίο δεν είναι πρακτικά εύκολο. Τότε καταφέρνουν να κρατήσουν τον πληθυσμό του ψευδόκοκκου σε χαμηλά επίπεδα», σημείωσε.
«Όμως σε αντίθεση με μία καλλιέργεια που τυγχάνει φροντίδας, για άλλες περιπτώσεις, όπως μία εμπορική καλλιέργεια μεγάλης έκτασης, δεν είναι εύκολο να τύχει διαχείρισης αυτός ο εχθρός. Συνεπώς απομένει μόνο η λύση της βιολογικής καταπολέμησης. Όμως δεν είχαμε τα προηγούμενα χρόνια στην Κύπρο αποτελεσματικούς φυσικούς εχθρούς. Σήμερα εισήχθη το ωφέλιμο έντομο από το Ισραήλ», τόνισε.
Αποτίμηση των προσπαθειών
Προχωρώντας σε αποτίμηση, το Τμήμα Γεωργίας κρίνει ότι οι προσπάθειές του να περιορίσει την ταχύτητα εξάπλωσης του καταστροφικού εντόμου μέχρι να επιτευχθεί φυσική ισορροπία ή/και να εντοπισθούν αποτελεσματικότερα μέτρα αντιμετώπισης, έχουν επιτύχει αν ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα:
- Παρόλο που έχουν περάσει 10 χρόνια από την εγκατάστασή του στην Κύπρο και παρά τη δυνατότητα ταχύτατης εξάπλωσής του με τα πουλιά και τον άνεμο, δεν έχει εξαπλωθεί σε όλη την επικράτεια. Το έντομο έχει εντοπισθεί σε περιοχές των επαρχιών Αμμοχώστου, Λάρνακας, Λευκωσίας και Λεμεσού όπου, μεγάλος αριθμός φραγκοσυκιών έχει υποστεί σοβαρές ζημιές ή έχει καταστραφεί ολοκληρωτικά.
- Οι μεγαλύτερες ζημιές εντοπίζονται σε φυτά τα οποία είναι απομονωμένα στο ύπαιθρο και δεν τυγχάνουν καμίας φροντίδας. Σε περιοχές όπου παρουσιάστηκαν οι πρώτες προσβολές, υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ανάκαμψης των προσβεβλημένων φυτών, που δυνατόν να δεικνύουν κάποιο βαθμό προσαρμογής στο έντομο.
- Σε φυτείες που βρίσκονται σε προσβεβλημένες περιοχές και στις οποίες οι παραγωγοί ακολουθούν τα μέτρα που εισηγήθηκε το Τμήμα Γεωργίας, διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση, χωρίς να επηρεάζεται η ποσότητα και η ποιότητα της παραγωγής.
- Δόθηκε η ευκαιρία να εντοπισθεί νέα μέθοδος αντιμετώπισης, που να μπορεί να συμπεριληφθεί στα διαθέσιμα εργαλεία για την καταπολέμηση του ψευδόκοκκου, το ωφέλιμο έντομο Hyperaspis trifurcata, που εισήχθη και απελευθερώθηκε στην Κύπρο τον περασμένο Ιούνιο.
