Γκίλφοϊλ: Η αποπομπή που ξυπνά μνήμες από το 1974 – Ο Αμερικανός πρέσβης που παραιτήθηκε λόγω της κρίσης στην Κύπρο

Η αποπομπή της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ από τη θέση της πρέσβειρας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα επαναφέρει στο προσκήνιο ένα γεγονός που καταγράφηκε πριν από 52 χρόνια, με φόντο την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Ήταν το καλοκαίρι του 1974, όταν ο τότε Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα, Χένρι Τάσκα, αποχωρούσε από τη θέση του, εν μέσω της κυπριακής τραγωδίας και της κατάρρευσης της στρατιωτικής δικτατορίας στην Ελλάδα.

Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ υπέβαλε την παραίτησή της την Τρίτη (13/10), έπειτα από σχετικό αίτημα του Λευκού Οίκου, στον απόηχο δημοσιευμάτων που την εμπλέκουν σε υποθέσεις ενδεχόμενης παραβίασης κανόνων δεοντολογίας.

Την απόφαση γνωστοποίησε η νέα εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Κέιτι Ζακαράια, κατά τη διάρκεια της πρώτης της ενημέρωσης προς τους δημοσιογράφους.

Η απομάκρυνσή της συνδέεται με καταγγελίες για οικονομικές συναλλαγές και προσπάθειες αξιοποίησης των διασυνδέσεών της με την κυβέρνηση Τραμπ. Η ίδια απορρίπτει τις κατηγορίες και δηλώνει αποφασισμένη να υπερασπιστεί τη φήμη της.

Πρόκειται για μια ασυνήθιστη εξέλιξη στην ιστορία της αμερικανικής διπλωματικής παρουσίας στην Ελλάδα. Για να εντοπίσει κανείς ένα ανάλογο, τεκμηριωμένο προηγούμενο αποχώρησης εν ενεργεία Αμερικανού πρέσβη υπό έκτακτες συνθήκες, πρέπει να ανατρέξει στο 1974, όταν οι εξελίξεις στην Κύπρο προκαλούσαν σοβαρούς τριγμούς στις σχέσεις Αθήνας και Ουάσιγκτον. 

Ο Χένρι Τάσκα και η κυπριακή τραγωδία

Ο Χένρι Τάσκα ανέλαβε επισήμως καθήκοντα πρέσβη των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα στις 15 Ιανουαρίου 1970, επί προεδρίας Ρίτσαρντ Νίξον.

Η θητεία του συνέπεσε με μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η Ελλάδα βρισκόταν υπό στρατιωτική δικτατορία, ενώ η Ουάσιγκτον επιδίωκε να διατηρήσει τη στρατηγική συνεργασία της με την Αθήνα, κυρίως λόγω της σημασίας της Ελλάδας για τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Ο Αμερικανός διπλωμάτης είχε ταυτιστεί, στα μάτια σημαντικού μέρους της ελληνικής κοινής γνώμης, με την πολιτική υποστήριξης της Ουάσιγκτον προς το καθεστώς των συνταγματαρχών.

Η κατάσταση άλλαξε δραματικά τον Ιούλιο του 1974, όταν η χούντα των Αθηνών οργάνωσε το πραξικόπημα εναντίον του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου.

Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο, προκαλώντας μια κρίση με τεράστιες συνέπειες για το νησί, αλλά και για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις.

Η πτώση της δικτατορίας και η επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Ελλάδα διαμόρφωσαν ένα νέο πολιτικό περιβάλλον, στο οποίο η παρουσία του Τάσκα στην αμερικανική πρεσβεία γινόταν ολοένα και πιο δύσκολη. 

Οι διαφωνίες με τον Κίσινγκερ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το παρασκήνιο της αποχώρησης του Τάσκα, καθώς ιστορικές μαρτυρίες συνδέουν την απομάκρυνσή του με τις διαφωνίες που είχαν προκύψει στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης για τη διαχείριση της κυπριακής κρίσης.

Ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρι Κίσινγκερ, είχε καθοριστικό ρόλο στη χάραξη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Σύμφωνα με μαρτυρία πρώην Αμερικανού διπλωμάτη, η οποία περιλαμβάνεται στο αρχείο προφορικής ιστορίας της Ένωσης Διπλωματικών Σπουδών και Εκπαίδευσης (ADST), ο Κίσινγκερ επιθυμούσε την απομάκρυνση του Τάσκα.

Όπως υποστήριξε ο πρώην διπλωμάτης, η αλλαγή στην αμερικανική προεδρία, μετά την παραίτηση του Ρίτσαρντ Νίξον λόγω του σκανδάλου Watergate, επέτρεψε στον Κίσινγκερ να προωθήσει την αντικατάσταση του πρέσβη.

Μάλιστα, σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, μια από τις πρώτες κινήσεις που προώθησε ο Κίσινγκερ επί προεδρίας Τζέραλντ Φορντ ήταν η αντικατάσταση του Τάσκα από τον Τζακ Κούμπις.

Ωστόσο, η στάση του Τάσκα απέναντι στις εξελίξεις στην Κύπρο παρουσιάζει αντιφάσεις.

