Tον περασμένο Απρίλιο εγκρίθηκε από τη Βουλή και τέθηκε σε εφαρμογή η πλήρης αναθεώρηση και ο εκσυγχρονισμός του πλαισίου που διέπει τον τρόπο διάθεσης και διαχείρισης των τουρκοκυπριακών περιουσιών. Οκτώ μήνες μετά, πού βρίσκεται η προσπάθεια για εξυγίανση των παθογενειών του προηγούμενου παγιωμένου συστήματος και εξορθολογισμού της διαχείρισης; Φαίνονται ήδη τα αποτελέσματα της πιο διαφανούς, δίκαιης και αξιοκρατικής διαδικασίας; Απαντήσεις στα ερωτήματα του «Π» δίνει η διευθύντρια της Υπηρεσίας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, Ανθή Λακκοτρύπη.
Ποια είναι τα πρώτα συμπεράσματα από την αξιολόγηση των αιτήσεων τ/κ κατοικιών και επαγγελματικών υποστατικών με βάση τα νέα κριτήρια;
Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Η νέα διαδικασία ενισχύει την εμπιστοσύνη του προσφυγικού κόσμου και το περί δικαίου αίσθημα της κοινωνίας, σε ό,τι αφορά τη διαχείριση των τ/κ περιουσιών. Στην πράξη η νέα διαδικασία παραχώρησης αφαιρεί τον υποκειμενισμό, συνδέει τις αποφάσεις με τεκμηριωμένα, μετρήσιμα κριτήρια - εισοδηματικά, κοινωνικά, πραγματικά - περιορίζει τη γραφειοκρατία, αφού πλέον όλα γίνονται ηλεκτρονικά και μειώνει τον χρόνο εξέτασης των αιτήσεων.
Υποκειμενικότητα… τέλος
Πώς διασφαλίζεται ο ομοιόμορφος χειρισμός;
Σημαντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζαμε ήταν ο αποσπασματικός και ανομοιόμορφος χειρισμός των υποθέσεων από τα Επαρχιακά μας Γραφεία. Αυτό οφειλόταν, κατά κύριο λόγο, στην ανομοιομορφία εφαρμογής οδηγιών που εκδίδονταν κατά καιρούς, αλλά και στην απουσία τυποποίησης των διαδικασιών. Εφαρμόζουμε πλέον παγκύπρια ομοιόμορφες διαδικασίες, ενιαία πρότυπα εγγράφων και ηλεκτρονική ιχνηλασιμότητα κάθε βήματος. Κάθε απόφαση για παραχώρηση τ/κ περιουσίας συνοδεύεται από αιτιολόγηση και όχι στη βάση εκτιμήσεων στο πλαίσιο άσκησης διακριτικής ευχέρειας, η οποία έχει πλέον εκλείψει. Τα προβλήματα που παρουσιάζονταν - καθυστερήσεις, ασυνέπεια στον καθορισμό ενοικίων, ελλιπής έλεγχος χρήσης κ.ά. - αντιμετωπίζονται πλέον με συστηματικούς ελέγχους.
Πλήρης διαφάνεια
Τι αλλάζει πρακτικά για τον πολίτη;
Σε αντίθεση με το τι εφαρμοζόταν μέχρι πρότινος, όλες οι διαθέσιμες προς παραχώρηση τ/κ περιουσίες και οι σχετικές με αυτές πληροφορίες δημοσιεύονται ανά τρίμηνο, καθιστώντας την πληροφόρηση προσβάσιμη σε όλους. Ειδικότερα, για τις περιουσίες που παραχωρούνται για επαγγελματικούς σκοπούς, το νέο μοντέλο λαμβάνει υπόψη μια σειρά από παράγοντες που αξιολογούν, κατά κύριο λόγο, την ικανότητα του πρόσφυγα να αξιοποιήσει πραγματικά την περιουσία που του παραχωρείται. Έτσι, θα εξαλείψουμε φαινόμενα του παρελθόντος, όπου σε πολλές περιπτώσεις, πρόσφυγες οι οποίοι εξασφάλιζαν τ/κ περιουσία, για διάφορους λόγους, είτε δεν μπορούσαν να την αξιοποιήσουν και εγκλώβιζαν τον εκάστοτε υπουργό Εσωτερικών, υπό την ιδιότητά του ως Κηδεμόνα των τ/κ περιουσιών, αλλά και τους ίδιους, σε ατέρμονες διαδικασίες είσπραξης των οφειλών και ανάκτησης των περιουσιών, είτε προχωρούσαν σε παράνομες υπεκμισθώσεις.
