Η Κύπρος έχει σημειώσει ορισμένα βήματα προόδου σε βασικούς τομείς του κράτους δικαίου, ωστόσο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, ιδιαίτερα ως προς την απονομή της δικαιοσύνης, τη λειτουργία της Εισαγγελίας και την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών καταπολέμησης της διαφθοράς. Αυτό προκύπτει από την Έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2026 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία αξιολογεί την κατάσταση στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διατυπώνει συγκεκριμένες συστάσεις προς την Κυπριακή Κυβέρνηση.
Δικαιοσύνη και γενικός εισαγγελέας
Στον τομέα της δικαιοσύνης, η επιτροπή αναγνωρίζει ότι συνεχίζονται προσπάθειες μεταρρύθμισης, ωστόσο αρκετές από τις βασικές αλλαγές παραμένουν σε εκκρεμότητα. Ειδικότερα, εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής η μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας, η οποία προβλέπει τη δημιουργία Γραφείου δημόσιου κατηγόρου και την καθιέρωση αποτελεσματικού μηχανισμού επανεξέτασης αποφάσεων για μη άσκηση ή διακοπή ποινικών διώξεων. Πρόκειται για το διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων του γενικού εισαγγελέα, που λειτουργεί και ως νομικός σύμβουλος του κράτους και ως δημόσιος κατήγορος. Η επιτροπή θεωρεί ότι η αλλαγή αυτή είναι κρίσιμη για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της λογοδοσίας των διωκτικών Αρχών.
Θετικά αξιολογείται η ίδρυση ξεχωριστού κλάδου διοικητικής δικαιοσύνης, καθώς και τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το δικαστικό σύστημα, όπως οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για την εξαίρεση δικαστών σε υποθέσεις όπου μπορεί να τίθεται ζήτημα αμεροληψίας.
Απονομή δικαιοσύνης
Παρά τις εξελίξεις αυτές, η απονομή δικαιοσύνης εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο ανησυχίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι η ψηφιακή μεταρρύθμιση των δικαστηρίων προχωρά με αργούς ρυθμούς, ενώ επισημαίνει πως παραμένουν προβλήματα στις προσλήψεις δικαστικών λειτουργών και στις δικαστικές υποδομές. Αν και η εκκαθάριση παλαιών υποθέσεων συνεχίζεται και νέοι δικονομικοί κανόνες αποσκοπούν στην επιτάχυνση των διαδικασιών, η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών εξακολουθεί να θεωρείται ιδιαίτερα μεγάλη. Επιπλέον, οι καθυστερήσεις στην πλήρη λειτουργία του Εμπορικού Δικαστηρίου εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία, ιδίως στην επιχειρηματική κοινότητα.
Στην Έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2026, η Κομισιόν αναγνωρίζει βελτιώσεις σε αρκετούς τομείς, αλλά διατηρεί τις ανησυχίες της για τις μεγάλες καθυστερήσεις στην απονομή δικαιοσύνης, την εκκρεμούσα μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας και την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης των μηχανισμών κατά της διαφθοράς.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην καθυστέρηση δημιουργίας ανεξάρτητης Δικαστικής Υπηρεσίας (Court Service), η οποία θα αναλάμβανε τη διοικητική διαχείριση των δικαστηρίων. Σύμφωνα με την επιτροπή, η μεταρρύθμιση αυτή θα μπορούσε να αποσυμφορήσει τους δικαστές από διοικητικά καθήκοντα και να συμβάλει στην αποτελεσματικότερη λειτουργία της δικαιοσύνης.
Διαφθορά
Στο μέτωπο της διαφθοράς, η έκθεση καταγράφει πρόοδο. Η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς ενισχύθηκε μέσω νέας νομοθεσίας που αφορά τις διαδικασίες στελέχωσής της, ενώ συνεχίζονται οι προσπάθειες διερεύνησης υποθέσεων υψηλού επιπέδου, με νέες καταδικαστικές αποφάσεις να έχουν εκδοθεί. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη η δημιουργία νέων αστυνομικών δομών και η συζήτηση για εξειδικευμένη εκπαίδευση δικαστών και εισαγγελέων σε υποθέσεις διαφθοράς.
Η εφαρμογή της νέας νομοθεσίας για τις δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων αιρετών και διορισμένων αξιωματούχων έχει ήδη ξεκινήσει, ενώ έχουν αυστηροποιηθεί οι κανόνες σχετικά με την απασχόληση αξιωματούχων μετά την αποχώρησή τους από το δημόσιο αξίωμα. Παράλληλα, ενισχύεται η εποπτεία του πλαισίου για το λόμπινγκ και προωθείται η κατάρτιση ολοκληρωμένης στρατηγικής ακεραιότητας για πρόσωπα που κατέχουν ανώτατα εκτελεστικά αξιώματα. Σχεδιάζονται, επίσης, τροποποιήσεις στη νομοθεσία για τη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων, ώστε να καλυφθούν αδυναμίες που είχαν εντοπιστεί σε προηγούμενες αξιολογήσεις.
Μέσα ενημέρωσης
Στον τομέα της ελευθερίας και του πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης, η επιτροπή σημειώνει ότι λαμβάνονται μέτρα για τη διασφάλιση επαρκών πόρων προς την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου. Παράλληλα, βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο μεταρρυθμίσεις για τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης, καθώς και αλλαγές που αφορούν τη διαφάνεια στην κρατική διαφήμιση και τη διακυβέρνηση των δημόσιων μέσων ενημέρωσης. Ωστόσο, η Κομισιόν εκτιμά ότι απαιτούνται περαιτέρω ενέργειες για τη βελτίωση της πρόσβασης των πολιτών σε δημόσιες πληροφορίες, ενώ σημειώνει ότι οι συνθήκες εργασίας των δημοσιογράφων παραμένουν επισφαλείς.
Όσον αφορά τους θεσμούς και τους μηχανισμούς ελέγχου, η έκθεση καταγράφει ουσιαστική πρόοδο. Σύμφωνα με την επιτροπή, έχουν ληφθεί σημαντικά μέτρα για τη διεύρυνση της συμμετοχής των πολιτών στη λήψη αποφάσεων. Επίσης, θεσπίστηκαν νέες δικλίδες ασφαλείας για τον διορισμό του Γενικού και του Βοηθού Γενικού Ελεγκτή, με στόχο την ενίσχυση της ανεξαρτησίας τους. Παράλληλα, προχωρούν μεταρρυθμίσεις που αφορούν το πλαίσιο λειτουργίας των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Συστάσεις
Στις τελικές της συστάσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Κύπρο να ολοκληρώσει τη μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας και τη δημιουργία του Γραφείου δημόσιου κατηγόρου, να θεσπίσει αποτελεσματικό μηχανισμό επανεξέτασης αποφάσεων μη δίωξης, να προωθήσει τη σύσταση ανεξάρτητης Δικαστικής Υπηρεσίας για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των δικαστηρίων και να ενισχύσει περαιτέρω την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς.
