Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναγνωρίζει ότι το κυπριακό τραπεζικό σύστημα είναι σήμερα ένα από τα πιο ισχυρά κεφαλαιακά στην ΕΕ, αλλά κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την «περιορισμένη δυναμική» του τομέα και τις πολιτικές πιέσεις γύρω από το πλαίσιο εκποιήσεων. Στο δικό του σχόλιο, το Υπουργείο Οικονομικών υιοθετεί τις βασικές διαπιστώσεις του ΔΝΤ και μιλά για μια πιο «κοινωνικά ευαίσθητη» προσέγγιση στις εκποιήσεις, που δεν θα αφήνει, όμως, χώρο στους στρατηγικούς κακοπληρωτές.
Η αποστολή του Ταμείου που βρέθηκε στην Κύπρο στο πλαίσιο του Άρθρο IV, σημειώνει ότι ο τραπεζικός τομέας παραμένει ανθεκτικός, με δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας και ρευστότητας «από τους υψηλότερους στην ΕΕ», ενισχυμένους από ισχυρή κερδοφορία και συνεχή βελτίωση της ποιότητας του ενεργητικού.
Ωστόσο, πίσω από την εικόνα σταθερότητας, το ΔΝΤ βλέπει έναν τομέα που «στερείται δυναμισμού», με την πιστοδοτική δραστηριότητα να παραμένει υποτονική. «Παρά την πρόσφατη ανάκαμψη της πιστωτικής δραστηριότητας, ο τραπεζικός τομέας παρουσιάζει περιορισμένη δυναμική», τονίζεται.
Ενδεικτικά, επισημαίνει ότι ο λόγος δανείων προς καταθέσεις φθάνει μόλις το 50%, όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ ξεπερνά το 100%, κάτι που αποτυπώνει ένα σύστημα που, παρά τα κεφαλαιακά «μαξιλάρια», διστάζει να αναλάβει νέο πιστωτικό κίνδυνο.
Η «σκιά» του ιδιωτικού χρέους
Στην καρδιά της ανησυχίας του ΔΝΤ βρίσκεται το άλυτο -σε μεγάλο βαθμό- πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους εκτός του στενού τραπεζικού πυρήνα. Η αποστολή υπογραμμίζει ότι παραμένουν σημαντικές δυσκολίες στη διαχείριση ΜΕΔ εκτός τραπεζικού τομέα, οι οποίες σε συνδυασμό με τη μικρή κλίμακα και τη συγκέντρωση της αγοράς, και τις πληγές της κρίση του 2013‑2014, που επιβαρύνουν ακόμη την εμπιστοσύνη, επηρεάζουν, αρνητικά προφανώς, τη διάθεση των τραπεζών να αναλάβουν ρίσκο επιταχύνοντας την πιστωτική επέκταση.
Το Ταμείο θεωρεί ότι αυτοί οι παράγοντες -μαζί με ατέλειες στην ευρωπαϊκή τραπεζική ένωση- περιορίζουν τον ανταγωνισμό και την εμβάθυνση της χρηματοδότησης της οικονομίας, ιδιαίτερα προς νέες επιχειρήσεις και ΜμΕ.
«Περαιτέρω μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της δικαστικής αποτελεσματικότητας, τη μείωση των φραγμών στις διασυνοριακές τραπεζικές συναλλαγές και οι προσπάθειες για την επίλυση των παλαιών χρεών θα συνέβαλαν στην προώθηση του ανταγωνισμού και στην εμβάθυνση της πιστωτικής διαμεσολάβησης», αναφέρει το Ταμείο.
Μακροπροληπτική «ασπίδα»
Αναφορικά με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, το ΔΝΤ χαιρετίζει την απόφαση αύξησης του αντικυκλικού κεφαλαιακού αποθέματος στο 1,5% από το 2026, σημειώνοντας ότι η κίνηση «ενισχύει τα ήδη υψηλά κεφαλαιακά αποθέματα με περιορισμένο αντίκτυπο στην παροχή πιστώσεων». Προτρέπει τις αρχές να διατηρήσουν προσεκτικά διαβαθμισμένη μακροπροληπτική πολιτική που να διασφαλίζει τη σταθερότητα, αλλά και να επιτρέπει τη σταδιακή ανάκαμψη της πιστωτικής επέκτασης.
