Η πανδημία της COVID-19 μοιάζει πλέον μακρινή ανάμνηση. Σήμερα, ο πληθυσμός διαθέτει εκτεταμένη ανοσία, τόσο μέσω του εμβολιασμού όσο και μέσω της φυσικής νόσησης. Επιπλέον, η λοίμωξη από τον κορωνοϊό είναι σήμερα λιγότερο επικίνδυνη σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια.
Ωστόσο, η COVID-19 εξακολουθεί να μπορεί να προκαλέσει νοσηλεία ή και θάνατο σε ηλικιωμένους, εγκύους και άτομα με υποκείμενα χρόνια νοσήματα, όπως άσθμα ή καρδιοπάθεια.
Στην Αυστραλία, εκτιμάται ότι η COVID-19 προκαλεί κάθε χρόνο από 2.000 έως 5.000 θανάτους και περισσότερες από 100.000 νοσηλείες. Την περίοδο 2020-2025 αποτέλεσε την κυριότερη λοιμώδη αιτία θανάτου στη χώρα, με 4.613 θανάτους το 2023, 3.908 το 2024 και 1.722 το 2025.
Ο εμβολιασμός εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους αποτελεσματικότερους τρόπους πρόληψης των θανάτων και των σοβαρών επιπλοκών της νόσου.
Ποιοι, λοιπόν, πρέπει να εμβολιάζονται και πόσο συχνά;
Ηλικιωμένοι και άτομα με υποκείμενα νοσήματα
Τα εμβόλια κατά της COVID-19 συνιστώνται για όσους διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης.
Συγκεκριμένα:
- Οι ενήλικες ηλικίας 75 ετών και άνω συνιστάται να λαμβάνουν αναμνηστική δόση κάθε έξι μήνες.
- Οι ενήλικες ηλικίας 65-74 ετών χωρίς υποκείμενα νοσήματα συνιστάται να εμβολιάζονται κάθε 12 μήνες.
- Οι ενήλικες ηλικίας 18-64 ετών με υποκείμενα νοσήματα συνιστάται να λαμβάνουν αναμνηστική δόση κάθε 12 μήνες.
Μελέτη έδειξε ότι την περίοδο 2021-2022 οι άνθρωποι που διέμεναν σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων αντιστοιχούσαν στο 21% των «υπερβάλλοντων θανάτων» στην Αυστραλία – δηλαδή θανάτων πέρα από όσους θα αναμένονταν υπό φυσιολογικές συνθήκες – παρότι αποτελούσαν λιγότερο από το 1% του πληθυσμού.
Οι ένοικοι τέτοιων δομών ζουν σε στενή επαφή μεταξύ τους και εξυπηρετούνται από προσωπικό που φροντίζει μεγάλο αριθμό ατόμων, γεγονός που διευκολύνει τη μετάδοση του κορωνοϊού.
Για τον λόγο αυτό, όσοι διαμένουν σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων συνιστάται επίσης να εμβολιάζονται κάθε έξι μήνες.
Τι ισχύει για τις εγκύους;
Ο εμβολιασμός κατά της COVID-19 συνιστάται επίσης στις εγκύους που δεν έχουν εμβολιαστεί ποτέ.
Μελέτη σε περισσότερα από 100.000 ζευγάρια μητέρας-βρέφους έδειξε ότι οι εμβολιασμένες γυναίκες είχαν μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν επιπλοκές στην εγκυμοσύνη.
Αντίθετα, στις κατά τα άλλα υγιείς εγκύους που έχουν ήδη εμβολιαστεί δεν συνιστώνται πλέον αναμνηστικές δόσεις. Σε αντίθεση με την περίοδο της πανδημίας, οι υγιείς έγκυοι διατρέχουν σήμερα χαμηλό κίνδυνο σοβαρής νόσησης ή επιπλοκών στην κύηση λόγω COVID-19.
Γιατί οι ευάλωτες ομάδες πρέπει να συνεχίσουν να εμβολιάζονται;
Στην Αυστραλία, στους ηλικιωμένους χορηγούνται σε τακτική βάση εμβόλια κατά της γρίπης, της πνευμονιοκοκκικής νόσου, του έρπητα ζωστήρα και του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV).
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει τα εμβόλια κατά της COVID-19 να ενταχθούν σε αντίστοιχα προγράμματα τακτικού εμβολιασμού ενηλίκων και ομάδων υψηλού κινδύνου, ώστε να μειώνεται η πιθανότητα σοβαρής νόσησης.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η προστασία που προσφέρει ο εμβολιασμός μπορεί να μειώνεται μέσα σε περίπου έξι μήνες.
Ωστόσο, σήμερα τα επίπεδα της λεγόμενης υβριδικής ανοσίας – δηλαδή ανοσίας που προέρχεται τόσο από προηγούμενο εμβολιασμό όσο και από φυσική λοίμωξη – είναι ιδιαίτερα υψηλά στον πληθυσμό. Επομένως, η σταδιακή εξασθένηση της ανοσίας αποτελεί μικρότερη ανησυχία σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.
Οι υπόλοιποι ενήλικες
Οι νεότεροι και γενικά υγιείς άνθρωποι διατρέχουν σαφώς μικρότερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης.
