4 χρόνια για θάνατο, 5 για κλοπή γαϊδάρου: Παράδοξες ποινές και αναχρονιστικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα

Η πρόκληση θανάτου λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης πράξης τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι τεσσάρων ετών. Αντίθετα, η κλοπή ζώων ή γεωργικής σοδειάς επισύρει ποινή φυλάκισης μέχρι πέντε ετών! Η διαφορά στις προβλεπόμενες ανώτατες ποινές αναδεικνύει τις αναντιστοιχίες που εξακολουθούν να υπάρχουν στον Ποινικό Κώδικα. Οι περιπτώσεις αυτές δεν είναι οι μοναδικές. Στον Ποινικό Κώδικα εξακολουθούν να περιλαμβάνονται διατάξεις που παραπέμπουν σε άλλες εποχές, από το σπάσιμο πιάτων σε κέντρα αναψυχής μέχρι αδικήματα που αφορούν την ασφάλεια των σιδηροδρόμων, καταδεικνύοντας την επιτακτική ανάγκη εκσυγχρονισμού του. Ενδεικτικά, παραθέτουμε τα πιο κάτω άρθρα του Ποινικού Κώδικα:

Άρθρο 265  - Κλοπή ζώων, προϊόντων κ.λπ: (1) Αν αυτό που κλάπηκε είναι ένα από τα ακόλουθα, δηλαδή άλογο, φοράδα, μουνούχος, γαϊδούρι, μουλάρι, καμήλα, ταύρος, αγελάδα, βόδι, κριάρι, αρνί, ευνουχισμένο αρνί, γίδα ή χοίρος, ή νεογνό τέτοιου ζώου, ή γεωργική σοδειά ή καρποί, ο υπαίτιος υπόκειται σε φυλάκιση πέντε χρόνων. Οι διατάξεις του άρθρου 8 δεν εφαρμόζονται σε ποινική δίωξη δυνάμει του άρθρου αυτού για κλοπή γεωργικής σοδειάς ή καρπών ή προϊόντων γης ή δένδρου εγγεγραμμένου επί ονόματι άλλου προσώπου, εκτός αν ο κατηγορούμενος αποδείξει με τέτοιο τρόπο που να ικανοποιεί το δικαστήριο ότι (α) αγόρασε ή απέκτησε από διανομή, ανταλλαγή, αιτία θανάτου ή λόγω γάμου αυτή τη γη ή δένδρο από τον εγγεγραμμένο ιδιοκτήτη ή τους κληρονόμους του ή (β) η σοδειά αυτή ή οι καρποί, αν και τα προϊόντα γης ή δένδρου είναι με τέτοιο τρόπο εγγεγραμμένα, έχουν αποκτηθεί νόμιμα από αυτό.

Άρθρο 323 - Βλάβη σε ζώα: Αυτός που εσκεμμένα και παράνομα φονεύει, ακρωτηριάζει ή τραυματίζει ζώο που δύναται να αποτελέσει αντικείμενο κλοπής, είναι ένοχος ποινικού αδικήματος. Προκειμένου για άλογο, φοράδα, μουνούχο, γαϊδούρι, μουλάρι, καμήλα, ταύρο, αγελάδα, βόδι, γίδα, χοίρο, κριάρι, αρνί, ευνουχισμένο κριάρι ή το νεογνό οποιουδήποτε τέτοιου ζώου, ο υπαίτιος είναι ένοχος κακουργήματος και υπόκειται σε φυλάκιση πέντε χρόνων. Σε κάθε άλλη περίπτωση ο υπαίτιος είναι ένοχος πλημμελήματος και υπόκειται σε φυλάκιση ενός χρόνου.

Άρθρο 210 - Πρόκληση θανάτου λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης ή επικίνδυνης πράξης: Όποιος, λόγω αλόγιστης, απερίσκεπτης, ή επικίνδυνης πράξης ή συμπεριφοράς, που δεν ανάγεται σε υπαίτια αμέλεια, χωρίς πρόθεση επιφέρει τον θάνατο άλλου προσώπου είναι ένοχος αδικήματος και σε περίπτωση καταδίκης υπόκειται σε φυλάκιση μέχρι τεσσάρων χρόνων ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις δύο χιλιάδες πεντακόσιες λίρες.

