Η επίθεση που καταγράφηκε από drone στη Βάση Ακρωτηρίου τα μεσάνυχτα της περασμένης Κυριακής αλλά και την επόμενη μέρα τα σήματα εκκένωσης των κοινοτήτων Ακρωτηρίου και όσων γειτνιάζουν με το αεροδρόμιο Πάφου πυροδότησαν την ανησυχία των πολιτών για την εικόνα που παρουσιάζουν τα καταφύγια της Πολιτικής Άμυνας. Η παραδοχή του υπουργού Εσωτερικών, Κωνσταντίνου Ιωάννου, ότι η πλήρης κάλυψη του πληθυσμού της Κύπρου δεν είναι εφικτή στο παρόν στάδιο, καθώς σε παγκύπρια κλίμακα υπάρχουν περίπου 2.500 καταφύγια τα οποία καλύπτουν μόλις το 40 έως 45% του πληθυσμού, δυναμίτισε το κλίμα παραπόνων, ωθώντας σε μία μαζική καταγγελία για τον μικρό αριθμό αλλά πολύ περισσότερο, για την εικόνα που παρουσιάζουν πολλά από τα υφιστάμενα καταφύγια.
Εικόνες ντροπής
Οι καθημερινές συζητήσεις, τα ΜΜΕ και τα ΜΚΔ έγιναν γρήγορα φορέας πυκνών αναφορών και εικόνων για την αρνητική λειτουργική κατάσταση των υφιστάμενων καταφυγίων. Μία αποθήκη, στη Λεμεσό, όπου, σύμφωνα με τον ιδιοκτήτη, το μισό εκατομμύριο φυλαγμένων προϊόντων καθιστούν αδύνατη την εκκένωση εντός ενός 24ωρου, όπως προνοεί η συμφωνία του ιδιοκτήτη με την Πολιτική Άμυνα, ένα υπόγειο φλομωμένο από ακινητοποιημένες μοτοσυκλέτες και ένα επίσης ακινητοποιημένο όχημα στην είσοδό του αλλά και το καταφύγιο–γουμάς, για το οποίο υπήρξε έντονη συζήτηση στον «Άλφα» μεταξύ της δημοσιογράφου Κατερίνας Αγαπητού και του κυβερνητικού εκπροσώπου, Κωνσταντίνου Λετυμπιώτη, ήταν μερικές από τις εικόνες που προσέλαβε ο γράφων μόνο σε διάστημα ορισμένων λεπτών το πρωί της περασμένης Τρίτης. Από τότε και μέχρι σήμερα η ροή των αναφορών δεν έχει τέλος…
Το αποτέλεσμα ήταν τις τελευταίες μέρες η Πολιτική Άμυνα να αρχίσει την επιθεώρηση όλων των καταφυγίων ανά επαρχία, ώστε να γίνουν συστάσεις στους ιδιοκτήτες. Συνολικά 80 λειτουργοί, από την Πολιτική Άμυνα, αλλά και με τη συνδρομή της Υπηρεσίας Θήρας, των Επαρχιακών Διοικήσεων και του Κτηματολογίου, άρχισαν τις επισκέψεις σε αυτούς τους χώρους. Όπως διαβεβαίωσε το Υπουργείο Εσωτερικών, αφού κάποια καταφύγια κριθούν ακατάλληλα, θα γίνει επικαιροποίηση των στοιχείων που παρουσιάζονται στην εφαρμογή SAFE CY.
Εικόνα από καταφύγιο της Πολιτικής Άμυνας.
Ανησυχίες 2024, οδηγίες 2025
Πρέπει να σημειωθεί ότι η ανησυχία στην κοινωνία για την κατάσταση και τον αριθμό των καταφυγίων μοιάζει με ντεζαβού των όσων ζήσαμε ενάμιση χρόνο πριν, με αφορμή τη σύρραξη στη Μέση Ανατολή μεταξύ Ιράν – Ισραήλ. Συγκεκριμένα, τον Οκτώβριο του 2024 το Ιράν άρχισε να εκτοξεύει μια σειρά πυραύλων προς το Ισραήλ σηματοδοτώντας κλιμάκωση.
