Στην εν μέρει ικανοποίηση του διαχρονικού αιτήματος των εκ μητρογονίας προσφύγων για άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος και στον τόπο εκτοπισμού τους, προχωρεί η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη. Προς αυτή την κατεύθυνση, το Υπουργικό Συμβούλιο αναμένεται να εγκρίνει στη σημερινή του συνεδρία το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο παρέχει το δικαίωμα στους εκ μητρογονίας πρόσφυγες να ψηφίζουν στις εκλογές της Τοπικής Αυτοδιοίκησης τόσο με βάση τον τόπο μόνιμης διαμονής τους όσο και με βάση τον τόπο εκτοπισμού τους, κατά τον ίδιο τρόπο που ισχύει σήμερα για τους εκ πατρογονίας. Το εν λόγω εκλογικό δικαίωμα θα τύχει εφαρμογής από τις επόμενες εκλογές της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το 2029. Με την έγκριση του νομοσχεδίου από το Υπουργικό Συμβούλιο, θα κατατεθεί στη Βουλή για ψήφιση.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, στις εκλογές για την ανάδειξη των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης οι εκ πατρογονίας εκτοπισθέντες εκλογείς ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα τόσο με βάση τον τόπο εκτοπισμού τους όσο και με βάση τον τόπο διαμονής τους. Η παραχώρηση των ίδιων εκλογικών δικαιωμάτων και στους εκ μητρογονίας εκτοπισθέντες δεν αναμένεται να επιφέρει οποιεσδήποτε συνέπειες στην εκλογική ισορροπία μεταξύ ελεύθερων και κατεχόμενων περιοχών. Αντίθετα, αντίστοιχη ρύθμιση στο πλαίσιο των βουλευτικών εκλογών θα επιφέρει σημαντικές ανατροπές στις βουλευτικές έδρες.
Τι αλλάζει
Το επίμαχο νομοσχέδιο τιτλοφορείται «Ο περί Αρχείου Πληθυσμού (Τροποποιητικός) Νόμος του 2026» και επιφέρει τις ακόλουθες αλλαγές:
1 Οι εκ μητρογονίας εκτοπισθέντες θα συνεχίσουν να ψηφίζουν στις βουλευτικές εκλογές με βάση τον τόπο διαμονής τους, όπως ισχύει σήμερα. Στις εκλογές για την ανάδειξη των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα έχουν τη δυνατότητα να ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα τόσο με βάση τον τόπο διαμονής τους όσο και με βάση τον τόπο εκτοπισμού τους.
2 Στην περίπτωση κατά την οποία και οι δύο γονείς είναι εκτοπισθέντες, η εγγραφή στον εκλογικό κατάλογο θα γίνεται με βάση τον τόπο εκτοπισμού του πατέρα. Η ρύθμιση αυτή θα δύναται να τροποποιηθεί κατόπιν υποβολής σχετικής αίτησης από τον εκλογέα, ώστε η εγγραφή να πραγματοποιηθεί με βάση τον τόπο εκτοπισμού της μητέρας. Σημειώνεται ότι αίτηση για αλλαγή εκλογικού καταλόγου μπορεί να υποβληθεί από τον εκλογέα μόνο μία φορά. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, με την πιο πάνω διευθέτηση επιτυγχάνονται τα ακόλουθα:
Αποφεύγεται το πρόβλημα που θα μπορούσε να ανακύψει σε περίπτωση κατά την οποία η εγγραφή προϋπόθετε την εκ των προτέρων υποβολή αίτησης από τον εκλογέα για την επιλογή τόπου εκτοπισμού και ο τελευταίος δεν ανταποκρινόταν, με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη η ολοκλήρωση της εγγραφής. Αντίθετα, για τους υπόλοιπους εκλογείς που μόνο ο ένας γονέας είναι πρόσφυγας, η εγγραφή θα πραγματοποιείται αυτομάτως στον αντίστοιχο εκλογικό κατάλογο χωρίς να απαιτείται η υποβολή οποιασδήποτε αίτησης.
Αποτρέπονται πιέσεις ή παρεμβάσεις από υποψηφίους προς εκλογείς με σκοπό την αλλαγή της εκλογικής τους εγγραφής πριν από κάθε εκλογική αναμέτρηση.
Αποφεύγεται το ενδεχόμενο εκλογείς να μεταβάλλουν την εγγραφή τους στον εκλογικό κατάλογο και να κατέρχονται ως υποψήφιοι, κάθε φορά, σε διαφορετικούς κατεχόμενους δήμους ή κοινότητες.
3 Οι εκλογείς θα έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνονται για το καθεστώς της εκλογικής τους εγγραφής και τα εκλογικά τους δικαιώματα μέσω ειδικής ηλεκτρονικής υπηρεσίας, την οποία το Υπουργείο Εσωτερικών προτίθεται να αναπτύξει, σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Έρευνας, μετά την εφαρμογή της αυτόματης εγγραφής στον εκλογικό κατάλογο, την 1η Ιουλίου 2027.
«Όχι» στις βουλευτικές
Σε αντίθεση με τις εκλογές της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τόσο το Υπουργείο Εσωτερικών όσο και κοινοβουλευτικά κόμματα διαφώνησαν με το ενδεχόμενο να παραχωρηθεί το δικαίωμα στους εκ μητρογονίας πρόσφυγες να ψηφίζουν στον τόπο εκτοπισμού τους και στις βουλευτικές εκλογές. Ο λόγος είναι ότι, μια τέτοια ρύθμιση θα μπορούσε να ανατρέψει τις ισορροπίες στον εκλογικό χάρτη, με αποτέλεσμα η κατανομή των βουλευτικών εδρών να μην είναι αντιπροσωπευτική του εκλογικού σώματος.
