Tο βιβλίο «Κύπρος, ο ομφαλός των παρακολουθήσεων», του δημοσιογράφου Φάνη Μακρίδη, είναι το αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας γύρω από το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων και των λογισμικών κατασκοπείας στην Κύπρο. Εξετάζει τον ρόλο εταιρειών spyware, κρατικών υπηρεσιών και πολιτικών προσώπων, παρουσιάζοντας έγγραφα και στοιχεία που, σύμφωνα με τον συγγραφέα, φωτίζουν άγνωστες πτυχές της υπόθεσης. Παράλληλα, αναδεικνύει τη σύνδεση των εξελίξεων στην Κύπρο με το σκάνδαλο του Predator στην Ελλάδα, δίνοντας το πλαίσιο αναφορικά με το πώς η Κύπρος βρέθηκε στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης γύρω από τις υποκλοπές και την ψηφιακή παρακολούθηση. Ο Φάνης Μακρίδης έχει εργαστεί στον «Πολίτη» – σήμερα ανήκει στη συντακτική ομάδα του «Φιλελευθέρου».
«Μαύρο βαν»
Η ιστορία του περιβόητου «μαύρου βαν», αφορούσε ένα μεμονωμένο περιστατικό ή ένα πολύ μεγαλύτερο δίκτυο δραστηριοτήτων;
Πρώτα απ' όλα να διευκρινίσω κάτι σε σχέση με τον όρο «μαύρο βαν». Το 2019, όταν όλοι στην Κύπρο αντιλήφθηκαν την ύπαρξη τού συγκεκριμένου οχήματος που μπορούσε να κάνει υποκλοπές, μέσω ενός δημοσιεύματος/διαφήμισης στο Forbes, άρχισαν να αναφέρονται στην υπόθεση με τις παρακολουθήσεις χρησιμοποιώντας τον όρο «μαύρο βαν». Ήταν και πιο πρακτικό να χρησιμοποιείται αυτός ο όρος. Το πραγματικό σκάνδαλο σε σχέση με τις παρακολουθήσεις αυτές καθ' εαυτές, βέβαια, ήταν η τοποθέτηση κεραιών στο διεθνές αεροδρόμιο Λάρνακας. Αυτό ξεκαθαρίζεται στο βιβλίο.
Το βιβλίο, όμως, δεν ασχολείται μόνο με το «μαύρο βαν».
Η υπόθεση των παρακολουθήσεων γενικότερα, όμως, για μας δεν περιορίζεται στους Ντίλιαν και Άβνι, και στο όχημα του Forbes ή στα τεκταινόμενα του αεροδρομίου. Η συγγραφική μας δουλειά τιτλοφορείται «Κύπρος, ο ομφαλός των παρακολουθήσεων», επειδή δίνει μία πλήρη εικόνα για το τι ακριβώς γινόταν με αυτές τις εταιρείες και αποδίδει πόσο βαθιά ριζωμένη είναι στην Κύπρο η κουλτούρα των υποκλοπών. Κατ’ αρχάς, η Ευρωβουλή υιοθέτησε τα ευρήματα τής 6ετούς μου έρευνας για την ασυδοσία στην έγκριση αδειών εξαγωγής, χαρακτηρίζοντας το νησί μας ως ανεξέλεγκτο κόμβο εξαγωγών. Την ίδια ώρα, ψάχνοντας το θέμα εντοπίζαμε πολιτικά πρόσωπα και αξιωματούχους. Σύζυγοι που ήθελαν να παρακολουθήσουν τη γυναίκα τους, μπορούσαν να αποταθούν σε έναν ιδιώτη, ο οποίος είχε την κατάλληλη τεχνολογία για να τους εξυπηρετήσει. Προσωπικά βίωσα δίωξη από δικηγόρους, αξιωματούχο υπηρεσίας της Δημοκρατίας, αλλά και από την Αστυνομία… Εντελώς αναίτια, φιλικό μου πρόσωπο άρχισε να διώκεται ποινικά. Γιατί στράφηκαν εναντίον μου όταν άγγιξα το θέμα που άπτεται της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων -και όχι της εθνικής ασφάλειας- και ασχολήθηκα με εταιρείες που, κυρίως, έχουν σχέση με ισραηλινής καταγωγής επιχειρηματίες;