Παράλληλα, το Ταμείο «δείχνει» προς το δικαστικό σύστημα και τις διαρθρωτικές αδυναμίες. Ζητεί βελτίωση της απονομής δικαιοσύνης με ταχύτερη εκδίκαση, μεγαλύτερη εξειδίκευση και ψηφιακά εργαλεία, ώστε να διευκολύνονται οι επενδύσεις, ο δανεισμός και η επίλυση χρεών. Η επιτάχυνση της επίλυσης των «παλαιών» ΜΕΔ θεωρείται κρίσιμη για να απελευθερωθεί χώρος στους ισολογισμούς τραπεζών και πιστωτών και να αυξηθεί ο υγιής δανεισμός.
Το μέτωπο των εκποιήσεων
Εκεί όπου το ΔΝΤ υψώνει πιο καθαρά «κόκκινη κάρτα» είναι σε αλλαγές στο πλαίσιο των εκποιήσεων.
«Μετά από χρόνια συμβιβασμών, το υφιστάμενο πλαίσιο επιτυγχάνει σε γενικές γραμμές τη σωστή ισορροπία μεταξύ οφειλετών και πιστωτών για τη στήριξη της εξυγίανσης του χρέους», αναφέρει και προειδοποιεί ότι «ορισμένες νομοθετικές αλλαγές που προτάθηκαν πρόσφατα θα επιβραδύνουν σημαντικά την εξυγίανση και θα αυξήσουν το διοικητικό κόστος. Αυτό θα μπορούσε να υπονομεύσει τα κίνητρα των δανειοληπτών, να αυξήσει τον πιστωτικό κίνδυνο και να περιορίσει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Η μελλοντική δανειοδότηση -για παράδειγμα, για όσους αγοράζουν κατοικία για πρώτη φορά ή για μικρές επιχειρήσεις- θα γίνει πιο δύσκολη».
Η γραμμή του Υπουργείου Οικονομικών
Σε ό,τι αφορά το πλαίσιο εκποιήσεων το ΥΠΟΙΚ, σχολιάζοντας τη δήλωση του επικεφαλής της αποστολής του ΔΝΤ για την Κύπρο, Alex Pienkowski, επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις ανησυχίες του Ταμείου και στις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις. Τονίζει ότι οποιαδήποτε αναθεώρηση πρέπει «να προστατεύει τους πραγματικά ευάλωτους» χωρίς να δημιουργεί ευκαιρίες εκμετάλλευσης από στρατηγικούς κακοπληρωτές εις βάρος της οικονομίας, των συνεπών δανειοληπτών και των φορολογουμένων..
Εκεί όπου ΔΝΤ και ΥΠΟΙΚ φαίνεται να συγκλίνουν είναι στην αρχή ότι η προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών πρέπει να είναι στοχευμένη και να μην υπονομεύει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Το Ταμείο επιμένει ότι η θωράκιση των τραπεζών και η ταχεία αναδιάρθρωση των ιδιωτικών χρεών αποτελούν προϋπόθεση για περισσότερα και φθηνότερα δάνεια στο μέλλον, ενώ το ΥΠΟΙΚ αναγνωρίζει ότι γενικευμένες παγοποιήσεις ή εξαιρέσεις στο σύστημα εκποιήσεων μπορεί να ανοίξουν «παράθυρα» για κατάχρηση.
Σε μια περίοδο όπου οι κυπριακές τράπεζες εμφανίζουν καθαρούς ισολογισμούς, ισχυρή κερδοφορία και χαμηλά ΜΕΔ, το ζητούμενο, όπως το θέτει το ΔΝΤ, είναι να περάσουν από τη «διαχείριση της κρίσης» στη «χρηματοδότηση της ανάπτυξης».
Σε αυτό το πλαίσιο η συζήτηση γύρω από το πλαίσιο εκποιήσεων δεν είναι μία τεχνική λεπτομέρεια, αλλά κρίσιμος κρίκος στην αλυσίδα που συνδέει τη σταθερότητα των τραπεζών με την πρόσβαση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση.
