Η σχέση των παιδιών με την τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει με ταχύτητα που οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί αλλά και το θεσμικό πλαίσιο δυσκολεύονται να ακολουθήσουν, με επαγγελματίες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της προστασίας ανηλίκων να προειδοποιούν πλέον για νέες μορφές έκθεσης, grooming και σεξουαλικής κακοποίησης.
Ιδιαίτερα ανησυχητικές ήταν οι επισημάνσεις της επιστημονικής συντονίστριας του Hope For Children Ροδούλας Παπαλαμπριανού κατά τη συζήτηση «AI and Equal Participation: Who Shapes the Digital State?» στο Cyprus Forum.
Όπως ανέφερε, το βασικό δίλημμα που αντιμετωπίζουν όσοι ασχολούνται με την προστασία των παιδιών είναι κατά πόσο η απάντηση στους νέους κινδύνους πρέπει να είναι ο περιορισμός ή ακόμη και η απαγόρευση πρόσβασης σε συγκεκριμένες ηλικίες ή, αντίθετα, η πρόσβαση με ισχυρές δικλείδες ασφαλείας και εκπαίδευση.
Η ίδια τάχθηκε υπέρ της δεύτερης προσέγγισης.
«Δεν είναι τόσο η περιορισμένη πρόσβαση ή ο αποκλεισμός, όσο το να εκπαιδευτούν τα παιδιά σε σχέση με τις δεξιότητες και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης», ανέφερε.
Σύμφωνα με την κ. Παπαλαμπριανού, μέσα από τις παρεμβάσεις του οργανισμού διαπιστώνεται ότι πολλά παιδιά έχουν είτε πλήρη άγνοια είτε πολύ περιορισμένη γνώση για τους κινδύνους που συνδέονται με διάφορες εφαρμογές.
Το πρόβλημα, όπως είπε, γίνεται εντονότερο επειδή αρκετά παιδιά τείνουν να εμπιστεύονται την τεχνολογία χωρίς να αμφισβητούν τις απαντήσεις ή τις πληροφορίες που τους παρέχει.
Η ανάγκη εκπαίδευσης, επομένως, δεν αφορά μόνο τους ανηλίκους.
«Χρειάζεται οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς να εκπαιδευτούν οι ίδιοι και να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους, ώστε να μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά», υπογράμμισε.
Το διπλό προσωπο της τενχολογίας
Η ίδια περιέγραψε ένα διπλό πρόσωπο της τεχνολογίας. Από τη μια πλευρά, εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν στον ταχύτερο εντοπισμό και την αφαίρεση παράνομου υλικού. Από την άλλη, οι ίδιες τεχνολογικές δυνατότητες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για grooming, δημιουργία πλαστού σεξουαλικού υλικού και νέες μορφές σεξουαλικής κακοποίησης.
Η πραγματικότητα αυτή δεν είναι πλέον θεωρητική.
Στις 24 Μαρτίου 2026 η Νομική Υπηρεσία ανακοίνωσε την πρώτη καταδίκη από δικαστήριο της Κυπριακής Δημοκρατίας για αδικήματα που σχετίζονται με υλικό σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Η επίσημη ανακοίνωση αναφέρεται σε δύο «νεαρά πρόσωπα», χωρίς να τα χαρακτηρίζει ανήλικα.
Η κ. Παπαλαμπριανού ανέφερε ότι οι επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά λαμβάνουν συνεχώς αναφορές για περιπτώσεις στις οποίες η κακή ή λανθασμένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης έχει οδηγήσει ανηλίκους σε καταστάσεις όπου βρίσκονται εκτεθειμένοι είτε ως θύματα είτε ως θύτες.
Πρόσβαση και στα παιδιά με αναπηρία
Ιδιαίτερη προσοχή, τόνισε, πρέπει να δοθεί σε παιδιά που αντιμετωπίζουν πρόσθετες δυσκολίες ή βρίσκονται σε ευάλωτη θέση, όπως παιδιά με νοητική αναπηρία, παιδιά που έχουν βιώσει κοινωνικό αποκλεισμό ή ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Ένα ενιαίο σύστημα προστασίας για όλα τα παιδιά, όπως είπε, δεν είναι αρκετό.
Ένα παιδί με νοητική αναπηρία ή διαφορετικές κοινωνικές εμπειρίες μπορεί να αντιλαμβάνεται με εντελώς διαφορετικό τρόπο τους όρους χρήσης μιας εφαρμογής, τη συγκατάθεση που του ζητείται ή ακόμη και τις πληροφορίες που του παρέχει ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.
Ίσως η πιο χαρακτηριστική προειδοποίηση της συζήτησης αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο τα ίδια τα παιδιά αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τα chatbots.
«Chat», ο αξιόπιστος φίλος
Σύμφωνα με την κ. Παπαλαμπριανού, πολλά παιδιά έχουν περιγράψει το «chat» ως έναν «αξιόπιστο φίλο», έναν πάντοτε διαθέσιμο ενήλικα που είναι έτοιμος να τα ακούσει και να ανταποκριθεί στις συναισθηματικές τους ανάγκες.
Ακριβώς αυτή η αίσθηση διαθεσιμότητας και εμπιστοσύνης μπορεί να δημιουργήσει, όπως είπε, ένα μεγάλο κενό.
«Λείπει ο ανθρώπινος παράγοντας, ο οποίος δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντικατασταθεί», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι πίσω από αποφάσεις που επηρεάζουν ένα παιδί θα πρέπει πάντοτε να υπάρχει ανθρώπινη ευθύνη.
Στη συζήτηση τέθηκε και το θέμα ενδεχόμενων ηλικιακών περιορισμών.
Η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων Τζόζι Χριστοδούλου διερωτήθηκε τι θα συμβεί με παιδιά ηλικίας 10 ή 11 ετών τα οποία χρησιμοποιούν ήδη εδώ και χρόνια εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης εάν θεσπιστούν πολύ αυστηρότερα ηλικιακά όρια.
Η κ. Παπαλαμπριανού σημείωσε ότι μια απόλυτη απαγόρευση μπορεί να έρθει σε αντίθεση ακόμη και με την έννοια της συμπερίληψης.
«Να τους συμπεριλάβουμε, να τους εντάξουμε ακόμη και στη συμμετοχή τους σε ό,τι αφορά τον σχεδιασμό. Αλλά σίγουρα πρέπει να υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας και αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο», ανέφερε.