«Ειδική μεταχείριση»
Άρα, είχαμε να κάνουμε με ένα δίκτυο; Και γιατί αυτές οι εταιρείες επέλεγαν την Κύπρο ως βάση;
Σε ό,τι αφορά την ουσία του ερωτήματος, λοιπόν, πράγματι φαίνεται πως έχουμε να κάνουμε με κάτι πολύ μεγαλύτερο. Όντως, εταιρείες κολοσσοί στον τομέα των παρακολουθήσεων επέλεξαν την Κύπρο ως βάση. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της NSO, με το πρωτοποριακό λογισμικό Pegasus. Η ίδια η εταιρεία παραδεχόταν ότι έκανε εξαγωγές προϊόντων μέσω Κύπρου, ασχέτως εάν αργότερα -όπως αποκαλύπτουμε με έγγραφο- η Δημοκρατία επιχείρησε να το διαψεύσει στην Ευρωβουλή ατσούμπαλα και με τρόπο που άφηνε την Κύπρο εκτεθειμένη. Η υπόθεση των Άβνι και Ντίλιαν απέδειξε κάτι που ξέραμε: Ότι ξένες εταιρείες λογισμικών και ειδικότερα ισραηλινές, επέλεγαν το νησί μας γιατί έτσι θα είχαν άμεση πρόσβαση σε ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και θα είχαν τυπική έγκριση για εξαγωγές σε τρίτες χώρες. Ήρθαν γιατί ήξεραν από προηγουμένως ότι θα είχαν απόλυτη ελευθερία, όπως τεκμηριώθηκε -μεταξύ άλλων- με έγγραφα από την υπηρεσία Εμπορίου που εξασφαλίσαμε. Ταυτόχρονα, Άβνι και Ντίλιαν, είχαν ειδική μεταχείριση από την πολιτεία. Στην περίπτωση του πρώτου, μάλιστα, είχαμε καραμπινάτη υπόθαλψη. Δεν το λέμε εμείς, αλλά τα διαβαθμισμένα έγγραφα που αποκαλύπτουμε στο βιβλίο, για πρώτη φορά στην ολότητά τους. Δεν είναι τυχαία, λοιπόν, η παρουσία πρωταγωνιστών του κλάδου των παρακολουθήσεων στο νησί μας. Όπως δεν είναι τυχαίο που ένα αίτημα του κ. Άβνι ικανοποιήθηκε από τον τότε αρχηγό Αστυνομίας, κατόπιν παρέμβασης του κυπριακού Υπουργείου Εξωτερικών. Αυτό νομίζω λέει πολλά.
Κεραίες στο αεροδρόμιο
Και ποιο ήταν το σκάνδαλο με τις κεραίες του αεροδρομίου;
Οι πληροφορίες μας αναφέρουν ότι το σκάνδαλο με την υποκλοπή δεδομένων χρηστών κινητής τηλεφωνίας το 2019, αφορά την υπόθεση του Αεροδρομίου Λάρνακας. Αν και υπάρχουν εξίσου σκανδαλώδη ζητήματα στο βιβλίο. Να θυμίσω ότι αξιωματούχοι της Κυπριακής Δημοκρατίας είχαν αξιοπερίεργη στάση, την οποία, επίσης, τεκμηριώνουμε. Πάμε, όμως, στην υπόθεση του διεθνούς αεροδρομίου. Αυτή ήταν μια πτυχή του μεγάλου κεφαλαίου των παρακολουθήσεων, στην οποία πάλι βρίσκουμε τα ίδια πρόσωπα. Σύμφωνα με παραδοχή της Αστυνομίας, οι κεραίες εγκαταστάθηκαν από την Go Networks μετά από συμφωνία με τη Hermes, τη διαχειρίστρια εταιρεία των αεροδρομίων, προκειμένου να ενισχυθεί το δίκτυο. Για λογαριασμό της Go Networks είχαν παρουσιαστεί οι Άβνι και Ντίλιαν. Ο πρώτος ήταν ο πρωταγωνιστής των αποκαλύψεών μας σε σχέση με τις παρακολουθήσεις από το 2017, όταν αναφερθήκαμε για πρώτη φορά στις σχέσεις του με τον ΔΗΣΥ. Έχουμε πει ότι ο κ. Άβνι προετοίμασε το έδαφος για τον κ. Ντίλιαν, που αργότερα έγινε γνωστός και στην Ελλάδα με το Predator.