Μαζικά ήταν τότε τα τηλεφωνήματα πολιτών στην Πολιτική Άμυνα για ενημέρωση σε σχέση με τα πλησιέστερα καταφύγια. Εξάλλου τον περασμένο Μάιο ο υπουργός Εσωτερικών έδωσε οδηγίες για επιθεωρήσεις και ανεύρεση νέων χώρων. Εκ των πραγμάτων φαίνεται ότι στο διάστημα αυτό οι ενέργειες της Πολιτικής Άμυνας δεν έδωσαν διέξοδο. Και σήμερα, που οι ανησυχίες του 2024 επαληθεύονται, καθώς η απειλή δεν χτυπάει πλέον την πόρτα του νησιού (συναγερμοί σε γειτονικές χώρες), αλλά πέρασε από αυτήν (συναγερμοί στην Κύπρο), η αναστάτωση είναι μεγαλύτερη. Επιπλέον διαφάνηκε ότι το υπουργείο δεν υλοποίησε τον στόχο για κάλυψη του 50% του πληθυσμού εντός του 2025, παρά τις διαβεβαιώσεις της διοικήτριας της Πολιτικής Άμυνας στον «Π» (21/05/2025) ότι ο στόχος αυτός είναι εφικτός. Για το υπουργείο, το τελικό επιθυμητό ποσοστό κάλυψης είναι το 70%.
Μεταβατικό στάδιο
Ένας λόγος για τον οποίο παρουσιάζονται σοβαρές αδυναμίες στις αποτελεσματικές επιθεωρήσεις είναι η υποστελέχωση και η οργάνωση της Πολιτικής Άμυνας. «Είναι μια πολύ μικρή Υπηρεσία, με περιορισμένο αριθμό μόνιμου προσωπικού. Είναι και οι εθελοντές, αλλά και αυτοί βοηθούν όσο μπορούν, μέχρι ενός σημείου», ανέφερε στον «Π» πηγή από την Πολιτική Άμυνα. «Σήμερα υπηρετούν σε αυτήν 35 λειτουργοί σε οργανικές θέσεις και οι υπόλοιποι, γύρω στους 80, είναι κλητήρες, αποθηκάριοι, γραμματειακό προσωπικό και καθαρίστριες», πρόσθεσε.
Εδώ πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι το σύστημα πολιτικής προστασίας στην Κύπρο βρίσκεται σε φάση αναδιάρθρωσης. Το σχετικό νομοσχέδιο που ετοίμασε το Υπουργείο Εσωτερικών, με τίτλο «ο περί Πολιτικής Προστασίας Νόμος του 2026», για τη σύσταση του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, μέσω του οποίου θα συντονίζονται όλα τα Τμήματα/Υπηρεσίες και εμπλεκόμενοι φορείς για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας στην προετοιμασία, την αντιμετώπιση και τη διαχείριση κρίσεων, βρίσκεται στη Γενική Εισαγγελία για νομοτεχνικό έλεγχο, για να ακολουθήσει κατάθεση και συζήτηση στη Βουλή. Ανάμεσα σε πολλά άλλα, το νομοσχέδιο προβλέπει αναδιοργάνωση της Πολιτικής Άμυνας και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Εδώ το ερώτημα που εγείρεται είναι εάν αυτό το μεταβατικό στάδιο έχει προκαλέσει επικίνδυνο εφησυχασμό, με αποτέλεσμα σήμερα να μην λαμβάνονται τα αναγκαία μέτρα σε σχέση με τους ελέγχους των καταφυγίων. Την ίδια ώρα που παραμένει άγνωστος ο χρόνος υλοποίησης της αναδιοργάνωσης.
Το καταφύγιο... γουμάς.
Η ανεύρεση νέων χώρων
Πάντως από τα τέλη του 2024 μέχρι σήμερα οι προσπάθειες της Πολιτικής Άμυνας για ανεύρεση χώρων απέδωσαν σε κάποιο μικρό βαθμό καρπούς, αυξάνοντας την κάλυψη από 30% σε 40-45%. Αναπτύξεις των τελευταίων χρόνων, όπως πύργοι, εμπορικά κέντρα και πολυκατοικίες, άρχισαν να εντάσσονται στον κατάλογο της Πολιτικής Άμυνας, ώστε οι υπόγειοι χώροι στάθμευσης να λειτουργήσουν ως καταφύγια των πολιτών σε περίπτωση εχθροπραξιών. Μεταξύ αυτών είναι και οι υπόγειοι χώροι στάθμευσης του «Nicosia Mall» στην περιοχή Λακατάμιας-Ανθούπολης. Όπως ανέφερε στον «Π» ο γενικός διευθυντής του εμπορικού κέντρου, Γιώργος Γεωργίου, πριν μερικούς μήνες λειτουργοί της Πολιτικής Άμυνας επισκέφτηκαν το εμπορικό κέντρο και επιθεώρησαν τους υπόγειους χώρους στάθμευσης. Ακολούθως, στο αίτημά τους για ένταξη στη λίστα καταφυγίων, η Διεύθυνση του «Nicosia Mall» απάντησε θετικά, με τον κ. Γεωργίου να διαβεβαιώνει ότι πρόκειται για κατασκευές πάρα πολύ ασφαλισμένες, με αποχωρητήρια και παροχή νερού. «Το κτήριο έχει την τελική έγκριση, όσον αφορά τις άδειες ανάπτυξης. Συνεπώς τηρά και όλες τις προϋποθέσεις που έχουν τεθεί από τις αρμόδιες κυβερνητικές υπηρεσίες, ιδιαίτερα από την Πυροσβεστική», είπε ο κ. Γεωργίου.
