Μετά την εμφάνισή του στο Ιράκ τον Μάρτιο του 2025, ο ταχέως εξαπλούμενος αφθώδης πυρετός έφτασε στο νησί τον Δεκέμβριο, αλλά πόσο αποτελεσματικές μπορούν να είναι οι προσπάθειες εξάλειψης, όταν η συνεργασία μεταξύ των δύο κοινοτήτων παραμένει αποσπασματική και κατακερματισμένη;
Η Δευτέρα δεν ήταν καλή ημέρα για τον αγροτικό τομέα της Κύπρου. Έγινε γνωστή η εμφάνιση νέων κρουσμάτων αφθώδους πυρετού εκτός της επαρχίας Λάρνακας, συγκεκριμένα στο Δάλι και πιθανώς στη Γέρι. Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτήρισε όλες τις περιοχές υπό τον έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας, ως «περαιτέρω περιορισμένη ζώνη» λόγω του αφθώδους πυρετού, με εξαιρέσεις για τις εξαγωγές χαλλουμιού.
Στρατηγικά κενά
Ωστόσο, τόσο στη διαχείριση της κρίσης, όσο και στον σχεδιασμό για το μέλλον, ένα βασικό γεγονός φαίνεται να αγνοείται: η Κύπρος είναι νησί. Το ευρωπαϊκό κεκτημένο εφαρμόζεται στις περιοχές υπό τον έλεγχο της Δημοκρατίας, αλλά έχει ανασταλεί στα κατεχόμενα. Σταματά στη γραμμή κατάπαυσης του πυρός. Όποια μέτρα και αν λαμβάνονται, θα παραμένουν ελλιπή, εάν δεν αντιμετωπιστεί αυτό το κενό.
Η προέλευση
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), η επιδημία του στελέχους SAT1 εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο Ιράκ τον Μάρτιο του 2025. Έφτασε στην Τουρκία τον Μάιο, προκαλώντας πρωτοφανή μέτρα, όπως το κλείσιμο όλων των αγορών ζώων σε εθνικό επίπεδο τον Ιούλιο.
Η Άγκυρα προχώρησε σε μαζικούς εμβολιασμούς, με χιλιάδες κτηνιάτρους να εμβολιάζουν εκατομμύρια ζώα. Οι απώλειες ήταν τεράστιες, με έως και το ένα τρίτο του ζωικού κεφαλαίου να έχει μολυνθεί το 2025. Οι γενετικές μεταλλάξεις του ιού δυσχέραναν περαιτέρω την αντιμετώπιση.
Παρά τον μερικό έλεγχο, ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί στην Τουρκία, απαιτώντας συνεχή εμβολιασμό, ελέγχους μετακινήσεων και επιτήρηση.
Πέρα από τον πόνο των ζώων και τις επιπτώσεις στους παραγωγούς, οι οικονομικές συνέπειες είναι σημαντικές: μειωμένη παραγωγή, περιορισμοί στο εμπόριο και υψηλό κόστος μέτρων.
Όπως σημειώνει ο FAO: «Παρότι ο αφθώδης πυρετός δεν αποτελεί άμεσο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία, έχει σοβαρές οικονομικές συνέπειες, διαταράσσοντας την επισιτιστική ασφάλεια, τα εισοδήματα και το εμπόριο».
Κρούσματα έχουν επίσης καταγραφεί σε Αζερμπαϊτζάν, Μπαχρέιν, Αίγυπτο, Ιράν, Ισραήλ, Κουβέιτ, Λίβανο και φυσικά στην Κύπρο.
Η Κύπρος
Ο ιός εντοπίστηκε για πρώτη φορά στο νησί στις 13 Δεκεμβρίου 2025, στα κατεχόμενα. Δύο μήνες αργότερα, στις 20 Φεβρουαρίου 2026, ανακοινώθηκε το πρώτο κρούσμα στις ελεύθερες περιοχές, στα Λιβάδια.
Φήμες θέλουν τον ιό να εισήχθη μέσω ζωοτροφών από την Τουρκία, που πέρασαν παράνομα από τον βορρά στον νότο, χωρίς όμως επίσημη επιβεβαίωση.
Η κυβέρνηση επικρίθηκε, ότι δεν έλαβε επαρκή μέτρα πρόληψης μετά τα πρώτα κρούσματα στα κατεχόμενα.
Από την άλλη, ο Τουρκοκύπριος αξιωματούχος για τη γεωργία, Χουσεΐν Τσαβούς, υποστήριξε, ότι ελήφθησαν όλα τα απαραίτητα μέτρα εγκαίρως και ότι τα πρώτα κρούσματα προήλθαν από ζώα, που μεταφέρθηκαν από τις ελεύθερες περιοχές.
Υποστήριξε επίσης ότι όλα τα βοοειδή έχουν εμβολιαστεί δύο φορές, ενώ συνεχίζεται ο εμβολιασμός μικρών ζώων. Μέσα σε 48 ώρες εξασφαλίστηκαν 250.000 εμβόλια από την Τουρκία και ακολούθησαν άλλα 500.000 από την ΕΕ.
Σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο πλευρών είναι η προσέγγιση: η Κυπριακή Δημοκρατία εφαρμόζει πρωτόκολλα της ΕΕ με μαζικές θανατώσεις, ενώ στα κατεχόμενα δίνεται έμφαση σε εμβολιασμούς και καραντίνα.
Το μέλλον
Η ανάγκη για κοινή προσέγγιση είναι κρίσιμη για τον περιορισμό της νόσου και την αποφυγή μελλοντικών εξάρσεων.
Αυξάνονται οι πιέσεις για εφαρμογή των ευρωπαϊκών πρωτοκόλλων σε όλο το νησί. Ο πρόεδρος των αιγοπροβατοτρόφων, Σωτήρης Καδής, προειδοποίησε, ότι χωρίς κοινά μέτρα «όλοι βρισκόμαστε σε ναρκοπέδιο».
Η ανισομερής εφαρμογή μέτρων αυξάνει τον κίνδυνο, ειδικά σε περιοχές κοντά στη γραμμή αντιπαράθεσης.
Χωρίς ουσιαστικό διάλογο – πέρα από το τεχνικό επίπεδο – δεν μπορεί να υπάρξει κοινή κατανόηση.
Ωστόσο, αυτό προϋποθέτει πολιτικές αποφάσεις και πιθανή εμπλοκή της ΕΕ, τόσο σε οικονομική στήριξη, όσο και σε ελέγχους εφαρμογής. Αν δεν επιτευχθεί κοινή στρατηγική, ο κίνδυνος επανεμφάνισης της νόσου παραμένει υψηλός. Η υποεπιτροπή αναμένεται να συνεδριάσει τις επόμενες ημέρες για το ζήτημα.