Άρθρο 235 – Πρόκληση θανατηφόρου δυστυχήματος και εγκατάλειψη: (1) Όποιος, αφού εμπλακεί σε ατύχημα το οποίο προκαλεί τον θάνατο άλλου προσώπου, εγκαταλείπει τον τόπο του ατυχήματος χωρίς παροχή βοήθειας, είναι ένοχος αδικήματος και, σε περίπτωση καταδίκης του, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα πέντε έτη ή/και σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις €15.000. (2) Όποιος, αφού εμπλακεί σε ατύχημα το οποίο προκαλεί σωματική βλάβη σε άλλο πρόσωπο, εγκαταλείπει τον τόπο του ατυχήματος χωρίς παροχή βοήθειας είναι ένοχος αδικήματος και, σε περίπτωση καταδίκης του, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα δύο έτη ή/και σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις €10.000. (3) Όποιος, αφού εμπλακεί σε ατύχημα το οποίο προκαλεί ζημιά σε περιουσία, εγκαταλείπει τον τόπο του ατυχήματος χωρίς παροχή βοήθειας είναι ένοχος αδικήματος και, σε περίπτωση καταδίκης του, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τον έναν μήνα ή/και σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις €3.000.

Και άλλα ευτράπελα 

 Οι αναντιστοιχίες στις ποινές δεν περιορίζονται στις πιο πάνω διατάξεις. Ο Ποινικός Κώδικας περιλαμβάνει και άλλες πρόνοιες που προκαλούν εντύπωση, τόσο για το αντικείμενό τους όσο και για το ύψος των προβλεπόμενων ποινών. Για παράδειγμα:

 Άρθρο 143 – Καταστροφή σε δέντρα: Όποιος προξενεί ζημιά σε δέντρα που είναι φυτεμένα σε δημόσιο χώρο είναι ένοχος πλημμελήματος και υπόκειται σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις 150 λίρες ή σε φυλάκιση τριών μηνών.

Άρθρο 95Α – Σπάσιμο πιάτων σε κέντρα αναψυχής: Πρόσωπο που, ενώ διασκεδάζει σε δημόσιο κέντρο αναψυχής, σπάζει σκόπιμα πιάτα και άλλα αντικείμενα από γυαλί, πορσελάνη ή εύθραυστη ύλη, είναι ένοχος ποινικού αδικήματος και υπόκειται σε φυλάκιση που δεν υπερβαίνει τους τρεις μήνες.

Άρθρο 317 – Εμπρησμός καλλιεργειών: Όποιος εσκεμμένα και παράνομα θέτει φωτιά: α) σε φυτεία δημητριακών, σιτηρών ή καλλιεργημένων φυτικών προϊόντων, κομμένων ή όχι β) σε φυτεία σανού ή χλόης υπό καλλιέργεια, φυτεμένα εκ φύσεως ή όχι, κομμένων ή όχι γ) σε δένδρα που δεν είναι κομμένα, δενδρύλλια ή θάμνους, υπό καλλιέργεια φυτεμένα εκ φύσεως ή όχι, είναι ένοχος κακουργήματος και υπόκειται σε φυλάκιση 14 χρόνων.

Άρθρο 230 – Ενέργειες που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια επιβατών σιδηροδρόμου:Όποιος με πρόθεση προκαλέσει βλάβη ή θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια προσώπων που ταξιδεύουν σιδηροδρομικώς (…) είναι ένοχος κακουργήματος και υπόκειται στην ποινή της φυλάκισης διά βίου.

 Άρθρο 223 - Καθήκοντα κυρίου:Όποιος, υπό την ιδιότητα κυρίου, ανάλαβε, δυνάμει σύμβασης, να παρέχει σε οποιονδήποτε υπηρέτη ή μαθητευόμενο ηλικίας κάτω των 16 χρόνων την αναγκαία διατροφή, ιματισμό ή στέγη έχει καθήκον να παρέχει σε αυτούς όλα αυτά και θεωρείται ότι προκάλεσε κάθε συνέπεια για τη ζωή ή την υγεία του υπηρέτη ή του μαθητευόμενου η οποία οφείλεται σε οποιαδήποτε παράλειψη εκτέλεσης του πιο πάνω καθήκοντος.