Έχετε βγει σε προσφορές για νέο σύστημα πληροφορικής;
Το νέο σύστημα πληροφορικής θα είναι η «καρδιά» της διαχείρισης και η εισαγωγή του αποτελεί προτεραιότητα του υπουργού Εσωτερικών, στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού της υπηρεσίας. Περιλαμβάνει ενιαία βάση δεδομένων για ακίνητα, χρήσεις, συμβάσεις, εισπράξεις, παραβάσεις, ελέγχους. Η πρόσβαση προς τους πολίτες θα είναι άμεση, για σειρά πληροφοριών που αφορούν γενικά τις τ/κ περιουσίες και στην οικονομική διαχείρισή τους. Επιπρόσθετα, θα έχουν πληροφόρηση για το στάδιο των διαδικασιών παραχώρησης και διαχείρισης αιτημάτων τους. Σε ό,τι αφορά το εσωτερικό περιβάλλον, το νέο σύστημα θα επιτρέπει στην Υπηρεσία να ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο των συμβάσεων μίσθωσης, να σχεδιάζει και να εφαρμόζει πολιτικές και πρακτικές που θα ενισχύουν την ορθολογική διαχείριση των περιουσιών και θα επιτρέπει τον προγραμματισμό και την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης οικονομικής διαχείρισης ακινήτων.
Ηλεκτρονικές πληρωμές
Αντιλαμβανόμαστε ότι το νέο σύστημα θα επιτρέπει στους μισθωτές να διεκπεραιώνουν και τις συναλλαγές τους ηλεκτρονικά…
Οι ηλεκτρονικές πληρωμές ενσωματώνονται στο νέο σύστημα δημιουργώντας πλήρη εικόνα ανά ακίνητο και χρήστη, το ιστορικό, καθυστερήσεις, τυχόν διακανονισμούς, αυξήσεις κ.ά. Αυτό διευκολύνει την έγκαιρη ειδοποίηση, τις αυτόματες ρυθμίσεις οφειλών και τη συσχέτιση με τη συμμόρφωση χρήσης. Επιπλέον, μειώνει το διοικητικό κόστος, περιορίζει λάθη καταχώρισης και παρέχει αξιοπιστία στα οικονομικά στοιχεία του Ταμείου, ενισχύοντας τη διαφάνεια. Εντός Ιανουαρίου θα είμαστε σε θέση να ανακοινώσουμε την έναρξη των πληρωμών μισθωμάτων μέσω διαδικτύου.
Αυτοχρηματοδότηση
Ο προϋπολογισμός του Ταμείου τ/κ Περιουσιών προβλέπει μείωση της κρατικής χορηγίας. Θα είναι βιώσιμο στο μέλλον;
Η κρατική χορηγία ανέρχεται τα τελευταία τρία χρόνια σε €7 εκατ. ανά έτος, ενώ στον προϋπολογισμό του 2026 μειώθηκε κατά €0,5 εκατ. Με οδηγίες του υπουργού Εσωτερικών, η Υπηρεσία εφαρμόζει Σχέδιο Δράσης για Οικονομική Εξυγίανση, το οποίο προϋποθέτει την ορθολογική αναπροσαρμογή των μισθωμάτων, τη βελτίωση εισπραξιμότητας και την αξιοποίηση συγκεκριμένων τ/κ περιουσιών για επαγγελματικούς σκοπούς, κατά τρόπο που να πολλαπλασιάζουν τα έσοδα του Ταμείου. Με κατάλληλη προϋπολογιστική πειθαρχία, στοχεύουμε στη μετάβαση του Ταμείου σε καθεστώς πλήρους αυτοχρηματοδότησης σε βάθος τριετίας, χωρίς να επηρεάζουμε την αποστολή και τον στόχο μας, που είναι πρωτίστως, η εξυπηρέτηση των αναγκών των προσφύγων και η αξιοποίηση των εν λόγω περιουσιών, κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Υπήρχαν αντιδράσεις στην αναθεώρηση ενοικίων;
Αρχικά, να σημειώσω ότι από τη διαχείριση μιας τεράστιας σε αξία περιουσίας, πέραν των €7,5 δισ,, τα έσοδα από μισθώσεις ανέρχονταν σε μόνο €5 εκατ. Οι αριθμοί αυτοί αντικατοπτρίζουν το μέγεθος της απουσίας ορθολογιστικής οικονομικής διαχείρισης και την ανάγκη για λήψη δραστικών μέτρων προς την οικονομική εξυγίανση. Είναι αναμενόμενο, όταν αλλάζουν παγιωμένες πρακτικές, να υπάρχουν αντιδράσεις. Προχωρήσαμε με διαβούλευση, εξηγήσαμε τη μεθοδολογία και εφαρμόσαμε μεταβατικές ρυθμίσεις, αναμένοντας από όλους να συμμορφωθούν. Παράλληλα, περιορίσαμε στο ελάχιστο την ανομοιομορφία που υπήρχε διαχρονικά, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες για ισονομία και ίση μεταχείριση. Στις περιπτώσεις δε, που δεν υπάρχει ανταπόκριση εκ μέρους των μισθώτων ή όπου καταγράφεται συστηματική μη συμμόρφωση ή καταχρηστική χρήση, η Υπηρεσία εφαρμόζει νομικά ή άλλα μέτρα.