Για τους ενήλικες ηλικίας 18-64 ετών, τα εμβόλια κατά της COVID-19 είναι διαθέσιμα κάθε 12 μήνες, χωρίς όμως να υπάρχει γενική σύσταση για εμβολιασμό. Αυτό σημαίνει ότι όποιος επιθυμεί μπορεί να λάβει αναμνηστική δόση, εφόσον θεωρεί ότι τον ωφελεί, αφού προηγουμένως συμβουλευτεί τον γιατρό του.
Όπως όλα τα εμβόλια, έτσι και οι αναμνηστικές δόσεις κατά της COVID-19 μπορεί να προκαλέσουν συχνές αλλά παροδικές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως πυρετό, πόνο στο σημείο της ένεσης και κόπωση.
Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως η φλεγμονή της καρδιάς, είναι εξαιρετικά σπάνιες και εμφανίζονται σε μία έως δύο περιπτώσεις ανά 100.000 εμβολιασμούς. Οι κίνδυνοι αυτοί λαμβάνονται υπόψη κατά τη διαμόρφωση των συστάσεων για τις αναμνηστικές δόσεις, ενώ μπορούν επίσης να συζητηθούν με τον θεράποντα ιατρό.
Για τα κατά τα άλλα υγιή άτομα που έχουν ήδη εμβολιαστεί, ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης από COVID-19 είναι σήμερα χαμηλός. Επομένως, η απόφαση για πρόσθετη αναμνηστική δόση είναι προσωπική. Οι πρόσθετες δόσεις είναι ασφαλείς και ενισχύουν την προστασία έναντι της νόσου, ωστόσο το πρόσθετο όφελος είναι πλέον μικρότερο.
Η κατάσταση αυτή διαφέρει σημαντικά από τα πρώτα χρόνια της πανδημίας, όταν υπήρχε ελάχιστη ανοσία στον πληθυσμό, είτε μέσω φυσικής νόσησης είτε μέσω εμβολιασμού. Σήμερα, η πλειονότητα των ανθρώπων διαθέτει κάποιο επίπεδο ανοσίας έναντι της COVID-19.
Τι ισχύει για τα παιδιά;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα παιδιά που νοσούν από COVID-19 εμφανίζουν ήπια συμπτώματα, παρόμοια με αυτά του κοινού κρυολογήματος, τα οποία υποχωρούν μέσα σε δύο έως επτά ημέρες. Η σοβαρή νόσηση είναι πολύ λιγότερο συχνή.
Ωστόσο, τα παιδιά με υποκείμενα νοσήματα, όπως παχυσαρκία ή χρόνιες καρδιακές, πνευμονικές ή νευρολογικές παθήσεις, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης.
Για παιδιά ηλικίας από έξι μηνών και άνω που πάσχουν από παθήσεις οι οποίες αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής COVID-19, διατίθεται βασικό σχήμα εμβολιασμού.
Αναμνηστικές δόσεις κάθε 12 μήνες είναι επίσης διαθέσιμες για παιδιά ηλικίας 5 έως 17 ετών που είναι σοβαρά ανοσοκατεσταλμένα.
Ποια εμβόλια είναι διαθέσιμα;
Το βασικό εμβόλιο που χρησιμοποιείται σήμερα στην Αυστραλία είναι το Comirnaty. Διατίθεται σε δύο εκδόσεις: η μία στοχεύει την παραλλαγή Omicron JN.1 του SARS-CoV-2 και η άλλη την παραλλαγή Omicron LP.8.1.
Μελέτη από τις Ηνωμένες Πολιτείες έδειξε ότι το εμβόλιο που βασίζεται στην παραλλαγή JN.1 ήταν περισσότερο από 40% αποτελεσματικό στην πρόληψη νοσηλειών σε ανοσοκατεσταλμένους ενήλικες ηλικίας 65 ετών και άνω.
Παράλληλα, πρόσφατη ευρωπαϊκή μελέτη διαπίστωσε ότι η έκδοση LP.8.1 ήταν επίσης αποτελεσματική στην παραγωγή αντισωμάτων έναντι της παραλλαγής NB.1.8.1, η οποία κυκλοφορεί σήμερα στην Αυστραλία, καθώς και έναντι της κυρίαρχης παγκοσμίως παραλλαγής XFG.
Επομένως, όσοι ανήκουν στις ομάδες για τις οποίες συνιστάται ο εμβολιασμός μπορούν να ωφεληθούν από οποιαδήποτε από τις δύο διαθέσιμες εκδόσεις, καθώς η επικράτηση των παραλλαγών μπορεί να μεταβάλλεται από μήνα σε μήνα και από περιοχή σε περιοχή.
Παρότι όλες οι επικρατούσες παραλλαγές προέρχονται από τη γενεαλογική γραμμή της Omicron, οι ειδικοί στη δημόσια υγεία συνεχίζουν να παρακολουθούν στενά την εξέλιξη του ιού, ώστε να αξιολογούν τόσο την εξάπλωσή του όσο και τη σοβαρότητα της νόσου που προκαλεί, καθώς και την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εμβολίων.
Πηγή: THE CONVERSATION / Reuters
