Έναν χρόνο μετά από την απόφαση του Υπουργικού, το μέτρο υδατικής κρίσης για μικρές ιδιωτικές μονάδες αφαλάτωσης, με ημερήσια δυναμικότητα έως και 1.500 κυβικά μέτρα νερό ημερησίως, αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά. Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε στον «Π» το Υπουργείο Γεωργίας, στο πλαίσιο μίας νέας απλοποιημένης διαδικασίας, έχουν υποβληθεί 13 αιτήσεις εκ των οποίων οι επτά, οι οποίες αφορούν ξενοδοχειακές μονάδες, έχουν εγκριθεί.
Στο παρόν στάδιο, οι δικαιούχοι που έχουν λάβει άδεια έργου υδροληψίας (ΑΕΥ) για την εγκατάσταση μικρής ιδιωτικής μονάδας αφαλάτωσης, βρίσκονται στη διαδικασία ετοιμασίας και παραγγελίας του απαραίτητου εξοπλισμού, με στόχο την πλήρη συμμόρφωση με τους όρους που έχουν τεθεί στο πλαίσιο της αδειοδότησης. Με την ολοκλήρωση της κατασκευής των μονάδων αφαλάτωσης, θα πρέπει να εξασφαλίσουν «πιστοποιητικό έγκρισης» και «άδεια υδροληψίας» από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, προκειμένου οι μονάδες να μπορέσουν να τεθούν σε κανονική λειτουργία.
Για τις υπόλοιπες έξι αιτήσεις, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται τόσο ξενοδοχεία όσο και γεωργοί, ζητήθηκαν επιπρόσθετα στοιχεία ή και διαφοροποίηση σχεδιασμού.
Τι τους κρατά πίσω
Από την πιο πάνω εικόνα εξάγονται δύο σημαντικά συμπεράσματα. Πρώτον, ανοίγεται ο δρόμος για να φύγει μεγάλη πίεση από το γενικό σύστημα υδροδότησης, εάν αισίως τεθούν σε λειτουργία οι εφτά μονάδες. Δεδομένου ότι, έστω και κατά μέσο όρο 1.000 κυβικά μέτρα νερό ημερησίως να αφορά η κάθε αίτηση από τις πιο πάνω, περίπου 7.000 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως θα είναι μία σημαντική «ανάσα» για το σύστημα.
Δεύτερον, οι πιο πάνω εγκρίσεις είναι σημαντικές, εάν ληφθεί υπόψη μία σειρά από αντικειμενικές δυσκολίες, οι οποίες δυσκολεύουν πάρα πολλούς ξενοδόχους στο να ενταχθούν στο σχέδιο της κυβέρνησης. Αυτό υπέδειξε στον «Π» και άτομο από τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Ξενοδόχων (ΠΑΣΥΞΕ).
Όπως προκύπτει από τους αριθμούς των αιτήσεων, διότι τόσο οι υπόλοιπες έξι που δεν εγκρίθηκαν, όσο και η πλειοψηφία των ξενοδόχων και γεωργών που είναι διστακτικοί στο να δηλώσουν ενδιαφέρον, βρίσκονται απέναντι από μεγάλες δυσκολίες, οι οποίες είναι κυρίως περιβαλλοντικής φύσεως. Μεγάλος αριθμός ξενοδοχείων γειτνιάζει με περιοχές Natura 2000 ή με προστατευόμενη δασική γη. Επίσης είναι και το ζήτημα της προστασίας της θαλάσσιας ζωής από την απελευθέρωση της άλμης μέσω ποντισμένου αγωγού. Για όλους αυτούς τους λόγους βλέπουν τη δυσκολία εξασφάλισης αδειών από τα Τμήματα Περιβάλλοντος και Αλιείας. Την ίδια ώρα ξενοδόχοι λαμβάνουν υπόψη την ηχορύπανση που δημιουργείται από τις μονάδες αφαλάτωσης.
