Δέκα χρόνια μετά τη νομιμοποίηση της αποτέφρωσης στην Κύπρο, το νησί ετοιμάζεται επιτέλους να δει το πρώτο του αποτεφρωτήριο να ανοίγει κοντά στην Αγία Βαρβάρα της επαρχίας Πάφου. Πίσω από το έργο βρίσκεται ο Μπάρι Φλόιντ, διευθύνων σύμβουλος της Golden Leaves, της βρετανικής εταιρείας προπληρωμένων σχεδίων κηδείας που δραστηριοποιείται διακριτικά στην Κύπρο για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Σε μια συζήτηση που κινήθηκε από την επιχειρηματική στρατηγική μέχρι τον σκύλο που υιοθέτησε από την Κύπρο, μία λέξη επανερχόταν διαρκώς: επιλογή. Κάποια στιγμή, όταν η συζήτηση στράφηκε στο γιατί να επενδύσει κανείς εκατομμύρια σε μια υπηρεσία που ο καθένας μας θα χρησιμοποιήσει μόνο μία φορά, ο κ. Φλόιντ δεν δίστασε ούτε στιγμή. «Γάμους μπορείς να κάνεις πολλούς, κηδεία όμως θα κάνεις μόνο μία. Γι’ αυτό θέλεις να γίνει σωστά». Πληροφορήθηκε επιτόπου ότι μόλις είχε χαρίσει τον τίτλο αυτής της συνέντευξης.
Το όραμα: μια ακόμη επιλογή
Για τον κ. Φλόιντ, το επιχείρημα υπέρ ενός αποτεφρωτηρίου στην Κύπρο δεν είναι εμπορικό αλλά αφορά μια αλλαγή γενιάς. «Ζούμε σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι περιμένουν να έχουν επιλογές σε ολόκληρη τη ζωή τους», λέει. «Τι αγοράζουν, τι φορούν, πού τρώνε, σε ποιο σχολείο στέλνουν τα παιδιά τους, τι αυτοκίνητο οδηγούν. Μπορούν να κάνουν ενημερωμένες επιλογές σε κάθε πτυχή της ζωής τους. Γιατί οι υπηρεσίες κηδείας να αποτελούν εξαίρεση;». Είναι κατηγορηματικός ως προς το τι δεν είναι το έργο. «Δεν πρόκειται να αντικαταστήσει τις παραδόσεις. Κάθε άλλο. Δεν φιλοδοξεί να αναβαθμίσει ή να φέρει επανάσταση στη θρησκεία. Μπορεί να προηγηθεί θρησκευτική τελετή. Είτε κάποιος είναι καθολικός, αγγλικανός, ορθόδοξος, όποιο θρήσκευμα κι αν έχει, μπορεί να τελεστεί η ακολουθία και στη συνέχεια ο εκλιπών να αποτεφρωθεί. Στην ουσία, το ζητούμενο είναι να δοθεί στους ανθρώπους η δυνατότητα επιλογής».
Πρόκειται για μια επιλογή που πολλοί κάτοικοι της Κύπρου ασκούν εδώ και χρόνια με τον δύσκολο τρόπο. Σήμερα, όσοι επιθυμούν αποτέφρωση πρέπει να μεταφερθούν αεροπορικώς στην Αθήνα, τη Βουλγαρία ή τη Μάλτα, συχνά μετά από θρησκευτική τελετή που τελείται στην Κύπρο, με την τέφρα να επιστρέφει στη συνέχεια στο νησί. «Είναι εξαιρετικά δαπανηρό», λέει απερίφραστα ο κ. Φλόιντ. «Προφανώς, αυτό δεν είναι το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για κανέναν από τους εμπλεκόμενους».
Η σχέση με την Κύπρο
Η Golden Leaves δεν φτάνει στο νησί ως ξένη. Η εταιρεία δραστηριοποιείται στην Κύπρο για περισσότερα από 20 χρόνια, πωλώντας προπληρωμένα σχέδια κηδείας, προϊόντα δηλαδή που επιτρέπουν σε κάποιον να χρηματοδοτήσει και να οργανώσει την κηδεία του εκ των προτέρων. Η πλειονότητα αυτών των συμβολαίων, σημειώνει ο Φλόιντ, αγοράζεται από ξένους υπηκόους που διαμένουν στο νησί, ενώ μεγάλο ποσοστό εξ αυτών επιθυμεί αποτέφρωση.