Και γιατί δεν μιλάμε για «αθώες» κεραίες;
Οι κεραίες στο αεροδρόμιο, που τοποθετήθηκαν από την Go Networks, έδιναν τη δυνατότητα στον χειριστή τους να έχει πρόσβαση σε δεδομένα από κινητά τηλέφωνα ταξιδιωτών. Αυτό ανέφερε η ίδια η Αστυνομία, τον Δεκέμβριο του 2019. Μάλιστα, όταν η Αστυνομία εκτέλεσε εντάλματα έρευνας σε υποστατικά συμφερόντων των Άβνι και Ντίλιαν, εντόπισε σε διακομιστές, ευρύτερα γνωστούς ως servers, δεδομένα που έδειχναν πρόσβαση σε πέραν των 9,5 εκατομμυρίων συσκευών προσώπων. Εδώ δεν μιλάμε για κάτι αθώο. Αυτές οι κεραίες τοποθετήθηκαν χωρίς οι υπηρεσίες ασφαλείας της Δημοκρατίας να αντιλαμβάνονται τι συμβαίνει; Απ' εκεί και πέρα, υπάρχουν πολλά σκοτεινά σημεία. Η Go Networks δεν ήταν εγγεγραμμένη στον Έφορο Εταιρειών. Η έρευνά μας για εταιρείες με ύπαρξη τέτοιου ονόματος μάς οδήγησε σε άλλες χώρες. Στην απόφαση που καταχωρίσθηκε στο Κακουργιοδικείο δεν υπήρχε στο κατηγορητήριο φυσικό πρόσωπο, παρά μόνο εταιρεία συμφερόντων του κ. Ντίλιαν. Υπάρχουν, λοιπόν, σκοτεινά σημεία σε σχέση με το θέμα του αεροδρομίου. Αν και η δημοσιογραφική έρευνα ήταν αποκαλυπτική.
Στο συρτάρι το πόρισμα
Πέφτει «φως» στο θέμα του αεροδρομίου;
Θεωρώ ναι, πως στο βιβλίο ρίχνουμε άπλετο φως. Αν και μένουμε στα γεγονότα που ξέρουμε και σε μαρτυρίες που λάβαμε από αξιόπιστες πηγές, αποφεύγοντας την παγίδα των συμπερασμάτων, εντούτοις πιστεύουμε ότι η εικόνα είναι ξεκάθαρη. Σίγουρα, όμως, θεωρούμε ότι το πόρισμα του Ηλία Στεφάνου, ο οποίος διορίστηκε ως ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής στην υπόθεση των παρακολουθήσεων, θα απαντήσει όλα τα ερωτήματα. Ο κ. Στεφάνου κλήθηκε να ελέγξει και τον ρόλο αξιωματούχων στην όλη υπόθεση. Για τη δημοσιοποίηση τού πορίσματος τέθηκε επανειλημμένα ζήτημα, υπήρξε και σχετικό αίτημα από την εξεταστική επιτροπή της Ευρωβουλής, ωστόσο, ο γενικός εισαγγελέας δεν ήταν θετικός. Ο ίδιος ο Ηλίας Στεφάνου, πάντως, όταν ρωτήθηκε σε συνέντευξή του από τον Χριστόφορο Χριστοφή στην εκπομπή «Legal Matters», έστειλε, όπως γράφουμε και στο βιβλίο, ένα σαφές μήνυμα όταν κλήθηκε να μιλήσει για το γενικότερο θέμα της δημοσιοποίησης πορισμάτων. «Η διαφάνεια δεν έβλαψε ποτέ κανέναν», είπε επί λέξει.
Οι «αντένες» στο αεροδρόμιο τι δουλειά έκαναν;
Έχουμε πληροφορίες από πηγές υψηλής αξιοπιστίας και μαρτυρίες γι' αυτό το θέμα. Άτομα που γνωρίζουν γεγονότα μάς ανέφεραν ότι κατά τη διερεύνηση προέκυψε κλασική περίπτωση τύπου «man-in-the-middle» (MITM). Εδώ θα μεταφέρω επ' ακριβώς τι γράφω στο βιβλίο: «Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται για 'επίθεση' που πραγματοποιείται όταν κάποιος βρίσκεται μεταξύ δύο υπολογιστών (όπως π.χ. ένας φορητός υπολογιστής και ένας απομακρυσμένος διακομιστής/server). Αυτό το πρόσωπο παρακολουθεί τις επικοινωνίες μεταξύ των δύο μηχανών και μπορεί να υποκλέπτει πληροφορίες. Ειδικοί που έχουν αναλύσει πολλές φορές το φαινόμενο αυτό, αναφέρουν πως ένας κακόβουλος χρήστης που θα ακολουθήσει αυτή τη μέθοδο μπορεί ακόμη και να δημιουργήσει το δικό του δίκτυο και να εξαπατήσει τον 'στόχο' να το χρησιμοποιεί. Στην περίπτωση του αεροδρομίου, η Go Networks χρησιμοποιούσε δικά της δίκτυα». Νομίζω η απάντηση μέσα από το απόσπασμα είναι ξεκάθαρη. Τα υπόλοιπα καταγράφονται αναλυτικά στο βιβλίο και ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται πλήρως τα πάντα για το εγχείρημα του αεροδρομίου.
