Όλο και πιο κοντά στην ουσιαστική επιχειρησιακή εφαρμογή του φαίνεται να βρίσκεται το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με δημοσίευμα του EΡTnews, στις 14 Ιουνίου 2026, το οποίο επικαλείται έγγραφο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ – EEAS).
Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η Ευρωπαϊκή Ένωση άλλαξε την στοχοπροσήλωση της προς μια ενιαία ευρωάμυνα, αυξάνοντας τις αμυντικές δαπάνες και προωθώντας κοινές πολιτικές. Όπως αναφέρει το δημοσίευμα του EΡTnews, η ΕΥΕΔ διαπιστώνει ουσιαστικά πως η επίκληση, ενεργοποίηση και εφαρμογή του άρθρου 42.7 δεν είναι ομόφωνη μεταξύ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ.
Παρόλα αυτά, η ηγέτιδα της Υπηρεσίας, Κάγια Κάλας, Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ύπατη Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, προωθεί τρία σενάρια ασκήσεων σε περιπτώσεις όπου ίσως χρειαστεί το εν λόγω άρθρο. Τα σενάρια, τα οποία αναγράφονται στο έγγραφο που εξασφάλισε το EΡTnews, περιλαμβάνουν υβριδική επίθεση που κλιμακώνεται έως την ενεργοποίηση του άρθρου 42.7, ένοπλη επίθεση που οδηγεί σε ενεργοποίηση της ρήτρας, και (σ.σ. το πλέον ευαίσθητο πολιτικά) ένοπλη επίθεση που οδηγεί σε ταυτόχρονη ενεργοποίηση του 42.7 ΣΕΕ και του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα της ΕΕ, το Άρθρο μπορεί να ενεργοποιηθεί και σε περίπτωση κυβερνοεπίθεσης. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ωστόσο, δεν φαίνεται να περιλαμβάνεται στα τρία σενάρια που εξετάζονται.
Το Άρθρο 42.7 και η πορεία του μετά τη Συνθήκη της Λισαβόνας
Το Άρθρο 42.7 εντάχθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009, όμως ενεργοποιήθηκε για πρώτη και τελευταία φορά το 2015 από τη Γαλλία, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις που έπληξαν την χώρα. Για την ενεργοποίηση του Άρθρου απαιτείται έγκριση από το εθνικό κοινοβούλιο του κράτους που το επικαλείται. Το συγκεκριμένο Άρθρο αντιστοιχεί στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, είναι όμως ανεξάρτητα μεταξύ τους μιας και αρκετές χώρες κράτη-μέλη δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, όπως για παράδειγμα η Κύπρος. Παράλληλα το Άρθρο αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο συνδρομής και της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, αν χρειαστεί.
Η περίπτωση της Κύπρου
Πέρσι το καλοκαίρι, η κρίση στη Μέση Ανατολή (Ιράν και Χώρες του Κόλπου) και στην Ανατολική Μεσόγειο (Λίβανος, Ισραήλ) επανέφερε στο προσκήνιο τη χρησιμότητα του Άρθρου, όταν η Κυπριακή Δημοκρατία έφτασε πολύ κοντά στην ενεργοποίηση του, έπειτα από διέλευση ιρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών με στόχο τις Βρετανικές Βάσεις Ακρωτηρίου. Όπως δήλωσαν στον «Π» αρμόδιες πηγές του Υπουργείου Άμυνας, η βοήθεια ήρθε χωρίς την επίκληση του Άρθρου, με πρώτη την Ελλάδα και μετέπειτα Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία και Γερμανία μεταξύ άλλων.
Απάντηση ΥΠΑΜ
Όπως διευκρίνισε το Υπουργείο Άμυνας στον «Π», το θέμα συζητήθηκε ανεπίσημα κατά την Άτυπη Σύνοδο των Υπουργών Άμυνας, που πραγματοποιήθηκε στις 23 και 24 Απριλίου στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Ωστόσο, η συζήτηση δεν κατέληξε σε συγκεκριμένο μηχανισμό εφαρμογής. Το Υπουργείο επιβεβαίωσε ότι οι σχετικές διεργασίες βρίσκονται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο.
Από την άλλη, σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Κάγια Κάλας ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ηγέτες για τις εργασίες σε εξέλιξη, ενώ ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, έθεσε δημοσίως τον πήχη, δηλώνοντας ότι «πρέπει να επισημοποιήσουμε τη «ρήτρα αμοιβαίας άμυνας» σε δομημένο επιχειρησιακό μηχανισμό», ικανό να μετατρέπει τις πολιτικές δηλώσεις «σε προβλέψιμη δράση», γράφει το δημοσίευμα.
Υπενθυμίζεται ότι δημοσίευμα του Euractiv έφερε στο φως την πρώτη γραφειοκρατική άσκηση της ΕΕ τον περασμένο Μάιο, επιβεβαιώνοντας ουσιαστικά ότι οι Βρυξέλλες βρίσκονται σε διαδικασία προετοιμασίας για μια πιο πρακτική λειτουργία του Άρθρου.
Διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών
Το μεγαλύτερο εμπόδιο που αντιμετωπίζουν οι Βρυξέλλες αυτή την στιγμή είναι η έλλειψη ομοφωνίας, καθώς η Λευκωσία, η Αθήνα και το Παρίσι σπρώχνουν ως προς την «ουσιαστική αναβάθμιση του», όπως είπε ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης.
Στην άλλη όχθη το Δουβλίνο, η Βιέννη και η Βαλλέττα (πρωτεύουσα της Μάλτας), οι οποίες παραδοσιακά διατηρούν ουδέτερη στάση και δεν υποστηρίζουν την φιλο-αμυντική τάση του μπλοκ. Βέβαια, για πρώτη φορά η Ιρλανδία αρχίζει να αλλάζει θέση και να αφαιρεί τα “κυβερνητικά εμπόδια” για ανάπτυξη ιρλανδικών δυνάμεων στο εξωτερικό.
Παρά τις διαφωνίες, η συζήτηση για τη δημιουργία ενός πιο δομημένου μηχανισμού εφαρμογής του Άρθρου 42.7 φαίνεται να κερδίζει έδαφος στις Βρυξέλλες, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται ακόμη κοινή θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών.