Αποχαρακτηρισμένο έγγραφο του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, με ημερομηνία 10 Σεπτεμβρίου 1974, καταγράφει ότι η αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα είχε αρχικά αντιταχθεί σε εισηγήσεις της Ουάσιγκτον για διπλωματική παρέμβαση προς την ελληνική κυβέρνηση, προκειμένου να αποτραπεί ενδεχόμενη ανατροπή του Μακαρίου.

Το ίδιο έγγραφο αναφέρει ότι, την 1η Ιουλίου 1974, ο Τάσκα εξέφρασε αντίρρηση σε οδηγία της Ουάσιγκτον για σαφή προειδοποίηση προς τον Δημήτριο Ιωαννίδη ότι οι ΗΠΑ αντιτίθεντο σε οποιαδήποτε προσπάθεια απομάκρυνσης του Μακαρίου.

Οι συντάκτες της μεταγενέστερης αμερικανικής αξιολόγησης αναγνώρισαν ότι οι διπλωματικές κινήσεις που έγιναν πριν από το πραξικόπημα υπήρξαν αδύναμες και αναποφάσιστες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο η στάση των ΗΠΑ να είχε εκληφθεί από την ελληνική χούντα ως ανοχή στα σχέδιά της. 

Η παραίτηση τον Αύγουστο του 1974

Η αποχώρηση του Χένρι Τάσκα δρομολογήθηκε τον Αύγουστο του 1974, ενώ η τουρκική στρατιωτική επιχείρηση στην Κύπρο εισερχόταν στη δεύτερη φάση της.

Στις 13 Αυγούστου, ο νέος Αμερικανός πρόεδρος Τζέραλντ Φορντ επέλεξε τον Τζακ Κούμπις ως αντικαταστάτη του.

Δύο ημέρες αργότερα, στις 15 Αυγούστου 1974, η γαλλική εφημερίδα Le Monde δημοσίευσε την είδηση, αναφέροντας ότι ο Χένρι Τάσκα είχε μόλις παραιτηθεί από τη θέση του Αμερικανού πρέσβη στην Αθήνα.

Στο δημοσίευμα επισημαινόταν ότι ο Τάσκα είχε εξελιχθεί σε σύμβολο της αμερικανικής υποστήριξης προς τη δικτατορία, ενώ η αποχώρησή του σηματοδοτούσε την προσπάθεια της Ουάσιγκτον να προσαρμόσει την πολιτική της στη νέα πραγματικότητα.

Σύμφωνα με τα επίσημα ιστορικά αρχεία του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, η θητεία του ολοκληρώθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 1974, ενώ ο διάδοχός του ανέλαβε καθήκοντα δέκα ημέρες αργότερα. 

Τι έγραψε η Washington Post για την αποχώρησή του

Η σύνδεση της παραίτησης του Τάσκα με την κυπριακή κρίση επιβεβαιώνεται και από μεταγενέστερο δημοσίευμα της αμερικανικής εφημερίδας Washington Post.

Στις 25 Αυγούστου 1979, με αφορμή τον θάνατο του πρώην πρέσβη σε αυτοκινητικό δυστύχημα, η εφημερίδα αναφέρθηκε στις συνθήκες υπό τις οποίες είχε ολοκληρωθεί η διπλωματική του σταδιοδρομία.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η θητεία του στην Ελλάδα χαρακτηρίστηκε από αντιπαραθέσεις, ενώ η αιφνίδια ανάκλησή του και η παραίτησή του από τη διπλωματική υπηρεσία συνδέονταν με διαφωνίες για την ανατροπή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα.

Η ιστορική αυτή αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέει άμεσα την αποχώρηση ενός Αμερικανού πρέσβη από την Αθήνα με τις δραματικές εξελίξεις που οδήγησαν στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο. 

Δύο αποχωρήσεις με διαφορά 52 χρόνων

Η παραίτηση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, 52 χρόνια μετά την αποχώρηση του Χένρι Τάσκα, αναδεικνύει δύο εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις στην ιστορία της αμερικανικής διπλωματίας στην Ελλάδα.

Το 1974, η απομάκρυνση του Αμερικανού πρέσβη πραγματοποιήθηκε εν μέσω μιας μεγάλης γεωπολιτικής κρίσης, η οποία συνδεόταν με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, την κατάρρευση της ελληνικής δικτατορίας και τις αντιδράσεις για την πολιτική της Ουάσιγκτον.

Σήμερα, η παραίτηση της Γκίλφοϊλ σχετίζεται με καταγγελίες για την προσωπική της συμπεριφορά και τη διαχείριση της διπλωματικής της ιδιότητας, τις οποίες η ίδια αρνείται.

Παρά τις σημαντικές διαφορές, οι δύο περιπτώσεις έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: την πρόωρη αποχώρηση του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματικής αποστολής στην Αθήνα, έπειτα από σοβαρή κρίση που προκάλεσε αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον.

Η ιστορική αναδρομή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο, καθώς το προηγούμενο του 1974 συνδέεται άμεσα με το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου και την τουρκική εισβολή, γεγονότα που εξακολουθούν να καθορίζουν την πολιτική πραγματικότητα στο νησί.

Με πληροφορίες από Associated Press, Reuters, Le Monde, Washington Post, τα ιστορικά αρχεία του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών και την Ένωση Διπλωματικών Σπουδών και Εκπαίδευσης (ADST).