Οι πρωταγωνιστές
Ποιοι ήταν οι πρωταγωνιστές της υπόθεσης των παρακολουθήσεων; Οι Ντίλιαν – Άβνι, ή και άλλοι;
Τα δυο αυτά πρόσωπα, ναι, είναι πρωταγωνιστές. Το ιστορικό τους, που καταγράφεται στο βιβλίο, αποδίδει το προφίλ τους. Ταυτόχρονα, όλες τους οι ενέργειες, οι δαιδαλώδεις διαδρομές σε εταιρείες συμφερόντων τους και οι τακτικές τους, αποδίδονται με γλαφυρό τρόπο και μέσω αποκαλυπτικών ντοκουμέντων. Αντιλαμβανόμαστε τι ήρθαν να κάνουν στην Κύπρο, πως το έκαναν και ποιοι τους υποστήριζαν και για ποιους λόγους. Αλλά υπάρχουν και συμπρωταγωνιστές στην όλη ιστορία. Η υπόθεση έχει να κάνει με ωτακουστές, χρήση συστημάτων από Αστυνομία και ΚΥΠ, ενώ κατά την έρευνά μας πέσαμε πάνω στον βοηθό γενικό εισαγγελέα, Σάββα Αγγελίδη, και στον τότε πρόεδρο του ΔΗΣΥ, Αβέρωφ Νεοφύτου. Τους ελέγξαμε δημοσιογραφικά για λογαριασμό της κοινωνίας, τους υποβάλαμε ερωτήματα και για πρώτη φορά δημοσιεύσαμε όλο το παρασκήνιο της συνομιλίας που είχα μαζί τους. Θα δείτε, όμως, και ονομαστικές αναφορές για αξιωματούχους και λειτουργούς του δημοσίου που είχαν αρνητική παρουσία στην όλη υπόθεση. Υπάρχει καταγραφή ονομάτων και συμπεριφορών, που δείχνουν μια συνωμοτική στάση για το θέμα των παρακολουθήσεων. Θα μου μείνει αξέχαστη η παρουσία στη Βουλή μιας γυναίκας, που εμφανίστηκε χωρίς να συστηθεί σε κανέναν, μίλησε αινιγματικά κι αποχώρησε λες και την καταδίωκαν. Το βιβλίο «Κύπρος, ο ομφαλός των παρακολουθήσεων» πραγματεύεται κυρίως την προστασία των δημοσιογράφων, πολιτικών και ενεργών πολιτών από ωτακουστές με καταχρηστική συμπεριφορά, αλλά δίνει πολύ περισσότερα. Πολλοί θα αντιληφθούν τι ρόλο είχαν στελέχη της ΚΥΠ με ειδικότητα στις τηλεπικοινωνίες, και είμαστε βέβαιοι ότι δεν θα πιστεύουν σ' αυτά που διαβάζουν. Θα βρίσκαμε συγγενείς στελεχών της υπηρεσίας πληροφοριών ακόμη και σε εταιρείες ισραηλινών συμφερόντων…
Ποιος ήταν ο Άβνι;
Ποιος ήταν ο ρόλος του Άβνι; Ήταν πρόεδρος της Εβραϊκής Κοινότητας της Κύπρου μας έλεγαν τότε…
Η απόρρητη Έκθεση της Αστυνομίας τον Σεπτέμβριο του 2016, που εξασφαλίσαμε και για πρώτη φορά δημοσιοποιούμε στην ολότητά της, αποκαλύπτει πολλά για τις δραστηριότητές του. Ποτέ δεν διασταυρώσαμε την πληροφορία ότι ήταν πρόεδρος της εβραϊκής κοινότητας της Κύπρου. Αλλά ξέρουμε ότι εκτελούσε καθήκοντα ασφαλείας σε σημεία εβραϊκών συμφερόντων στην Κύπρο, πήρε άδεια οπλοφορίας και μεγάλο αριθμό σφαιρών από τη Δημοκρατία, προσεγγίστηκε από εγκληματικά στοιχεία, πληροφορία τον ήθελε να φυγάδευσε στο εξωτερικό ύποπτο για σχεδιασμό κακουργήματος και άλλα πολλά. Πως έγινε Κύπριος πολίτης, πόσα ξόδεψε για να το πετύχει και φυσικά τεκμηριώνουμε τη σχέση του με την τότε ηγεσία του ΔΗΣΥ και το ίδιο το κόμμα… Είχε προσωπική γνωριμία με τον Αβέρωφ Νεοφύτου κι αυτό ήταν καλά γνωστό και στον συνεργάτη του Άβνι, τον κ. Ντίλιαν που συνδέθηκε με το βαν παρακολουθήσεων και το σκάνδαλο με το Predator στην Ελλάδα.
