Με το Πάσχα να πλησιάζει και τη συγκέντρωση υλικών -από ξύλα μέχρι αυτοσχέδια γκαζάκια- να έχει κατακλύσει τις γειτονιές ήδη, οι Αρχές επιχειρούν να οργανώσουν από νωρίς έναν συντονισμένο μηχανισμό πρόληψης ώστε να αποφευχθούν παρατράγουδα και κυρίως σοβαρά ατυχήματα.
Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη, 12 Μαρτίου, μεγάλη σύσκεψη που συγκάλεσε η Αστυνομική Διεύθυνση Λευκωσίας με τη συμμετοχή εκπροσώπων όλων των δήμων της μείζονος Λευκωσίας. Στη συνάντηση συμμετείχαν λειτουργοί των δημοτικών Αρχών, αξιωματικοί της Αστυνομίας και υπηρεσιακοί παράγοντες που εμπλέκονται στη διαχείριση θεμάτων δημόσιας ασφάλειας κατά την πασχαλινή περίοδο. Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης συζητήθηκε εκτενώς το ζήτημα της προετοιμασίας των λαμπρατζιών και οι κίνδυνοι που δημιουργούνται από τη συγκέντρωση μεγάλων ποσοτήτων ξυλείας σε δημόσιους χώρους αρκετές ημέρες πριν από το Πάσχα.
Ξεκίνησαν προετοιμασίες
Όπως διαπιστώθηκε, σε αρκετές γειτονιές νεαροί έχουν ήδη αρχίσει να μαζεύουν ξύλα και παλέτες με στόχο να δημιουργήσουν μεγάλες κατασκευές για το Μεγάλο Σάββατο. Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι χρειάζεται στενή συνεργασία μεταξύ δήμων και Αστυνομίας ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα επικίνδυνες καταστάσεις και να απομακρύνονται υλικά που ενδέχεται να προκαλέσουν ατυχήματα. Στο πλαίσιο αυτό αποφασίστηκε η ενίσχυση των περιπολιών της Αστυνομίας σε περιοχές όπου παρατηρείται αυξημένη δραστηριότητα γύρω από τις λαμπρατζιές, καθώς και η ενεργοποίηση συνεργείων των δήμων για την απομάκρυνση μεγάλων ποσοτήτων ξυλείας όταν αυτές εντοπίζονται. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον εντοπισμό των λεγόμενων hot spots, δηλαδή σημείων όπου κάθε χρόνο συγκεντρώνονται μεγάλες ποσότητες υλικών για λαμπρατζιές. Οι περιοχές αυτές θα αποτελέσουν βασικό στόχο των ελέγχων τις επόμενες εβδομάδες.
Η τραγωδία στον Στρόβολο
Η ανάγκη για καλύτερο συντονισμό δεν είναι τυχαία. Το Πάσχα του 2025, δηλαδή μόλις έναν χρόνο πριν, σημειώθηκε ο θάνατος του 22χρονου Ντανιέλ Κρίστιαν Φρατιλέσκου. Ο νεαρός έχασε τη ζωή του στις 19 Απρίλιου όταν καταπλακώθηκε από μεγάλο κομμάτι ξύλου κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας λαμπρατζιάς στη γειτονιά του στον Στρόβολο. Το περιστατικό συγκλόνισε την κοινή γνώμη και προκάλεσε έντονη συζήτηση για την ασφάλεια γύρω από το συγκεκριμένο έθιμο. Για πολλούς η τραγωδία αυτή ανέδειξε με τον πιο δραματικό τρόπο τους κινδύνους που κρύβονται πίσω από μια πρακτική η οποία για δεκαετίες θεωρείτο αυτονόητο κομμάτι των εορτασμών. Από εκείνη τη στιγμή η δημόσια συζήτηση γύρω από τις λαμπρατζιές απέκτησε διαφορετική ένταση. Πολλοί άρχισαν να θέτουν το ερώτημα αν το έθιμο μπορεί να συνεχίσει να υφίσταται χωρίς σαφείς κανόνες και χωρίς ουσιαστική εποπτεία. Η τραγωδία ανέδειξε επίσης την πραγματικότητα που επικρατεί σε αρκετές γειτονιές. Μεγάλες κατασκευές από ξύλα στήνονται από νεαρούς χωρίς καμία τεχνική επίβλεψη και συχνά σε χώρους που δεν πληρούν βασικές προϋποθέσεις ασφάλειας, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις η φωτιά ξεπερνά τα 30 μέτρα. Σε άλλες περιπτώσεις την ώρα της καύσης του Ιούδα, μέσα στη φωτιά καταλήγουν από αυτοσχέδια γκαζάκια μέχρι πάσσαλοι της ΑΗΚ.
