Του Κρίτωνα Καψάλη
Λίγες μόλις ημέρες μετά την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στις 28 Φεβρουαρίου 2026, ο πόλεμος ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες, Ισραήλ και Ιράν έχει ήδη δημιουργήσει έναν οικονομικό λογαριασμό που ανέρχεται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι επιπτώσεις επεκτείνονται και στην παγκόσμια οικονομία.
Με βάση εκτιμήσεις στρατιωτικών αναλυτών και οικονομικών οργανισμών, το άμεσο κόστος των επιχειρήσεων μέχρι τις 6 Μαρτίου 2026 υπολογίζεται σε περίπου 10-12 δισ. δολάρια συνολικά, χωρίς να συνυπολογίζονται οι μακροπρόθεσμες ζημιές σε υποδομές και οικονομίες.
Το κόστος ανά χώρα
Ηνωμένες Πολιτείες: Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους αφορά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ, οι οποίες περιλαμβάνουν αεροπορικές επιθέσεις, πυραυλικά πλήγματα και ναυτικές επιχειρήσεις στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με στρατιωτικές εκτιμήσεις, το κόστος των επιχειρήσεων υψηλής έντασης αγγίζει περίπου το 1 δισ. δολάρια ημερησίως. Μέχρι τις 6 Μαρτίου, το άμεσο κόστος για τις ΗΠΑ υπολογίζεται σε περίπου 5-6 δισ. δολάρια.
Το ποσό αυτό αφορά κυρίως:
- Χρήση πυραύλων cruise,
- αεροπορικές αποστολές,
- ανάπτυξη αεροπλανοφόρων και στρατιωτικών δυνάμεων,
- επιχειρήσεις επιτήρησης και πληροφοριών.
Ισραήλ: Το Ισραήλ υφίσταται επίσης σημαντικό οικονομικό βάρος, τόσο από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις όσο και από τη μερική αναστολή οικονομικής δραστηριότητας. Οι πρώτες εκτιμήσεις του ισραηλινού Υπουργείου Οικονομικών ανεβάζουν το κόστος περίπου στα 3 δισ. δολάρια την εβδομάδα. Έτσι, τις πρώτες ημέρες του πολέμου το άμεσο οικονομικό κόστος υπολογίζεται σε 2-3 δισ. δολάρια.
Ιράν: Για το Ιράν, το οικονομικό κόστος προέρχεται κυρίως από:
- Στρατιωτικές δαπάνες (πύραυλοι και drones),
- ζημιές σε στρατιωτικές και ενεργειακές εγκαταστάσεις,
- απώλειες από πετρελαϊκές εξαγωγές.
Οι πρώτες εκτιμήσεις τοποθετούν το άμεσο κόστος σε 3-4 δισ. δολάρια. Μόνο οι απώλειες εσόδων από το πετρέλαιο μπορεί να φθάνουν περίπου 120 εκατ. δολάρια ημερησίως, εφόσον μειωθούν σημαντικά οι εξαγωγές. Αναλυτές προειδοποιούν ότι, αν οι επιχειρήσεις συνεχιστούν για έναν μήνα, το κόστος μπορεί να ξεπεράσει τα 50 δισ. δολάρια.
Επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία
Η σύγκρουση στην περιοχή του Περσικού Κόλπου έχει ήδη προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές. Μεταξύ των κυριότερων οικονομικών επιπτώσεων:
- Άνοδος τιμής πετρελαίου κατά 10-15% (πέραν των 80 δολαρίων το βαρέλι),
- αυξημένο ρίσκο για περίπου 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου που περνά από τα Στενά του Ορμούζ,
- πιέσεις σε μεταφορές, αεροπορικές εταιρείες και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ορισμένες οικονομικές αναλύσεις εκτιμούν ότι η συνολική επίδραση στις διεθνείς αγορές μπορεί ήδη να φτάνει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, εάν συνυπολογιστούν οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας και οι αναταράξεις στα χρηματιστήρια.