Συνάντηση με ξενοδόχους
Οι δυσκολίες αυτές θα συζητηθούν σε συνάντηση μεταξύ Υπουργείου Γεωργίας και ξενοδόχων στις 17 Φεβρουαρίου, ώστε να διερευνηθούν οι ενδεχόμενες λύσεις στο πλαίσιο της νομοθεσίας. Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων και Τμήμα Περιβάλλοντος θα ενημερώσουν τους ξενοδόχους για το σχέδιο και θα κληθούν να τους δώσουν απαντήσεις σε ζητήματα που τους προβληματίζουν και τους καθιστούν διστακτικούς. Το παρών τους θα δώσουν οπωσδήποτε ξενοδόχοι, οι οποίοι υπέβαλαν αίτηση, αλλά προσέκρουσαν σε εμπόδια. Σκοπός της συνάντησης θα είναι η συζήτηση τρόπων για υπερπήδηση αυτών των εμποδίων, όπως είπε στον «Π» άριστος γνώστης του θέματος.
Το παράδειγμα της Πάφου
Για να δώσουμε την εικόνα των ζητημάτων που προβληματίζουν την πλειοψηφία των ξενοδόχων σε σχέση με την εγκατάσταση μικρών μονάδων αφαλάτωσης, μεταφέρουμε ως παράδειγμα την ακτογραμμή της Κάτω Πάφου και της Γεροσκήπου, όπου, σύμφωνα με ξενοδόχο που μίλησε στον «Π», τα ξενοδοχεία εφάπτονται μεταξύ τους και όπου κι αν εγκατασταθεί μία μικρή μονάδα αφαλάτωσης, θα είναι αδύνατο να μην προκαλεί ηχορύπανση και αναστάτωση τόσο στους χρήστες του παραλιακού πεζοδρόμου όσο και στους θαμώνες των ξενοδοχείων.
Αισθητική τοπίου και ΑΠΕ
Οι ξενοδόχοι ανησυχούν και για τα χρονοδιαγράμματα εγκατάστασης των μονάδων, διότι δεν θέλουν τα έργα να προκαλούν ενόχληση (οπτική και ηχητική) στους θαμώνες κατά την τουριστική σεζόν. Επίσης ζητούν υποστήριξη τέτοιων ενεργοβόρων μονάδων από ΑΠΕ, με αποθήκευση ενέργειας, για τη νυχτερινή αφαλάτωση.
Την ίδια ώρα, οι ξενοδόχοι αναμένεται να θέσουν και θέμα νομικών κατοχυρώσεων, ώστε σε περίπτωση πολυομβρίας και επάρκειας νερού, να μην τους ζητηθεί να θέσουν εκτός λειτουργίας τις μονάδες αυτές, για τις οποίες προηγουμένως θα καταβάλουν έξοδα εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ. Εξάλλου μελετούν το σενάριο της μονάδας αφαλάτωσης σε καθεστώς συνεργασίας, αλλά και ενταγμένο σε ένα πλαίσιο αποφάσεων για παράλληλα έργα που αφορούν γενικότερα τη διαχείριση των υδάτων στα ξενοδοχεία.
Υφιστάμενη χρήση
Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι στην Κύπρο υπάρχουν ξενοδοχεία που ήδη διαθέτουν μικρές μονάδες αφαλάτωσης και τις χρησιμοποιούν με θετικά αποτελέσματα, όπως αναφέρθηκε στον «Π» από πλευράς Υπουργείου Γεωργίας. Μετά από έρευνα, πληροφορηθήκαμε ότι μεγάλη ξενοδοχειακή μονάδα στη Λεμεσό τροφοδοτά τις πισίνες της με αφαλατωμένο νερό, όμως πρόκειται για πολύ μικρή μονάδα αφαλάτωσης.
«Μικρό καλάθι» για γεωργούς
Όσον αφορά τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, οι οποίες τα τελευταία δύο χρόνια δέχονται βαρύ πλήγμα, μετά τις αποφάσεις του Υπουργικού για τις ετήσιες περικοπές στην κατανομή νερού (μείωση 33% για το 2026), το Υπουργείο Γεωργίας προωθεί και τη δική τους ένταξη στο σχέδιο για μικρές μονάδες αφαλάτωσης.
Σε δηλώσεις του στον «Π» και κληθείς να σχολιάσει τις αιτήσεις γεωργών, οι οποίες, σύμφωνα με το Υπουργείο Γεωργίας, ακόμα δεν εγκρίθηκαν, καθώς, όπως και για τους ξενοδόχους, ζητήθηκαν επιπρόσθετα στοιχεία ή και διαφοροποίηση σχεδιασμού, ο γενικός γραμματέας της ΠΕΚ, Χρίστος Παπαπέτρου, εξέφρασε προβληματισμό για το αν θα έχουν αίσιο τέλος, επικαλούμενος τις περιβαλλοντικές εγκρίσεις.