Το «όχι» της Βουλής
Η συζήτηση για τις λαμπρατζιές μεταφέρθηκε και στο πολιτικό πεδίο. Στις 20 Νοεμβρίου του 2025 η ολομέλεια της Βουλής κλήθηκε να αποφασίσει για τον περί Ρύθμισης και Ελέγχου Λαμπρατζιών Νόμο του 2025. Η πρόταση νόμου επιχειρούσε να δημιουργήσει για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κανόνων για τη διοργάνωση των λαμπρατζιών. Μεταξύ άλλων προνοούσε ότι το άναμμα λαμπρατζιάς θα απαιτούσε ειδική άδεια από την αρμόδια Αρχή τοπικής διοίκησης, ενώ προέβλεπε περιορισμούς στον χώρο και στο μέγεθος των κατασκευών. Ωστόσο η πρόταση δεν πέρασε από τη Βουλή. Καταψηφίστηκε με 28 ψήφους εναντίον, 10 υπέρ και δύο αποχές. Πολλοί βουλευτές χαρακτήρισαν τη νομοθεσία ανεφάρμοστη, υποστηρίζοντας ότι η ρύθμιση ενός τόσο διάχυτου κοινωνικού εθίμου θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη. Αρκετοί τόνισαν ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη νομοθεσίας αλλά η αδυναμία εφαρμογής των κανόνων που ήδη υπάρχουν. Έτσι το ζήτημα επέστρεψε ουσιαστικά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και στις ίδιες τις κοινότητες.
Η προέλευση του εθίμου
Το έθιμο της φωτιάς του Πάσχα δεν αποτελεί κυπριακή ιδιαιτερότητα. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και της Μεσογείου συναντάται η πρακτική του καψίματος του Ιούδα, μια τελετουργία που συμβολίζει την τιμωρία του προδότη του Χριστού. Οι ρίζες του εθίμου φαίνεται να είναι ακόμη παλαιότερες. Σε αρχαίες κοινωνίες οι κοινότητες άναβαν μεγάλες φωτιές την άνοιξη καίγοντας συμβολικά το ομοίωμα του χειμώνα. Οι τελετές αυτές σηματοδοτούσαν το τέλος της σκοτεινής περιόδου και την έλευση της νέας εποχής της γονιμότητας. Με το πέρασμα των αιώνων οι πρακτικές αυτές ενσωματώθηκαν σε χριστιανικά συμφραζόμενα και απέκτησαν διαφορετικό συμβολισμό. Στην Ελλάδα συνδέθηκαν με το κάψιμο του Ιούδα, μια παράδοση που σε ορισμένες περιπτώσεις συνοδεύτηκε και από έντονα αντιεβραϊκά στοιχεία. Η Εκκλησία της Ελλάδος αποδοκίμασε επισήμως το έθιμο ήδη από το 1918. Στην Κύπρο όμως η φωτιά της Ανάστασης ακολούθησε διαφορετική πορεία και εξελίχθηκε σε μια ιδιαίτερη τοπική παράδοση.