Τα φιλέτα γης
Ο ορισμός Περιοχών Ειδικής Διαχείρισης (ΠΕΔ) και η πλειοδοτική διαδικασία για τα λεγόμενα «φιλέτα» τ/κ περιουσιών αποτελεί νέο στοιχείο. Πώς θα διασφαλιστεί η διαφάνεια και ποια θα είναι τα κριτήρια του πρώτου διαγωνισμού;
Η εισαγωγή των ΠΕΔ αποτελεί καινοτομία στη διαχείριση των τ/κ περιουσιών. Στόχος είναι να περάσουμε από το μοντέλο της στατικής διαχείρισης σε αυτό της ορθολογικής και διαφανούς αξιοποίησης. Σε ό,τι αφορά στις πρώτες περιοχές, αυτές έχουν καθοριστεί με αυστηρά και αντικειμενικά κριτήρια, που βασίζονται σε πολεοδομικά, οικονομικά, εμπορικά ή άλλα ειδικά χαρακτηριστικά. Κατόπιν σχετικής πρότασης που υποβλήθηκε από τον Κηδεμόνα, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε στην τελευταία του συνεδρίαση τον καθορισμό, σε πρώτη φάση, συγκεκριμένων περιοχών και μεμονωμένων τεμαχίων, των λεγόμενων «φιλέτων», ακινήτων με υψηλή εμπορευσιμότητα και αξία, ως ΠΕΔ. Στις περιοχές που εγκρίθηκαν ως ΠΕΔ, περιλαμβάνονται στο σύνολο 130 Τ/κ τεμάχια που βρίσκονται στην περιοχή Μακένζι, επί της Πιαλέ Πασιά και των λεωφ. Αρτέμιδος, Σπ. Κυπριανού και Αθηνών στη Λάρνακα, τεμάχια επί του παραλιακού δρόμου Δεκέλειας, η περιοχή εντός των τειχών Λευκωσίας και άλλα μεμονωμένα τεμάχια. Επισημαίνεται ότι, πλείστα από τα ακίνητα είναι στην παρούσα φάση παραχωρημένα σε δικαιούχους. Ως Υπηρεσία, θα προχωρήσουμε σε πλειοδοτικό διαγωνισμό των ακινήτων για τα οποία δεν υπάρχουν οποιεσδήποτε δεσμεύσεις, ενώ για τα ήδη παραχωρημένα τεμάχια θα προχωρήσουμε σε πλειοδοτικό διαγωνισμό με τη λήξη των υφιστάμενων συμβάσεων μίσθωσης. Μέσω της πλειοδοτικής διαδικασίας, η οποία αντικαθιστά τις υποκειμενικές αποφάσεις με έναν ανοικτό, δημόσιο διαγωνισμό, διασφαλίζεται η διαφάνεια. Όλες οι προσφορές θα υποβάλλονται με βάση προκαθορισμένους όρους, που θα δημοσιοποιούνται με την εκάστοτε προκήρυξη, διασφαλίζοντας ότι, κάθε δικαιούχος πρόσφυγας έχει ίση ευκαιρία πρόσβασης σε ακίνητα υψηλής εμπορικής αξίας. Στόχος μας, τα έσοδα από την αξιοποίηση των «φιλέτων» να διοχετευτούν στη συνέχεια στα προσφυγικά προγράμματα που εφαρμόζει ο Κηδεμόνας. Αναμένεται ότι, ο πρώτος πλειοδοτικός διαγωνισμός θα πραγματοποιηθεί εντός Φεβρουαρίου του 2026 για το τεμάχιο 95 του Φ/Σχ.: 21/ 460606 στην Ενορία Ομεριέ στο Δήμο Λευκωσίας, γνωστό ως Κτήριο Αλετρά και το τεμάχιο αρ. 189 του Φ/Σχ.: 54/57060 στην Ενορία Άγιος Ιωάννης στον Δήμο Λεμεσού.