Η σχέση, ωστόσο, δεν εξαντλείται στα επιχειρηματικά. Ο αδελφός του ζει στην Κύπρο εδώ και περίπου 20 χρόνια. Και υπάρχει και το νεότερο μέλος της οικογένειας. «Υιοθέτησα τον σκύλο μου από την Κύπρο», λέει. «Τον διασώσαμε και τον φέραμε στην Αγγλία τον Νοέμβριο. Η διαδικασία κράτησε περίπου τέσσερις μήνες. Στη συνέχεια του κάναμε τεστ DNA και ανακαλύψαμε ότι είναι κατά πέντε τοις εκατό περίπου λύκος, κάτι που έγινε σαφέστερο όταν απλώς συνέχιζε να μεγαλώνει και να μεγαλώνει. Είναι αξιολάτρευτος. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι δεν μιλώ Ελληνικά, οπότε τις μισές φορές δεν καταλαβαίνει τι του λέω».
Ο κ. Φλόιντ επιμένει ότι η ίδια η εγκατάσταση θα είναι κυπριακή ώς τον πυρήνα της. «Πρόκειται για κυπριακό αποτεφρωτήριο. Το κτίζουν Κύπριοι, το σχεδίασαν Κύπριοι, τη μηχανολογική μελέτη την εκπόνησαν Κύπριοι και κατά πάσα πιθανότητα θα στελεχωθεί από Κυπρίους. Μια κυπριακή εγκατάσταση για τον κόσμο. Πρέπει να τους ενδιαφέρει, γιατί τους ανήκει. Θέλουμε να τους πάρουμε όλους μαζί μας σε αυτό το ταξίδι».
Το υπόβαθρο στην Αγγλία
Η Golden Leaves δραστηριοποιείται από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε αρκετές ευρωπαϊκές αγορές. Στη Βρετανία τα προπληρωμένα σχέδια κηδείας αποτελούν χρηματοοικονομικά ρυθμιζόμενο προϊόν υπό κρατική εποπτεία και ο κ. Φλόιντ περιγράφει την Golden Leaves ως μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου, «πιθανότατα την πέμπτη μεγαλύτερη».
Επισημαίνει ότι ακόμη και η Βρετανία, όπου η αποτέφρωση αποτελεί πλέον τον κανόνα, βρέθηκε κάποτε ακριβώς εκεί όπου βρίσκεται σήμερα η Κύπρος. «Νομίζω ότι η αποτέφρωση έγινε επιλογή στο Ηνωμένο Βασίλειο τη δεκαετία του 1880. Πριν από αυτό, μάλλον όλοι ήταν αντίθετοι, επειδή απλούστατα δεν υπήρχε. Πρέπει να υπάρξει ένα εξελικτικό σημείο όπου κάτι νέο εισάγεται. Το ίδιο συμβαίνει σε όλο τον κόσμο».
Η νομοθεσία άλλαξε το 2016. Γιατί χρειάστηκαν δέκα χρόνια για να προχωρήσει το έργο; Απλώς δεν σας ενδιέφερε νωρίτερα;
Δεν το σκεφτόμασταν επί δέκα χρόνια. Ήρθαμε στο έργο όταν μας προσέγγισαν, σε μια φάση που η προηγούμενη προσπάθεια είχε ουσιαστικά βαλτώσει. Χρειάζεσαι έναν μεγαλύτερο οργανισμό για να προωθήσεις κάτι τέτοιο, και χρειάζεσαι πολύ περισσότερα χρήματα. Τέτοιες εγκαταστάσεις δεν γίνονται πραγματικότητα χωρίς σημαντική χρηματοδότηση. Ως διοικητικό συμβούλιο αποφασίσαμε να προχωρήσουμε πριν από περίπου πέντε χρόνια. Έπρεπε στη συνέχεια να συστήσουμε εταιρεία στην Κύπρο και όλη αυτή η γραφειοκρατία πήρε αρκετό χρόνο.
Πόσα επενδύετε και από πού προέρχονται τα χρήματα;
Θα είναι γύρω στα τέσσερα με πέντε εκατομμύρια ευρώ. Είμαστε ιδιωτική εταιρεία περιορισμένης ευθύνης και δεν έχουμε λάβει καμία εξωτερική χρηματοδότηση για το έργο. Είναι χρήματα από τα αποθεματικά μας. Όπως όλα τα έργα κεφαλαιουχικών δαπανών, δεν θα αποφέρει κέρδη τα πρώτα χρόνια. Φυσικά και όχι, έτσι λειτουργούν οι κεφαλαιουχικές επενδύσεις. Με τον καιρό όμως θα αποφέρει.
