Η έξαρση του οργανωμένου εγκλήματος και η απαίτηση των πολιτών να ληφθούν αμέσως αποτρεπτικά μέτρα για να μην μετατραπεί η χώρα σε «Φαρ Ουέστ», μετά και το αιματηρό επεισόδιο με πυροβολισμούς και τσεκούρια σε κεντρική λεωφόρο της Λάρνακας, ασκούν έντονη πίεση στο Υπουργείο Δικαιοσύνης για να ολοκληρώσει το συντομότερο τον καταρτισμό του αναθεωρημένου νομοσχεδίου που θα ανοίξει τον δρόμο για τις νόμιμες παρακολουθήσεις τηλεφωνικών συνδιαλέξεων.
Ο επίμαχος νόμος ψηφίστηκε πριν από έξι χρόνια, με στόχο την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, των κυκλωμάτων διαφθοράς, των στημένων αγώνων, καθώς και άλλων σοβαρών ποινικών αδικημάτων. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, ούτε η Αστυνομία ούτε η Κυπριακή Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ) αξιοποίησαν αυτό το «ισχυρό όπλο» που τους παραχώρησε η Βουλή, καθώς στο παρά ένα της εφαρμογής του προέκυψαν διαδικαστικά και νομικά ζητήματα. Για να αποκλειστεί εντελώς το ενδεχόμενο μεταγενέστερης ακύρωσης των διαταγμάτων παρακολούθησης ενώπιον της Δικαιοσύνης, εξέλιξη που θα οδηγήσει στην κατάρρευση ποινικών υποθέσεων, κρίθηκε σκόπιμο να τροποποιηθεί η υφιστάμενη νομοθεσία πριν τεθεί σε εφαρμογή. Προς αυτή την κατεύθυνση, σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», πραγματοποιήθηκαν αρκετές συναντήσεις στη Νομική Υπηρεσία με τη συμμετοχή της ΚΥΠ και της Αστυνομίας, με σκοπό να επέλθουν όλες οι αναγκαίες τροποποιήσεις που θα καταστήσουν τον νόμο λειτουργικό και αποτελεσματικό. Παρά ταύτα, παρατηρείται σημαντική καθυστέρηση στην ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Γιατί θεωρείται «ισχυρό όπλο»
Ο υπό αναφορά νόμος θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς το ηχητικό υλικό που θα προκύπτει από την παρακολούθηση κινητών και σταθερών τηλεφώνων προσώπων, τα οποία θεωρούνται ύποπτα για τη διάπραξη σοβαρών ποινικών αδικημάτων, θα αξιοποιείται ως μαρτυρικό υλικό ενώπιον των δικαστηρίων.
Συγκεκριμένα, οι καταγεγραμμένες συνομιλίες θα δύνανται να χρησιμοποιούνται τόσο για την έκδοση ενταλμάτων σύλληψης όσο και στο πλαίσιο ποινικών διώξεων. Οι ηχογραφήσεις θα κατατίθενται ως τεκμήρια στα δικαστήρια και θα λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση του μαρτυρικού υλικού στο στάδιο εκδίκασης των ποινικών υποθέσεων. Με βάση το ηχητικό υλικό θα γίνονται συλλήψεις και θα καταχωρίζονται κατηγορητήρια, καθιστώντας τον νόμο ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο στα χέρια των διωκτικών Αρχών.
Γιατί χάθηκαν έξι χρόνια
Η επίμαχη νομοθεσία τιτλοφορείται «Ο περί Προστασίας του Απορρήτου της Ιδιωτικής Επικοινωνίας (Παρακολούθηση Συνδιαλέξεων και Πρόσβαση σε Καταγεγραμμένο Περιεχόμενο Ιδιωτικής Επικοινωνίας) (Τροποποιητικός) Νόμος» και τέθηκε σε ισχύ στις 21 Φεβρουαρίου 2020, με τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας. Η απόφαση της Βουλής δεν λήφθηκε ελαφρά τη καρδία. Το νομοσχέδιο κατατέθηκε το 2017 και συζητήθηκε στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών για διάστημα τριών ετών. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, κόμματα και βουλευτές εξέφρασαν έντονες ανησυχίες αναφορικά με τον κίνδυνο παραβίασης της ιδιωτικής ζωής. Τελικώς, οι ενστάσεις κάμφθηκαν όταν στο νομοσχέδιο ενσωματώθηκαν ασφαλιστικές δικλίδες που αποτρέπουν αυθαιρεσίες και καταχρήσεις.
