Σοβαρές δυσλειτουργίες, καθυστερήσεις και κενά ελέγχου στη Νομική Υπηρεσία αποκαλύπτει η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τα έτη 2023 - 2024, με αιχμή τα ανείσπρακτα εκατομμύρια, τις αναστολές ενταλμάτων χωρίς κριτήρια και τις αδυναμίες στα πληροφοριακά συστήματα.
€26,3 εκατ. ανείσπρακτα και αυξάνονται
Το πιο ηχηρό εύρημα αφορά τα επιδικασθέντα ποσά υπέρ της Κυπριακής Δημοκρατίας, τα οποία παραμένουν ανείσπρακτα και εκτοξεύθηκαν στα €26,3 εκατομμύρια το 2024, παρουσιάζοντας αύξηση 74% σε σχέση με το 2023.
Η αύξηση συνδέεται κυρίως με οφειλές αλλοδαπών, πολλοί εκ των οποίων είτε δεν έχουν οικονομική δυνατότητα είτε δεν βρίσκονται πλέον στην Κύπρο. Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι σημαντικό μέρος αυτών των ποσών θεωρείται ουσιαστικά μη εισπράξιμο, γεγονός που επιβαρύνει άμεσα τα δημόσια οικονομικά.
Την ίδια ώρα, αναδεικνύεται και η διπλή επιβάρυνση για το κράτος: από τη μία το κόστος νομικής αρωγής και από την άλλη τα διαφυγόντα έσοδα από μη είσπραξη επιδικασθέντων ποσών.
Αναστολές χωρίς έλεγχο και χωρίς κριτήρια
Ιδιαίτερα προβληματική καταγράφεται η διαδικασία αναστολής εκτέλεσης ενταλμάτων προστίμου.
- Η έκθεση εντοπίζει:
- απουσία ουσιαστικής διασταύρωσης στοιχείων αιτητών,
- μη ύπαρξη καθορισμένων κριτηρίων για έγκριση αιτήσεων,
- αποφάσεις που βασίζονται σε ελλιπή ή μη επιβεβαιωμένα δεδομένα.
Σε αρκετές περιπτώσεις, αιτητές κατέβαλαν μικρό ποσό λίγο πριν την αίτηση για να αυξήσουν τις πιθανότητες έγκρισης, ακόμη και αν στο παρελθόν ήταν ασυνεπείς. Παράλληλα, οφειλέτες με χρόνια απλήρωτες οφειλές εξασφάλιζαν νέες αναστολές.
Ενδεικτικό είναι ότι σε δείγμα 35 περιπτώσεων, μόλις 8 ήταν συνεπείς, ενώ 12 δεν πλήρωσαν καμία δόση μετά την έγκριση.
Καθυστερήσεις μέχρι και 10 χρόνια
Η Ελεγκτική καταγράφει καθυστερήσεις που φτάνουν ακόμη και τη δεκαετία στην είσπραξη επιδικασθέντων ποσών, λόγω:
- μη έγκαιρης έκδοσης διαταγμάτων από τα Δικαστήρια,
- ελλιπούς παρακολούθησης υποθέσεων,
- αδυναμιών στα μηχανογραφικά συστήματα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απώλεια ή καταστροφή φακέλων καθιστά αδύνατο τον υπολογισμό των ποσών, αφήνοντας υποθέσεις «παγωμένες» για χρόνια.
Κενά στα συστήματα και ελλιπή δεδομένα
Σημαντικά προβλήματα εντοπίζονται και στο σύστημα e-law, όπου:
- δεν καταχωρίζεται η ημερομηνία απόφασης,
- δεν συμπληρώνονται βασικά στοιχεία όπως η ταυτότητα οφειλέτη,
- δεν υπάρχει πλήρης αξιοπιστία των μεταφερόμενων δεδομένων από παλαιά συστήματα.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια πότε ένα ποσό καθίσταται απαιτητό, ούτε να παρακολουθείται αποτελεσματικά η είσπραξή του.
Διοικητικά κενά και προβλήματα οργάνωσης
Η έκθεση αναδεικνύει και ευρύτερες δυσλειτουργίες:
- καθυστέρηση ανανέωσης συμβολαίων (όπως στην περίπτωση της ΑΑΔΙΠΑ),
- λάθη στη διαχείριση αδειών προσωπικού,
- προβλήματα ασφάλειας και διαχείρισης στη βιβλιοθήκη,
- ενδεχόμενη κατάτμηση συμβάσεων σε προμήθειες.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι δεν έχει γίνει ποτέ καταμέτρηση βιβλίων στη βιβλιοθήκη από το 1972.
Συστάσεις για άμεσες αλλαγές
Η Ελεγκτική Υπηρεσία ζητά:
- καθορισμό σαφών κριτηρίων για αναστολές,
- ενίσχυση ελέγχων και διασταύρωσης στοιχείων,
- αναβάθμιση πληροφοριακών συστημάτων,
- επιτάχυνση διαδικασιών είσπραξης,
- καλύτερη συνεργασία με άλλες υπηρεσίες.
Σήμα κινδύνου για το κράτος δικαίου
Συνολικά, η έκθεση καταγράφει μια εικόνα συστημικών αδυναμιών στη λειτουργία της Νομικής Υπηρεσίας, με άμεσες επιπτώσεις τόσο στην αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης όσο και στη διαχείριση δημόσιου χρήματος.