Ανθρώπινες απώλειες
Παράλληλα με το οικονομικό κόστος, αυξάνεται και ο αριθμός των θυμάτων. Μέχρι σήμερα καταγράφονται:
- Πάνω από 1.200 νεκροί στο Ιράν,
- τουλάχιστον 11 νεκροί στο Ισραήλ,
- 6 νεκροί Αμερικανοί στρατιώτες,
- πέραν των 100 νεκρών στη Βηρυτό.
Τι άλλο διακυβεύεται στο Ιράν
Πέρα από το άμεσο οικονομικό και ανθρώπινο κόστος, η σύγκρουση γύρω από το Ιράν συνδέεται με ευρύτερα γεωπολιτικά και ενεργειακά συμφέροντα. Η χώρα διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποθέματα ορυκτών καυσίμων στον κόσμο, με περίπου 9% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και σχεδόν 17% των αποθεμάτων φυσικού αερίου. Παράλληλα, η γεωγραφική της θέση στον Περσικό Κόλπο της δίνει στρατηγικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Οποιαδήποτε μεταβολή στην ισορροπία ισχύος στο Ιράν θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την παγκόσμια αγορά ενέργειας, τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και τις γεωπολιτικές σχέσεις στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, η χώρα αποτελεί σημαντικό εταίρο για δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία, γεγονός που εντάσσει τη σύγκρουση σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων για επιρροή στην περιοχή. Για τον λόγο αυτόν, η κρίση στο Ιράν δεν αφορά μόνο την περιφερειακή ασφάλεια αλλά και τη διαμόρφωση της ενεργειακής και γεωπολιτικής ισορροπίας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το κόστος για την Κύπρο
Αν και η Κύπρος δεν συμμετέχει στρατιωτικά στον πόλεμο, η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν έχει ήδη οικονομικές και στρατηγικές επιπτώσεις για το νησί, κυρίως λόγω της γεωγραφικής του θέσης και της εξάρτησης της οικονομίας από την ενέργεια, τη ναυτιλία και τον τουρισμό. Η πρώτη άμεση επίπτωση είναι στον τομέα της ενέργειας. Ήδη στα διεθνή διυλιστήρια:
- Η αμόλυβδη αυξήθηκε κατά 14%,
- το ντίζελ κατά 35% και
- το πετρέλαιο θέρμανσης κατά 32%.
Καύσιμα, ρεύμα, ναυτιλία
Οι αυξήσεις αυτές αναμένεται να οδηγήσουν σε ακριβότερη βενζίνη κατά περίπου 6-7 σεντ το λίτρο στην κυπριακή αγορά.
Δεδομένου ότι η παραγωγή ηλεκτρισμού στη χώρα βασίζεται κυρίως σε εισαγόμενα καύσιμα, η άνοδος των τιμών ενέργειας αναμένεται ότι θα μεταφερθεί στο κόστος ηλεκτρισμού, στις μεταφορές και τελικά στον πληθωρισμό.
Επίσης, η κυπριακή οικονομία είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις εξελίξεις στην περιοχή, καθώς η ναυτιλία αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας. Η αβεβαιότητα και οι αυξημένοι κίνδυνοι στην περιοχή αναμένεται να αυξήσουν:
- Τα ασφάλιστρα πολέμου για πλοία,
- το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων,
- τους χρόνους μεταφοράς.
Η Κύπρος είναι από τα μεγαλύτερα κέντρα διαχείρισης πλοίων παγκοσμίως, με δεκάδες ναυτιλιακές εταιρείες να δραστηριοποιούνται στη Λεμεσό, γεγονός που καθιστά τη ναυτιλία κρίσιμο τομέα της οικονομίας.
Κίνδυνοι για τον τουρισμό
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δημιουργεί επίσης ανησυχία στον τουριστικό τομέα, καθώς η ένταση στην περιοχή μπορεί να επηρεάσει:
- Τις κρατήσεις,
- την αεροπορική κίνηση,
- τη γενικότερη εικόνα ασφάλειας της περιοχής.