Ορατά και αόρατα
Πιστεύετε ότι ο Ταλ Ντίλιαν ήταν το κεντρικό πρόσωπο της υπόθεσης ή απλώς το πιο ορατό πρόσωπο ενός πολύ μεγαλύτερου οικοσυστήματος;
Εύλογο το ερώτημα. Μας απασχόλησε και απαντάται. Ενδεικτικά να αναφέρω ότι στην εισαγωγή του βιβλίου επισημαίνουμε ότι «φαίνεται πως για τη συνεργασία μας με το φιλικό Ισραήλ θυσιάστηκαν πολλά».
Λειτουργούσαν μόνοι τους, ως αυτόνομοι επαγγελματίες ή ως υπάλληλοι;
Όπως γράφουμε υπηρέτησαν στον τομέα ασφάλειας και άμυνας του Ισραήλ. Υπηρέτησαν την πατρίδα τους, και μετά παρουσιάστηκαν ως ιδιώτες και επιχειρηματίες στην Κυπριακή Δημοκρατία. Ο κ. Άβνι εμφανίστηκε από το πουθενά κι έγινε Κύπριος συμμετέχοντας σε συλλογική επένδυση 24 εκατομμυρίων ευρώ. Αναφορές τον θέλουν να ήταν αστυνομικός στο Ισραήλ…
Και ποιο ήταν το σημαντικότερο κομμάτι αυτής της ιστορίας των παρακολουθήσεων στην Κύπρο;
Το σημαντικότερο είναι ότι δεν διαφυλάχθηκαν συνταγματικά δικαιώματα πολιτών στην Κύπρο, ότι διευκολύναμε τη διεθνή διακίνηση λογισμικών που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από ολοκληρωτικά καθεστώτα, και ότι το νησί μας σύρθηκε ηθελημένα στη δίνη ενός σκανδάλου που μας άφησε εκτεθειμένους. Για να καταλήξουμε, όμως, εδώ καταγράφουμε έγγραφα, στοιχεία κι άλλα πολλά. Και μέσα από τη δημοσιογραφική διαδρομή χρόνων, αναδεικνύονται πολλά άλλα σημεία που -τουλάχιστον από δημοσιογραφική και ηθική σκοπιά- είναι επιλήψιμα για λειτουργούς υπηρεσιών και αξιωματούχους.
«Μαύρα βαλιτσάκια»
Τα περιβόητα «μαύρα βαλιτσάκια» τι σχέση είχαν/έχουν με το «μαύρο βαν»;
Το «βαλιτσάκι» είναι ένα laptop, ένας φορητός υπολογιστής, που σύμφωνα με διαφημιστικά φυλλάδια, τα οποία είδαμε κατά τη διάρκεια της έρευνας, παρεμβάλλεται μεταξύ κινητού τηλεφώνου και κεραίας παρόχου κινητής τηλεφωνίας. Επιτρέπει την παρακολούθηση τoύ χρήστη του κινητού. Κι έτσι ακριβώς ξεκίνησε η έρευνα το 2016. Όταν εξασφαλίσαμε πληροφορία ότι ένα «βαλιτσάκι» ή σχετικές προσφερόμενες υπηρεσίες ήταν στη διάθεση πολιτικού αρχηγού που υπέκλεπτε συνομιλίες συνεργατών του. Μοιραία φτάσαμε τρία χρόνια αργότερα στο μαύρο βαν που χρησιμοποιούσε πανομοιότυπη τεχνολογία και φυσικά προσθέσαμε νέα κομμάτια στο παζλ.
Σε όλη αυτή την ιστορία, υπήρξε, αποδεδειγμένα, διαπλοκή με το πολιτικοκομματικό σύστημα στην Κύπρο;
Στην ιστορία αποδεδειγμένα εντοπίσαμε σχέσεις γνωστών επιχειρηματιών του κλάδου που κατονομάζουμε, με πολιτικό κόμμα, με κομματάρχη, τον Αβέρωφ Νεοφύτου, με την Αστυνομία Κύπρου, αξιωματούχους και άλλες υπηρεσίες της Δημοκρατίας. Είναι καταγεγραμμένα και αποδίδονται με γλαφυρό τρόπο. Αποδεδειγμένα, νομικό πρόσωπο συμφερόντων εν ενεργεία αξιωματούχου είχε σχέση με εταιρεία του κλάδου. Καταγράφονται όλα με ονόματα και λεπτομέρειες. Εντοπίσαμε ακόμα και γόνους στελεχών της ΚΥΠ που έχουν εργοδοτηθεί σε εταιρείες του κλάδου που εδρεύουν στην Κύπρο, αλλά είναι ξένων συμφερόντων. Αυτές οι αναφορές απαντούν και στο ερώτημα σας.