Η ομιλία του δικαστή Σάντη το 2010 

Οι αναντιστοιχίες στις προβλεπόμενες ποινές δεν αποτελούν νέα διαπίστωση. Τις είχε αναδείξει πριν από 16 χρόνια ο τότε δικαστής Νικόλας Σάντης, σήμερα δικαστής του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου, σε ομιλία του σε συνέδριο που διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Κύπρου και τον Δικηγορικό Σύλλογο Λευκωσίας, με θέμα «Ποινικό Δίκαιο και Πρόληψη του Εγκλήματος». 

Το σχετικό απόσπασμα από την ομιλία του είναι χαρακτηριστικό: «(…) Ξεκλήρισε κάποιος μεθυσμένος οδηγός μια νεαρή πενταμελή οικογένεια. Του επιβάλλεται τετραετής φυλάκιση (το ανώτατο όριο). Η κοινωνία εξανίσταται εναντίον του δικαστή, ως συνήθως. Δεν τον μέλλει, υποτίθεται. Εφάρμοσε τον νόμο (άρθρο 210, Κεφ. 154). Πράγματι όμως, δεν μας μέλλει; Όπως και το ότι για το αδίκημα της ζωοκτονίας (άρθρο 276, Κεφ. 154) ή για την κλοπή ενός γαϊδουριού (άρθρο 265, Κεφ. 154) προβλέπεται μεγαλύτερη ποινή;(5 χρόνια φυλάκιση;). Ή ότι για τη βαριά σωματική βλάβη (άρθρο 231, Κεφ. 154), για το σπάσιμο, ας πούμε, ενός χεριού, και πάλιν, προβλέπεται μεγαλύτερη ποινή; (7 χρόνια φυλάκιση;). Ή ότι για τη διαφθορά ενός κοριτσιού μεταξύ 13 και 16 χρονών (άρθρο 154, Κεφ. 154), προβλέπεται τριετής φυλάκιση, όση δηλαδή και για το αδίκημα της κτηνοβασίας (άρθρο 175, Κεφ. 154), της κακόβουλης ζημιάς σε γεωργική μηχανή (άρθρο 324, Κεφ. 154) ή της απλής κλοπής (άρθρο 262, Κεφ. 154); Απαιτούνται, αυτονόητα, τομές και ενδεχομένως επαναπροσδιορισμός της οπτικής μας (ή των εντυπώσεων που δίνουμε προς τα έξω) για το έγκλημα (αυτό δηλαδή που πασκίζουμε να προλάβουμε και να καταπολεμήσουμε), με βάση τις σύγχρονες κοινωνικές πραγματικότητες. Το να ανησυχεί και να προβληματίζεται τοιουτοτρόπως η Δικαστική Εξουσία, χωρίς εμφιλοχώρηση εξωγενών παραγόντων στην εκτέλεση των θεσμικών της καθηκόντων, δεν θεωρείται συνταγματικώς αθέμιτο…».

Εκκρεμεί στη Βουλή από το 2003

Ο Ποινικός Κώδικας καταρτίστηκε το 1959, πριν από την ανεξαρτησία της Κύπρου, και μεταφράστηκε στα ελληνικά τη δεκαετία του 1990. Παρά τις δεκάδες τροποποιήσεις που έχουν επέλθει έκτοτε, εξακολουθεί να περιλαμβάνει διατάξεις που παραπέμπουν σε παλαιότερες κοινωνικές συνθήκες αλλά και αναντιστοιχίες στις προβλεπόμενες ποινές.

Τον Ιούλιο του 2003, ο τότε πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών και βουλευτής του ΔΗΣΥ, Ιωνάς Νικολάου, εισηγήθηκε τη συνολική αναθεώρηση του Κώδικα. Ακολούθησε η καταγραφή προβλημάτων και κενών, καθώς και η σύσταση υποεπιτροπής, η οποία συνεργάστηκε με τη Νομική Υπηρεσία και το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Παρά τις προσπάθειες που έγιναν, η συνολική αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα παραμένει σε εκκρεμότητα.