Όπως είπε, η πολιτική είναι σωστή, όμως οι διαδικασίες για να εφαρμοστεί δημιουργούν εμπόδια, μεταξύ των οποίων η διαφορετική προσέγγιση που μπορεί να έχουν γι' αυτήν δύο διαφορετικά κυβερνητικά τμήματα. Την ίδια ώρα μετέφερε τη θέση ότι «το κράτος έχει την υποχρέωση να εγκαταστήσει μεγάλες μονάδες αφαλάτωσης χαμηλού κόστους, για αγροτικούς σκοπούς. Και αν δεν μπορέσει να χαμηλώσει το κόστος, να επιδοτήσει το νερό, όπως κάνει με το αφαλατωμένο νερό για οικιακούς χρήστες.
Απλοποιημένη διαδικασία αδειοδότησης
Το Υπουργικό Συμβούλιο στις 26 Μαρτίου 2025 ενέκρινε απλοποιημένη διαδικασία αδειοδότησης για μικρές ιδιωτικές μονάδες αφαλάτωσης, με ημερήσια δυναμικότητα έως και 1.500 κυβικά μέτρα νερό, ως μέτρο αντιμετώπισης του υδατικού προβλήματος. Πρόκειται για μικρή ιδιωτική μονάδα αφαλάτωσης θαλασσινού ή υφάλμυρου νερού, παραγωγής νερού μέχρι και 1.500 κ.μ. ημερησίως.
Το μέτρο απευθύνεται: (α) Σε ξενοδοχειακές μονάδες, Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης και κοινότητες που λειτουργούν ως αρχές υδατοπρομήθειας, για σκοπούς ύδρευσης, και (β) σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις, γήπεδα γκολφ, υδροπάρκα ή άλλες συναφείς εγκαταστάσεις, για σκοπούς άρδευσης.
Παράλληλα, το Υπουργικό Συμβούλιο, με την ίδια απόφασή του, ενέκρινε σχέδιο χορηγιών συνολικού προϋπολογισμού €3 εκατ. Δικαιούχοι του σχεδίου χορηγιών είναι ξενοδοχειακές μονάδες που διαθέτουν άδεια λειτουργίας και επίσημη κατάταξη από το Υφυπουργείο Τουρισμού, οι οποίες έχουν ολοκληρώσει τη διαδικασία αδειοδότησης μικρών ιδιωτικών μονάδων αφαλάτωσης και έχουν λάβει άδεια έργου υδροληψίας. Χορηγία μπορεί, επίσης, να παραχωρηθεί σε Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης και κοινότητες που λειτουργούν ως αρχές υδατοπρομήθειας.
Ως περιοχές εφαρμογής καθορίζονται κυρίως οι παράκτιες περιοχές, λόγω της αυξημένης ζήτησης νερού, αλλά και της άμεσης προσβασιμότητας σε θαλασσινό νερό. Σύμφωνα με την απλοποιημένη διαδικασία, δύναται να υποβληθεί αίτηση είτε από μεμονωμένο αιτητή είτε από ομάδα αιτητών που γειτνιάζουν μεταξύ τους, για εγκατάσταση κοινής μονάδας αφαλάτωσης.
Το ύψος της χορηγίας καθορίζεται με βάση τη δυναμικότητα της μονάδας, καθώς και το κατά πόσο πρόκειται για μεμονωμένη ή ομαδική εγκατάσταση, και κυμαίνεται από €65.000 έως €300.000 για μεμονωμένες μονάδες, και από €95.000 έως €550.000 για ομαδικές εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν περισσότερες από μία ξενοδοχειακές μονάδες.
Περαιτέρω, στο πλαίσιο του Μεγάλου Επενδυτικού Μέτρου του Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) 2023-2027, μπορεί να παρασχεθεί επιδότηση για την εγκατάσταση μικρών ιδιωτικών μονάδων αφαλάτωσης για γεωργικούς σκοπούς, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, και εφόσον οι γεωργοί πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια. Παρόμοια επενδυτική δράση προκηρύχθηκε και σε προηγούμενο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης. Σημειώνεται ότι είναι απαραίτητη η εξασφάλιση άδειας από τα Τμήματα Περιβάλλοντος και Αναπτύξεως Υδάτων.