Κομμάτια του παζλ
Υπάρχουν αδημοσίευτες σοβαρές πληροφορίες;
Υπάρχουν, αλλά πιστέψτε με απαντώνται όλα τα καυτά ερωτήματα σε σχέση με τους ωτακουστές που θέλουν να στοχοποιούν ενεργούς πολίτες, δημοσιογράφους και πολιτικούς. Δεν απαντώνται ευθέως ερωτήματα για τα οποία δεν έχουμε στοιχειοθέτηση/τεκμηρίωση, αν και όλα τα κομμάτια του παζλ συνθέτουν την εικόνα. Σίγουρα όμως δεν απαντούμε για θέματα που άπτονται της ασφάλειας της Δημοκρατίας. Γνωρίζαμε για αρνητικό ρόλο στελεχών της ΚΥΠ που σχετίζονταν με επιχειρηματίες του κλάδου, αλλά δεν αποκαλύπτουμε την ταυτότητά τους. Όχι μόνο γιατί είναι παράνομο. Αλλά και γιατί δεν θέλουμε να φτάσουμε στο σημείο να υπηρετούμε εχθρικά κράτη. Η έρευνά μας υπηρέτησε έναν ευγενή σκοπό. Δεν θα βλάψουμε την πατρίδα μας μόνο και μόνο για να δείξουμε ότι έχουμε την ικανότητα να αποσπούμε πληροφορίες. Όταν αποκαλύψαμε απόρρητες συμβάσεις της ΚΥΠ, μεταξύ 2012 και 2014, για γνωστά συστήματα, φροντίσαμε να γίνει με τρόπο που εξυπηρετούσε τους σκοπούς της δημοσιογραφικής έρευνας και χωρίς να βλάψουμε τα συμφέροντα της Κύπρου.
Υπάρχει πηγή ή έγγραφο που άλλαξε ολόκληρη την κατεύθυνση τής έρευνάς σας;
Η απόρρητη Έκθεση της Αστυνομίας για τον Άβνι, που είχαμε εξασφαλίσει μετά που αρχίσαμε να κάνουμε διερεύνηση για το «βαλιτσάκι» και τον πολιτικό αρχηγό, ήταν το κλειδί γι αυτή την δημοσιογραφική έρευνα.
Στο βιβλίο τι παρουσιάζεται για πρώτη φορά, που δεν είχε δημοσιευθεί στις εφημερίδες;
Είναι πολλά αυτά που δεν έχουν δημοσιευθεί σε εφημερίδες, αλλά δημοσιεύονται για πρώτη φορά στο βιβλίο. Κατά την ταπεινή μου άποψη τα πιο σημαντικά κεφάλαια σχετίζονται με το e-mail στο γραφείο του Αβέρωφ Νεοφύτου από τον Ντίλιαν που ήθελε εξυπηρέτηση για εξαγωγή λογισμικού στην Ολλανδία, αλλά και το ενδεχόμενο ασυμβίβαστο του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, Σάββα Αγγελίδη. Ο αδερφός του υπήρξε συνέταιρος του κ. Άβνι, αφού ίδρυσαν την εταιρεία S9S. Θα άνοιγαν μαγαζί στην Αθαλάσσης, στη Λευκωσία, με την ονομασία Spy Shop. Ταυτόχρονα, η S9S είχε εγγραφεί από εταιρεία παροχής διοικητικών υπηρεσιών συμφερόντων του Σάββα Αγγελίδη. Και για την περίπτωση που αφορά τον Αβέρωφ Νεοφύτου και γι αυτή του Σάββα Αγγελίδη υπάρχουν πληροφορίες που πρώτη φορά δημοσιεύονται. Μαρτυρίες για εγκληματικές ενέργειες, αλλά και αποκαλυπτικοί διάλογοι του δημοσιογράφου με τον κ. Νεοφύτου και τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα. Οι αντιδράσεις τους, οι ακριβείς τοποθετήσεις του και άλλα. Στην περίπτωση του Spy Shop βρεθήκαμε στην Αθαλάσσης, περιγράφοντας τα ακριβή μας βήματα και τη γραπτή μαρτυρία που λάβαμε από φυσικό πρόσωπο που ήταν στη σκηνή. Το βιβλίο είναι και μια δημοσιογραφική ιστορία που αποκαλύπτει τον τρόπο που ενεργούσαμε, ώστε να προστατεύουμε πηγές.