Χρειάστηκαν σχεδόν τέσσερα χρόνια από την ψήφιση της νομοθεσίας ώστε οι πάροχοι κινητής και σταθερής τηλεφωνίας — ΑΤΗΚ, Cablenet, Epic και Primetel — να προμηθευτούν τον αναγκαίο τεχνικό εξοπλισμό και να επιλύσουν τα τεχνικά προβλήματα που προέκυπταν. Στόχος ήταν να μπορούν η Αστυνομία και η ΚΥΠ να συνδέουν απρόσκοπτα τον εξοπλισμό τους με τα δίκτυα των παρόχων και να λαμβάνουν, σε πραγματικό χρόνο, το περιεχόμενο των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων των προσώπων που τελούν υπό παρακολούθηση. Και ενώ ήταν όλα έτοιμα για την έναρξη των πρώτων νόμιμων παρακολουθήσεων τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, τον Νοέμβριο του 2024, διατυπώθηκαν επιφυλάξεις ως προς τη διαδικασία έκδοσης των σχετικών διαταγμάτων παρακολούθησης. Ως αποτέλεσμα, αποφασίστηκε η ετοιμασία τροποποιητικού νομοσχεδίου, το οποίο, αξίζει να σημειωθεί, μέχρι σήμερα δεν έχει ακόμη κατατεθεί στη Βουλή.
Για συγκεκριμένα αδικήματα
Οι παρακολουθήσεις τηλεφωνικών συνδιαλέξεων θα διενεργούνται κατόπιν έκδοσης δικαστικών ενταλμάτων και θα επιτρέπονται αποκλειστικά για λόγους ασφάλειας της Δημοκρατίας ή για την αποτροπή, διερεύνηση ή δίωξη των ακόλουθων σοβαρών ποινικών αδικημάτων: φόνος εκ προμελέτης, ανθρωποκτονία, διαφθορά, τρομοκρατία, κατασκοπία, εμπορία προσώπων και ναρκωτικών, παιδική πορνογραφία και ξέπλυμα μαύρου χρήματος.
Mε δικαστικά διατάγματα
Τις παρακολουθήσεις των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων θα διενεργούν, κατόπιν έκδοσης δικαστικού διατάγματος, εξουσιοδοτημένα μέλη της Αστυνομίας και της ΚΥΠ.
Η διαδικασία που θα ακολουθείται είναι η εξής: ο Γενικός Εισαγγελέας, κατόπιν γραπτού αιτήματος του Αρχηγού της Αστυνομίας ή του Διοικητή της ΚΥΠ, θα ζητά την έκδοση δικαστικού διατάγματος για παρακολούθηση ιδιωτικής επικοινωνίας, εφόσον αυτή κρίνεται αναγκαία για τη διερεύνηση των πιο πάνω ποινικών αδικημάτων. Η αίτηση θα συνοδεύεται από ένορκη δήλωση καθώς και από έκθεση γεγονότων, στην οποία θα παρατίθενται οι λεπτομέρειες των αδικημάτων που δικαιολογούν την έκδοση του σχετικού δικαστικού διατάγματος.
Η κείμενη νομοθεσία υποχρεώνει τον Γενικό Εισαγγελέα, εντός εύλογου χρονικού διαστήματος που δεν υπερβαίνει τις 90 ημέρες από την ολοκλήρωση της παρακολούθησης, να κοινοποιεί έκθεση στο θιγόμενο πρόσωπο, εφόσον αυτό είναι γνωστό και βρίσκεται στη Δημοκρατία, με την οποία θα ενημερώνεται για τη χρονική περίοδο κατά την οποία τελούσε υπό παρακολούθηση, καθώς και για τους λόγους που αυτή διατάχθηκε.
Λανθασμένη ενημέρωση
Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Κώστας Φυτιρής, σε δηλώσεις του το περασμένο Σάββατο, μετά το αιματηρό επεισόδιο με πυροβολισμούς, τσεκούρια και σιδερολοστούς στην κεντρική λεωφόρο Γρηγόρη Αυξεντίου στη Λάρνακα, που συνδέεται με την προστασία νυκτερινών κέντρων, κάλεσε τη Βουλή να δώσει τα «όπλα» που χρειάζεται η Αστυνομία για να πατάξει το οργανωμένο έγκλημα. Ωστόσο, η τοποθέτηση του υπουργού δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Όπως επιβεβαίωσαν με χθεσινές τους δηλώσεις στο ραδιόφωνο του «Πολίτη» (107.6 και 97.6) και στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση», οι βουλευτές και μέλη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών, Ανδρέας Πασιουρτίδης (ΑΚΕΛ) και Πανίκος Λεωνίδου (ΔΗΚΟ), δεν εκκρεμούν ενώπιον της Βουλής νομοσχέδια που να αφορούν τη δράση της Αστυνομίας ή ζητήματα εγκληματικότητας.
Ο κ. Φυτιρής αναφερόταν, προφανώς, στο αναθεωρημένο νομοσχέδιο για τις νόμιμες παρακολουθήσεις τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, το οποίο δεν έχει ακόμη κατατεθεί στη Βουλή για ψήφιση, καθώς εκκρεμεί ενώπιον της Νομικής Υπηρεσίας για νομοτεχνικό έλεγχο.