«Γνωρίζω πάρα πολλές υπεραγορές των οποίων τα υπόγεια είναι καταφύγια της Πολιτικής Άμυνας, μετά από συμφωνία της Πολιτικής Άμυνας με τους ιδιοκτήτες», ανέφερε από την πλευρά του ο γενικός γραμματέας του Παγκύπριου Συνδέσμου Λιανικού Εμπορίου (ΠΑΣΥΛΕ), Μάριος Αντωνίου.
Εξαγγελία κινήτρων
Σε παραδοχή ότι η πλήρης κάλυψη του πληθυσμού της Κύπρου δεν είναι εφικτή στο παρόν στάδιο, ο υπουργός Εσωτερικών είπε ότι υπάρχουν δυσκολίες στη συνεργασία με ιδιώτες για διάθεση χώρων. Ωστόσο ανακοίνωσε ότι την επόμενη εβδομάδα θα εκδοθεί εντολή του υπουργού Εσωτερικών, σε συνεννόηση με το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, ώστε να παρέχονται κίνητρα μέσω επιπλέον συντελεστή δόμησης για τη δημιουργία υπόγειων καταφυγίων σε νέες πολυκατοικίες. Η πρόταση που θα πάει στο Υπουργικό στοχεύει σε αύξηση του αριθμού των καταφυγίων για να καλύπτει το 45% του πληθυσμού και προνοεί ότι κάθε νέα πολυκατοικία που κτίζεται θα πρέπει να παραχωρεί τον υπόγειό της χώρο, αν έχει, ως καταφύγιο στην Πολιτική Άμυνα και όχι σε εθελοντική βάση, με τουαλέτα και πόσιμο νερό. Ως κίνητρο δίνεται ένα επιπρόσθετο 5% ως συντελεστής δόμησης με μέγιστο τα 50 τ.μ.
Η περίπτωση της Γερμανίας και της Φινλανδίας
Το ζήτημα των καταφυγίων απασχολεί και άλλες χώρες της ΕΕ. Στη Γερμανία, ο επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Προστασίας και Βοήθειας σε Καταστροφές (BBK), Ραλφ Τίσλερ, δήλωνε τον περασμένο Ιούνιο ότι η χώρα σχεδιάζει ταχεία επέκταση των καταφυγίων εν μέσω φόβων για ρωσική επίθεση. Τονίζοντας ότι η χώρα δεν είναι καλά προετοιμασμένη, πληροφόρησε την εφημερίδα Süddeutsche Zeitung ότι από τα περίπου 2.000 καταφύγια και τους χώρους προστασίας που έχουν απομείνει από τον Ψυχρό Πόλεμο στη Γερμανία, μόνο περίπου 580 είναι σε λειτουργική κατάσταση και τα περισσότερα χρειάζονται ανακαινίσεις πολλών εκατομμυρίων ευρώ. Θα φιλοξενούσαν περίπου 480.000 ανθρώπους, μόλις το μισό τοις εκατό του γερμανικού πληθυσμού. Την ίδια χώρα άλλες χώρες είναι σε μεγαλύτερο βαθμό προετοιμασμένες. Εδώ ο επικεφαλής της BBK ανέφερε ότι η Φινλανδία διαθέτει 50.000 χώρους προστασίας, που καλύπτουν 4,8 εκατομμύρια ανθρώπους, ή το 85% του πληθυσμού της χώρας.
Ο Τίσλερ ζήτησε μια εθνική προσπάθεια για τον εντοπισμό και τη μετατροπή των σηράγγων, των σταθμών του μετρό, των υπόγειων γκαράζ, των χώρων στάθμευσης και των υπόγειων δημόσιων κτηρίων σε προστατευτικά καταφύγια, ώστε να «δημιουργηθεί γρήγορα χώρος για 1 εκατομμύριο ανθρώπους». Είπε ότι η υπηρεσία του θα ετοίμαζε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, κάτι το οποίο είναι αυτή την ώρα ζητούμενο και για την Κύπρο.