Πόρισμα Στεφάνου
Γιατί μπήκε στο ράφι το Πόρισμα Στεφάνου;
Αυτό πρέπει να το απαντήσουν ο Γενικός Εισαγγελέας, Γιώργος Σαββίδης και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας, Σάββας Αγγελίδης. Πλέον, όμως, το θέμα παίρνει άλλη τροπή. Η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς που, όπως κατέστη σαφές από τον περασμένο Μάρτιο, διερευνά την υπόθεση των παρακολουθήσεων, θα ζητήσει το Πόρισμα Στεφάνου. Δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό.
Στενές σχέσεις
Πόσο στενή ήταν η σχέση μεταξύ ιδιωτικών εταιρειών spyware και κρατικών υπηρεσιών, σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώσατε;
Υπήρξε σχέση. Μαρτυρίες φέρουν στελέχη ΚΥΠ να είχαν στενές σχέσεις με επιχειρηματίες του κλάδου. Καταγράφονται όλα στο βιβλίο.
«Θερμοκήπιο εταιρειών»
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η Κύπρος χρησιμοποιήθηκε περισσότερο ως επιχειρησιακή βάση ή ως χώρος δοκιμών αυτών των τεχνολογιών;
Η Κύπρος χαρακτηρίστηκε από το Vice, ως θερμοκήπιο εταιρειών του κλάδου. Με άλλα λόγια, αναπτύσσονταν και εξάγονταν τέτοια λογισμικά. Αποκαλύπτουμε την περίπτωση εταιρείας που έλαβε από τη Δημοκρατία προσωρινή άδεια εξαγωγής συστήματος παρακολούθησης, για περίοδο έξι μηνών. Το σύστημα αυτό βρέθηκε για σκοπούς επίδειξης στην Ασία, στη Λατινική Αμερική και άλλες ηπείρους. Ξέρουμε ποια εταιρεία είναι, πήγαμε στα γραφεία της, κάναμε τη δική μας αυτοψία και γνωρίζουμε, επίσης, και ότι έκανε δοκιμές στο κέντρο της Λευκωσίας. Μια τέτοια εταιρεία, που όπως αποκαλύπτουμε λάμβανε με μεγάλη ευκολία άδειες εξαγωγής, μπορούσε να λειτουργεί ανεμπόδιστα και να κάνει δοκιμές όπου ήθελε.
Άλλου τύπου επισυνδέσεις
Μετά από σχεδόν μία δεκαετία ερευνών, ποια θεωρείτε ότι είναι πολιτική ευθύνη για τις παρακολουθήσεις;
Θα καταθέσω μία πληροφορία που γνωρίζω. Υπηρεσία της Δημοκρατίας έκανε παρακολουθήσεις/επισυνδέσεις σε κινητά τηλέφωνα προσώπων, αλλά δεν άκουγε μόνο παράνομους, δηλαδή, εγκληματικά στοιχεία. Στέλεχος αυτής της υπηρεσίας με συνείδηση, όταν αντιλήφθηκε ότι συνάδελφοι ωτακουστές έκαναν άλλου είδους παρακολουθήσεις κι εξυπηρετήσεις, αντέδρασε. Είπε πως δεν μπορεί να είναι μέρος μιας τέτοιας κατάστασης. Το κέντρο παρακολούθησης ξεστήθηκε, λόγω αυτών των αντιδράσεων.
Ο ρόλος του υπουργείου Εξωτερικών
Ποιο/ποια υπουργείο/-α ή ποια κρατική υπηρεσία είχαν εμπλοκή (ενδεχομένως και ανεξήγητη εμπλοκή) και δεν έχουν ακόμη απαντήσει σε ουσιαστικά ερωτήματα;
Το υπουργείο Εξωτερικών είχε ρόλο για να πάρει μία άδεια που ζητούσε ο Άβνι από την Αστυνομία. Οι έρευνες της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς θα οδηγήσουν σε περαιτέρω αποκαλύψεις.