Ειδικότερα, αν στους εκ μητρογονίας πρόσφυγες που είναι ήδη εγγεγραμμένοι στον εκλογικό κατάλογο επιβαλλόταν η υποχρεωτική άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος με βάση τον τόπο εκτοπισμού της μητέρας τους, θα υπήρχε άμεση επίπτωση στον αριθμό των βουλευτικών εδρών των εκλογικών περιφερειών ως ακολούθως: θα έχαναν απο μια βουλευτική έδρα οι επαρχίες Λεμεσού, Λάρνακας και Πάφου προς όφελος δύο εδρών της Αμμοχώστου και μίας έδρας της Κερύνειας.
Πέραν των πιο πάνω άμεσων επιπτώσεων στην κατανομή των βουλευτικών εδρών, σε βάθος χρόνου οι έδρες κατά εκλογική περιφέρεια θα διαφοροποιούνταν ακόμη περισσότερο, με απώλεια εδρών από τις ελεύθερες επαρχίες.
Γενικά, επισημαίνεται ότι, σε περίπτωση που καταστεί υποχρεωτική η ψηφοφορία με βάση τον τόπο εκτοπισμού και για τα παιδιά των εκ μητρογονίας προσφύγων, και δεδομένου ότι, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, δεν υπάρχει περιορισμός στον αριθμό των γενεών για την απόκτηση της προσφυγικής ιδιότητας, εκτιμάται ότι σε περίπου 20 χρόνια η μεγάλη πλειοψηφία των εκλογέων, αν όχι όλοι, θα θεωρούνται εκτοπισθέντες. Το αποτέλεσμα θα είναι η απώλεια βουλευτικών εδρών από τις ελεύθερες επαρχίες σε βαθμό που η κατανομή των βουλευτικών εδρών να μην είναι αντιπροσωπευτική του εκλογικού σώματος.
Η πρόταση νόμου
Δέον να σημειωθεί ότι, ενώπιον της επιτροπής εσωτερικών της Βουλής εκκρεμεί πρόταση νόμου που παρέχει στους εκ μητρογονίας πρόσφυγες το δικαίωμα να ψηφίζουν σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις με βάση τον τόπο εκτοπισμού τους, δηλαδή και στις βουλευτικές εκλογές. Η συζήτηση της πρότασης νόμου άρχισε στις 13/2/2025, ωστόσο, στο παρόν στάδιο, έχει παγώσει, καθώς οι βουλευτές της επιτροπής αποφάσισαν κατά πλειοψηφία να μην προωθηθεί καμία αλλαγή στο συγκεκριμένο ζήτημα που αφορά τις επικείμενες βουλευτικές εκλογές.
Την πρόταση νόμου υπογράφουν οι βουλευτές Ρίτα Θεοδώρου Σούπερμαν, Ευθύμιος Δίπλαρος, Νίκος Γεωργίου, Γιώργος Κάρουλλας, Κυριάκος Χατζηγιάννης, Ονούφριος Κουλλά, Ειρήνη Χαραλαμπίδου, Κωστής Ευσταθίου, Ζαχαρίας Κουλίας, Παύλος Μυλωνάς, Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, Αλεξάνδρα Ατταλίδου, Σταύρος Παπαδούρης, Χρίστος Χρίστου, Λίνος Παπαγιάννης και Σωτήρης Ιωάννου.
Γιατί δεν δόθηκε επιλογή
Στην περίπτωση που στους εκ μητρογονίας εκτοπισθέντες δινόταν το δικαίωμα επιλογής της εγγραφής τους στον εκλογικό κατάλογο, είτε με βάση τον τόπο διαμονής τους είτε με βάση τον τόπο εκτοπισμού της μητέρας τους, ανάλογο δικαίωμα θα έπρεπε να παρασχεθεί και στους εκ πατρογονίας εκτοπισθέντες, προκειμένου να αποφευχθεί η δημιουργία νέων διακρίσεων ενώ καταβάλλεται προσπάθεια διόρθωσης της υφιστάμενης κατάστασης. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, μια τέτοια εξέλιξη θα έχει απρόβλεπτες συνέπειες στην κατανομή των βουλευτικών εδρών. Και αυτό, διότι, η τελική κατανομή των βουλευτικών εδρών θα εξαρτάτο από τις αποφάσεις των ίδιων των εκλογέων, χωρίς να αποκλείεται ακόμη και η μείωση των εδρών των κατεχόμενων εκλογικών επαρχιών, στην περίπτωση που η πλειοψηφία προτιμούσε την εγγραφή της με βάση τον τόπο διαμονής. Αντιθέτως, στις εκλογές για την ανάδειξη των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι εκ πατρογονίας εκτοπισθέντες εκλογείς ψηφίζουν τόσο με βάση τον τόπο εκτοπισμού τους όσο και με βάση τον τόπο διαμονής τους. Η παραχώρηση των ίδιων εκλογικών δικαιωμάτων και στους εκ μητρογονίας εκτοπισθέντες δεν αναμένεται να επιφέρει οποιεσδήποτε συνέπειες στην κατανομή μεταξύ ελεύθερων και κατεχόμενων περιοχών, σύμφωνα με το αρμόδιο υπουργείο.