Ο ανταγωνισμός στις γειτονιές
Η μορφή που γνωρίζουμε σήμερα ως λαμπρατζιά άρχισε να διαμορφώνεται κυρίως μετά τη δεκαετία του 1960. Το άναμμα της φωτιάς μετατράπηκε σταδιακά σε στοιχείο ανταγωνισμού ανάμεσα σε γειτονιές και χωριά. Ποια γειτονιά θα στήσει τη μεγαλύτερη λαμπρατζιά. Ποια φωτιά θα φαίνεται από πιο μακριά. Η άτυπη αυτή κούρσα εντυπωσιασμού οδήγησε σε πρακτικές που συχνά ξεφεύγουν από τα όρια ενός παραδοσιακού εθίμου. Κλοπές παλετών από αποθήκες και επιχειρήσεις, μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων ξυλείας και κατασκευές μεγάλου ύψους χωρίς καμία επίβλεψη έχουν γίνει σχεδόν αναπόσπαστο κομμάτι της προετοιμασίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν καταγραφεί και συγκρούσεις μεταξύ ομάδων νεαρών που διεκδικούν υλικά ή χώρο για τη δική τους λαμπρατζιά. Παρά τα φαινόμενα αυτά το έθιμο συνεχίζει να επιβιώνει και σε πολλές γειτονιές θεωρείται ακόμη στοιχείο κοινωνικής συνοχής.
Ζητούν πράξεις οι δήμαρχοι
Ο δήμαρχος Στροβόλου Σταύρος Σταυρινίδης, μιλώντας στον «Π», ανέφερε ότι στόχος των δημοτικών Αρχών δεν είναι η κατάργηση του εθίμου αλλά η διασφάλιση της ασφάλειας των πολιτών. Όπως ανέφερε, σε συνεργασία με την Αστυνομική Διεύθυνση Λευκωσίας έχουν ήδη αποφασιστεί αυξημένοι έλεγχοι σε γειτονιές του Στροβόλου και ιδιαίτερα στους προσφυγικούς συνοικισμούς όπου συγκεντρώνεται μεγάλη ποσότητα ξυλείας αρκετές ημέρες πριν από το Πάσχα. Όταν εντοπίζονται στοίβες ξύλων που έχουν συγκεντρωθεί παράνομα, συνεργεία του δήμου προχωρούν στην απομάκρυνσή τους ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος ατυχημάτων.
«Η τραγωδία που σημειώθηκε πέρσι με τον θάνατο νεαρού στον Στρόβολο μάς υπενθυμίζει πόσο σημαντική είναι η πρόληψη. Στόχος μας δεν είναι να καταργήσουμε την παράδοση αλλά να διασφαλίσουμε ότι θα τηρηθεί με τρόπο ασφαλή, ώστε το Πάσχα να παραμείνει γιορτή για όλους», σημείωσε ο κ. Σταυρινίδης.
Το ζήτημα απασχολεί έντονα και τον Δήμο Λευκωσίας. Ο δήμαρχος Χαράλαμπος Προύντζος ανέφερε στον «Π» ότι οι δημοτικές υπηρεσίες παρακολουθούν στενά την κατάσταση και βρίσκονται σε συνεχή συνεννόηση με την Αστυνομία. Όπως σημείωσε, οι λαμπρατζιές αποτελούν κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας πολλών γειτονιών, όμως πρέπει να πραγματοποιούνται με τρόπο οργανωμένο και κυρίως ασφαλή. Παράλληλα απηύθυνε έκκληση προς τους νέους και τις τοπικές κοινότητες να συμβάλουν ώστε το έθιμο να συνεχιστεί χωρίς υπερβολές και χωρίς πρακτικές που μπορεί να οδηγήσουν σε τραγωδίες. Η ευθύνη, όπως τόνισε, είναι συλλογική. Το Πάσχα πρέπει να παραμείνει μια γιορτή για την πόλη και τις γειτονιές της και όχι αφορμή για περιστατικά που μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια ανθρώπινων ζωών. «Θα πρέπει», καταλήγει, «να υπάρχει ειλικρίνεια και σαφής θέση από όλους. Αν κάτι απαγορευθεί πρέπει να υπάρχουν πραγματικοί μηχανισμοί επιβολής. Αν κάτι επιτρέπεται πρέπει να υπάρχουν πραγματικοί μηχανισμοί εποπτείας».