Είναι βιώσιμη επιχείρηση ένα αποτεφρωτήριο σε μια χώρα στο μέγεθος της Κύπρου; Γάμους μπορεί να κάνουμε τρεις και τέσσερις, αλλά πεθαίνουμε μόνο μία φορά.
Η Κύπρος έχει, αναλογικά με το μέγεθός της, έναν από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς ξένων υπηκόων στην Ευρώπη και η πλειονότητά τους επιθυμεί αποτέφρωση. Θα μπορούσαμε να είχαμε κατασκευάσει μια εγκατάσταση με έναν μόνο αποτεφρωτή και με τον καιρό θα ήταν κερδοφόρα, γιατί δεν πρόκειται μόνο για την αποτέφρωση καθαυτή. Υπάρχει ολόκληρη η τελετή, η μνημόνευση, όλα όσα τη συνοδεύουν. Εμείς όμως κατασκευάζουμε εγκατάσταση με δύο αποτεφρωτές, ώστε, λόγω μεγέθους, να μπορεί να εξυπηρετεί ολόκληρο το νησί.
Τι ποσοστό των πελατών σας αναμένετε να είναι Κύπριοι, δεδομένου ότι εδώ θα χρειαστεί να αλλάξετε νοοτροπίες;
Τα πρώτα ένα με δύο χρόνια, πιστεύουμε ότι περίπου το 80% των πελατών μας θα είναι μη Κύπριοι. Στη συνέχεια όμως εκτιμούμε ότι θα προστεθεί σημαντικός αριθμός ντόπιων. Ο κόσμος θέλει να δει το αποτεφρωτήριο σε λειτουργία. Θέλει να το επισκεφθεί και να διαπιστώσει ότι πρόκειται για έναν όμορφο χώρο, άρτια κατασκευασμένο, με περιποιημένους κήπους. Οι ξένοι κάτοικοι έχουν ήδη κάνει αυτές τις επιλογές. Γνωρίζουμε μετά βεβαιότητας ότι υπάρχει ζήτηση. Τη βλέπουμε έντονα τα τελευταία δέκα χρόνια και σε πρωτοφανή βαθμό τα τελευταία δύο. Και όταν οι Κύπριοι διαπιστώσουν ότι έχουν πλέον μία επιλογή που δεν είχαν πριν, ασφαλώς θα μπορέσουμε να αναπτυχθούμε.
Γιατί η Πάφος;
Για τρεις λόγους. Πρώτο, μία από τις διευθύντριές μας, η Μορίν Γουάτ, είχε εντοπίσει ένα τεμάχιο γης για μια προηγούμενη εκδοχή του έργου που δεν καρποφόρησε και το τεμάχιο αυτό ήταν ακόμη διαθέσιμο. Δεύτερον, η περιοχή της Πάφου έχει πολύ μεγάλο πληθυσμό ξένων κατοίκων, κάτι που εξασφαλίζει άμεση ροή εργασιών. Και τέλος, θα μεταφέρουμε στο νησί ογκώδη εξοπλισμό και η Πάφος προσφέρει εύκολη πρόσβαση, αντί να τοποθετούσαμε την εγκατάσταση στο κέντρο της χώρας. Όταν είδαμε το τεμάχιο, είχε υπέροχη θέα στη θάλασσα. Νιώσαμε ότι είχε τη σωστή αίσθηση.
Πώς σας υποδέχθηκαν οι εκπρόσωποι του Θεού στην Κύπρο;
Προφανώς δεν περιμέναμε εξαρχής ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία θα ενθουσιαζόταν με την ιδέα και, πράγματι, δεν ενθουσιάστηκε. Σε τελική ανάλυση όμως, δεν επιχειρούμε να αλλάξουμε την παράδοση. Δίνουμε στους ανθρώπους μια εναλλακτική επιλογή. Αν αυτό δεν αρέσει στην Εκκλησία, δεν μπορώ να κάνω και πολλά. Οι περισσότερες χώρες με ισχυρό θρησκευτικό υπόβαθρο είχαν αρχικά κάποιο ζήτημα με την αποτέφρωση. Σε όλες τις χώρες όταν εξελίχθηκε ως επιλογή, τα πράγματα άλλαξαν με τον καιρό. Αυτή είναι η φύση της ζωής. Η αλλαγή είναι αναπόφευκτη. Πρόκειται όμως για αλλαγή για τους σωστούς λόγους, προς όφελος του κόσμου, και άρα θα έπρεπε να γίνει αποδεκτή. Αν κάποιοι δεν θέλουν να χρησιμοποιήσουν το αποτεφρωτήριο, δεν είναι υποχρεωμένοι. Απλώς προσφέρεται στον πληθυσμό μια αξιοπρεπής, εναλλακτική επιλογή και η επιλογή αυτή είναι δική του.