«Προσπάθειες φίμωσης»
Υπήρξαν προσπάθειες αποπροσανατολισμού της δημόσιας συζήτησης;
Υπήρξαν προσπάθειες να διωχθεί ο ομιλών δημοσιογράφος. Στα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου θα δούμε αρχηγό της Αστυνομίας να υπηρετεί ιδιωτικά συμφέροντα σε βάρος του υποφαινόμενου δημοσιογράφου, στέλνοντας ανακριτές του ΤΑΕ Αρχηγείου στο γραφείο του. Ένας φίλος μου ήταν υποκείμενο έρευνας σε μια περίοδο που είχα προκαλέσει δυσαρέσκεια με δημοσιεύματά μου. Προϊστάμενος υπηρεσίας με «κάρφωσε» σε διευθυντή και εκδότη επιστρατεύοντας ψεύδη. Έγιναν παρεμβάσεις σε σαλόνια, σε βάρος μου. Δυο ανεξάρτητες μαρτυρίες, σε δυο διαφορετικές περιόδους, υποδείκνυαν ότι σε συγκεκριμένο χρονικό σημείο ήμουν υπό παρακολούθηση. Προσπάθησαν να με λογοκρίνουν προληπτικά. Ζητήθηκε διοικητική έρευνα στο υπουργείο Οικονομικών για τις απόρρητες συμβάσεις της ΚΥΠ που αποκάλυψε ο «Φιλελεύθερος. Δεν ξέρω αν αυτές ήταν προσπάθειες αποπροσανατολισμού, αλλά σίγουρα ήταν προσπάθειες φίμωσης σε βάρος του ομιλούντα.
Ανύπαρκτος έλεγχος
Ποιο ήταν το μεγαλύτερο θεσμικό κενό που αποκάλυψε η υπόθεση;
Ο ανύπαρκτος έλεγχος των ωτακουστών, η τυπική παρουσία της τριμελούς Επιτροπής που θα τους ήλεγχε, το ισχνό πλαίσιο που ρυθμίζει τις εξαγωγές ειδών διπλής χρήσης…
Από την Κύπρο στην Ελλάδα
Οι εξελίξεις γύρω από την υπόθεση Predator στην Ελλάδα, αλλάζουν την ανάγνωση όσων συνέβησαν στην Κύπρο; Υπήρξαν κοινά πρόσωπα, εταιρείες, επιχειρηματικά δίκτυα που εμφανίζονται και στις δύο χώρες;
Όλα ήταν κοινά. Πρόσωπα που συναντήσαμε το 2016 όταν άρχισε η έρευνα, εντοπίστηκαν το 2019 όταν ξέσπασε το σκάνδαλο του «μαύρου βαν» και αργότερα το 2022 μετά τις παρακολουθήσεις Κουκάκη και Ανδρουλάκη. Στο βιβλίο καταγράφονται τα πάντα. Τα ίδια πρόσωπα τα βρίσκαμε συνεχώς μπροστά μας και γνωρίζαμε το ρόλο τους.
«Κουκούλωμα;»
Υπήρξε αποτυχία των Αρχών στην Κύπρο για σωστή διερεύνηση τής υπόθεσης ή βασικά «κουκουλώθηκε»; Υπήρξαν στοιχεία που χάθηκαν επειδή οι έρευνες άργησαν να ξεκινήσουν;
Η υπόθεση δεν διερευνήθηκε σωστά. Η θέση μας είναι ότι ίσως να θυσιάστηκε στο βωμό των καλών σχέσεων με το γειτονικό Ισραήλ.
Νέα έρευνα
Ξεκινά έρευνα για το «μαύρο βαν» η Αρχή κατά της Διαφθοράς. Με όσα πλέον γνωρίζουμε σήμερα, πιστεύετε ότι θα υπάρξει διαφορετική κατάληξη;
Ναι, αυτό πιστεύω. Την υπόθεση του Σιζόπουλου με την Taxan την είχα αποκαλύψει το 2021 στην προσωπική μου ιστοσελίδα oparatiritis.com.cy. Ήταν καλά γνωστή σε όλους. Ο Γενικός Εισαγγελέας αποφάσισε να μην ασκήσει διώξεις. Όταν τη διερεύνηση ανέλαβε η Αρχή κατά της Διαφθοράς εντοπίστηκαν ενδεχόμενες ευθύνες, στη βάση γεγονότων που αποκάλυψα το 2021. Αυτό, νομίζω, λέει πολλά.
Ομφαλός των παρακολουθήσεων
«Κύπρος, ο ομφαλός των παρακολουθήσεων». Πώς δικαιολογείται ο τίτλος του βιβλίου σας; Μήπως εμπεριέχει μία κάποια υπερβολή;
Με όλα όσα είπα προηγουμένως. Η Κύπρος είναι το νησί των κατασκόπων, όπως είναι και ο τίτλος του ομώνυμου βιβλίου του Κώστα Πικραμένου, εμπειρογνώμονα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για θέματα Τουρκίας, Υπηρεσιών Πληροφοριών και Πολιτικού Ισλάμ. Οι κατάσκοποι, λοιπόν, χρησιμοποιούν και προηγμένες τεχνολογίες. Εμείς εστιάζουμε στον τρόπο που αποσπώνται οι πληροφορίες και στην παραβίαση συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων.