Πόσο θα μας κοστίσει;
Το τέλος αμιγώς για την αποτέφρωση θα κυμαίνεται μεταξύ 900 και 1.000 ευρώ. Η τελετή πέραν αυτού θα εξαρτάται αποκλειστικά από τις επιθυμίες της οικογένειας, τη μνημόνευση και όλα τα υπόλοιπα. Θα είναι ό,τι ζητήσουν οι ενδιαφερόμενοι.
Αναμένετε ανταγωνισμό;
Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν και άλλοι που έχουν δείξει ενδιαφέρον. Το να σκέφτεσαι όμως να κτίσεις μια εγκατάσταση και το να την κτίζεις πράγματι είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Η διαδικασία είναι χρονοβόρα, περίπλοκη και εξαιρετικά δαπανηρή. Αν ήμουν άλλος φορέας, θα περίμενα να ανοίξει το πρώτο αποτεφρωτήριο για να δω αν όντως λειτουργεί, πριν επενδύσω. Τελικά, όπως συμβαίνει σε όλους τους κλάδους, ανταγωνισμός θα υπάρξει και αν δεν υπάρξει, θα σημαίνει ότι κάναμε κακή δουλειά. Θεωρώ τον ανταγωνισμό υγιή, υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι υπάρχει αρκετή δουλειά ώστε να είναι βιώσιμες δύο επιχειρήσεις.
Πότε θα τεθεί σε λειτουργία;
Η ημερομηνία αυτή μετακινείται καθώς... είμαστε στην Κύπρο. Αν επρόκειτο για το Ηνωμένο Βασίλειο, πιθανότατα θα μπορούσα να σας πω και τη μέρα. Πάντως, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να ξεκινήσουμε τις χωματουργικές εργασίες τον Σεπτέμβριο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η κατασκευή θα διαρκούσε 12 μήνες. Ας προσθέσουμε ένα τρίτο επιπλέον για την Κύπρο, οπότε μιλάμε για περίπου 16 με 17 μήνες μέχρι να ολοκληρωθεί και να τεθεί σε λειτουργία.
«Εντυπωσιακά όμορφο»
Στο μεταξύ, η Golden Leaves σχεδιάζει μια συστηματική εκστρατεία ενημέρωσης του κοινού. «Έχουμε μπροστά μας 18 με 19 μήνες επικοινωνίας», λέει ο κ. Φλόιντ. «Πολύς χρόνος για να μιλήσουμε στον κόσμο, να περάσουμε τα μηνύματά μας, να τον ενημερώσουμε και να τον πάρουμε μαζί μας στην ιστορία της κατασκευής». Όσο για την ίδια την εγκατάσταση, δεν απολογείται για το μέγεθος της φιλοδοξίας. «Αυτός είναι ο λόγος που το έργο έχει αυτό το μέγεθος και αυτό το κόστος. Δεν θέλαμε να είναι απλώς άλλο ένα λειτουργικό κτήριο, άλλη μια ευπρεπής εγκατάσταση. Θέλαμε να είναι εντυπωσιακά όμορφο».
Έχοντας ζήσει τόσο μια παραδοσιακή κηδεία όσο και, πιο πρόσφατα, μια οικογενειακή αποτέφρωση στις εγκαταστάσεις της Ριτσώνας στην Ελλάδα, η γράφουσα δεν χρειαζόταν να πειστεί για την αξιοπρέπεια που μπορεί να προσφέρει αυτή η επιλογή. Όπως όμως παραδέχθηκε και ο ίδιος ο κ. Φλόιντ, δεν είναι οι ήδη πεπεισμένοι αυτοί που πρέπει να κερδίσει. «Εμένα δεν χρειάζεται να με πείσετε», του ειπώθηκε. Η απάντησή του συνόψισε τον δρόμο που έχει μπροστά του: «Εσάς όχι, τον κόσμο όμως πρέπει να τον πείσω».
