Τις σύγχρονες μεθόδους που χρησιμοποιούν τα εγκληματικά δίκτυα, με ιδιαίτερη έμφαση στα σχήματα απάτης μέσω τεχνολογίας (Technology-Enabled Fraud Schemes) και στη στρατολόγηση και χρήση μεταφορέων παράνομου χρήματος (Money Mules), αναλύει η πρώτη έκθεση για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
Όπως ανακοίνωσε ο Σύνδεσμος Τραπεζών, η πρώτη έκθεση, που τιτλοφορείται «New Trends in Technology Enabled Fraud and the Use of Money Mules» (Νέες τάσεις σε απάτες με χρήση τεχνολογίας και στη χρήση ατόμων που μεταφέρουν παράνομα χρήματα), καταγράφει τις τρέχουσες πρακτικές των εγκληματιών, καθώς και τα κρίσιμα σημεία που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή στη συμπεριφορά των πελατών και στις συναλλαγές.
Νέοι τύποι απάτης
Όπως αναφέρεται στην έκθεση, οι τεχνολογικές εξελίξεις, οι αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) και τα deep fakes που δημιουργούνται από την τεχνητή νοημοσύνη, έχουν δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για την εμφάνιση νέων τύπων απάτης που βασίζονται στην τεχνολογία και για την εξέλιξη των υφιστάμενων σε πολυπλοκότητα και κλίμακα.
Ταυτόχρονα, σημειώνεται, οι ψηφιακές καινοτομίες στον χρηματοπιστωτικό τομέα που επιτρέπουν την ταχύτερη κίνηση κεφαλαίων, τις άμεσες διασυνοριακές πληρωμές, τις πληρωμές peer-to-peer και την αυξανόμενη χρήση εικονικών περιουσιακών στοιχείων - έχουν διευκολύνει την ταχεία μεταφορά και απόκρυψη παράνομων εσόδων.
«Αυτό το ολοένα και πιο ψηφιακό και διασυνδεδεμένο χρηματοοικονομικό οικοσύστημα έχει επίσης δημιουργήσει νέες προκλήσεις για τις οντότητες που είναι υπόχρεες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τις αρμόδιες αρχές, ιδίως όσον αφορά την άμεση και αποτελεσματική ανίχνευση και διακοπή των παράνομων χρηματοοικονομικών ροών», προστίθεται.
Σημειώνεται ότι οι ψηφιακές τεχνολογικές καινοτομίες έχουν επιταχύνει τόσο τη χρήση όσο και την εξειδίκευση της απάτης που βασίζεται στην τεχνολογία, ιδίως στην περίπτωση των Σχεδίων Κοινωνικής Μηχανικής, της Πλαστοπροσωπίας και της Απάτης με Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς και της Επενδυτικής Απάτης, οι οποίες έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Πολύπλευρη φύση απάτης
Όπως τονίζεται στην έκθεση, τα ευρήματα υπογραμμίζουν την πολύπλευρη φύση της απάτης που βασίζεται στην τεχνολογία και τον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζουν οι διακινητές χρημάτων στη διευκόλυνση της διακίνησης παράνομων κεφαλαίων.
Η αποτελεσματική ανίχνευση και η διακοπή τέτοιων συστημάτων βασίζονται στην προληπτική παρακολούθηση της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (AML), η οποία λαμβάνει υπόψη τόσο τους συναλλακτικούς όσο και τους δείκτες συμπεριφοράς.
Όπως τονίζεται, η προσεκτική εξέταση των συναλλαγών - συμπεριλαμβανομένου του σκοπού τους, της σχέσης μεταξύ αποστολέα και παραλήπτη και του ευρύτερου πλαισίου - επιτρέπει στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να εντοπίζουν πιθανές δραστηριότητες διακίνησης χρημάτων σε πρώιμο στάδιο.
Οι Μονάδες Χρηματοοικονομικών Πληροφοριών (ΜΧΠ) διαδραματίζουν επίσης κρίσιμο ρόλο, αναλύοντας αναφορές ύποπτης δραστηριότητας και αναφορές ύποπτων συναλλαγών και διαδίδοντας το αποτέλεσμα της ανάλυσής τους στις Αρχές Επιβολής του Νόμου για πιθανή διερεύνηση και δίωξη.
Η αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων, υποδεικνύεται, εξαρτάται από την ισχυρή συνεργασία μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Η αλυσίδα - από την ανίχνευση από τις υπόχρεες οντότητες έως την ανάλυση και τη διάδοση από τις ΜΧΠ και την επακόλουθη διερεύνηση από τις αρχές επιβολής του νόμου - καταδεικνύει πώς οι συντονισμένες προσπάθειες μπορούν να διαταράξουν με επιτυχία τα εγκληματικά δίκτυα και να αποτρέψουν περαιτέρω θυματοποίηση.
Η ενίσχυση αυτών των μηχανισμών συνεργασίας παραμένει απαραίτητη για την καταπολέμηση του εξελισσόμενου τοπίου του οικονομικού εγκλήματος που βασίζεται στην τεχνολογία.
Από την άποψη της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, αυτές οι απάτες δημιουργούν μεγάλους όγκους παράνομων εσόδων που διακινούνται ταχέως μέσω διασυνοριακών μεταφορών - συχνά χρησιμοποιώντας και λογαριασμούς money mule - κρυπτονομισμάτων και άλλων καινοτόμων χρηματοοικονομικών υποδομών.
Τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τη διεξαγωγή απάτης με την υποστήριξη της τεχνολογίας
• Ηλεκτρονικό ψάρεμα (Phishing) – Δόλια email που έχουν σχεδιαστεί για να πλαστοπροσωπούν αξιόπιστες οντότητες (τράπεζες, ηλεκτρονικές υπηρεσίες, κυβερνητικές υπηρεσίες) για να ξεγελάσουν τους παραλήπτες ώστε να αποκαλύψουν ευαίσθητες πληροφορίες (διαπιστευτήρια, προσωπικά δεδομένα, οικονομικές πληροφορίες)
• Παραβίαση επαγγελματικού email (BEC) – Οι εγκληματίες παραβιάζουν νόμιμους επαγγελματικούς λογαριασμούς email, για να εξουσιοδοτήσουν οικονομικές συναλλαγές ή να ανακατευθύνουν πληρωμές σε άλλους λογαριασμούς
• Παραπλανητικά μηνύματα (Smishing) – Παραδίδονται μέσω SMS ή άλλων εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων. Δελεαστικά μηνύματα (που περιέχουν κακόβουλους συνδέσμους ή οδηγίες).
• Απάτες Vishing & Τηλεφωνικής Πλαστοπροσωπίας – Φωνητικό ηλεκτρονικό ψάρεμα (phishing) μέσω τηλεφωνικών κλήσεων, όπου οι εγκληματίες πλαστοπροσωπούν εκπροσώπους νόμιμων οργανισμών για να χειραγωγήσουν τα θύματα.
• Χρήση πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης – Χρησιμοποιούνται για την εξαπάτηση των θυμάτων με διάφορα προσχήματα, που κυμαίνονται από δόλιες διαφημίσεις για online αγορές έως online κρατήσεις ακινήτων και απάτες επενδύσεων οικονομικών ευκαιριών.
• Ψεύτικες Ιστοσελίδες για Συλλογή Διαπιστευτηρίων – Ιστοσελίδες που μιμούνται νόμιμες πλατφόρμες για να κλέψουν διαπιστευτήρια σύνδεσης ή οικονομικά δεδομένα.
• Deepfake Μίμηση μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης – Χρήση ήχου ή βίντεο που δημιουργείται από Τεχνητή Νοημοσύνη για την μίμηση αξιόπιστων ατόμων.
• Απάτες με Ηλεκτρονικές Αγορές και Κρατήσεις Ακινήτων (Απάτη Διακοπών) – Παραπλανητικές διαφημίσεις σε ιστότοπους και μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρασύρουν τα θύματα σε απάτες με ηλεκτρονικές αγορές και κρατήσεις ακινήτων.
Αυτές οι διαφημίσεις προωθούν δόλια προϊόντα—τα οποία είτε δεν αποστέλλονται ποτέ είτε αντικαθίστανται από φθηνά αντίγραφα—ή ψεύτικες καταχωρίσεις ακινήτων για περιουσιακά στοιχεία που οι απατεώνες δεν κατέχουν.
Ευάλωτοι οι ηλικιωμένοι
Στην έκθεση γίνεται παραδοχή ότι τα ηλικιωμένα άτομα φαίνεται να τείνουν να είναι πιο ευάλωτα σε απάτες. Το φύλο δεν φαίνεται να είναι καθοριστικός παράγοντας, αν και τα αρσενικά θύματα είναι ελαφρώς πιο συχνά.
Παράλληλα, το μορφωτικό επίπεδο και η οικονομική δυνατότητα δεν φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο. Στην πλειονότητα του εξεταζόμενου δείγματος, τα θύματα ήταν άτομα με κυπριακή ιθαγένεια.
Τα κανάλια
Τα δόλια σχέδια διεξάγονται κυρίως μέσω συγκεκριμένων καναλιών επικοινωνίας, τα οποία χρησιμεύουν ως τα κύρια μέσα για τη στόχευση των θυμάτων.
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο κανάλι. Χρησιμοποιούνται συχνά μέσω στοχευμένων διαφημίσεων, ανεπιθύμητων άμεσων μηνυμάτων, διευκολύνοντας την αρχική επαφή και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης με τα θύματα.
Οι εφαρμογές email, SMS και ανταλλαγής μηνυμάτων αξιοποιούνται επίσης ευρέως, ιδιαίτερα για επιθέσεις smishing, ενώ οι τηλεφωνικές κλήσεις χρησιμοποιούνται λιγότερο συχνά αλλά παραμένουν σχετικές, ειδικά σε πιο στοχευμένες απόπειρες απάτης.
Έχει εντοπιστεί μια συσχέτιση μεταξύ συγκεκριμένων καναλιών και συγκεκριμένων ηλικιακών ομάδων, με τα νεότερα θύματα να στοχεύονται συχνότερα μέσω των κοινωνικών μέσων, ενώ οι ηλικιωμένοι συνηθέστερα εξαπατώνται μέσω email και τηλεφωνικών κλήσεων.
Με ποιο πρόσχημα;
Σύμφωνα με την έκθεση, οι απατεώνες χειραγωγούν τα θύματα εκμεταλλευόμενοι ψυχολογικά ερεθίσματα μέσω διαφόρων προσχημάτων, συχνά επικαλούμενοι επείγοντα περιστατικά ή φόβο για να επιβάλουν άμεση δράση.
Μερικά παραδείγματα περιλαμβάνουν:
• Μηνύματα κειμένου που ισχυρίζονται ότι προέρχονται από κυβερνητικούς οργανισμούς, ανακατευθύνοντας τους παραλήπτες σε δόλιες ιστοσελίδες που αποσκοπούν στην κλοπή τραπεζικών διαπιστευτηρίων ή κωδικών πρόσβασης μίας χρήσης (OTP), από την αστυνομία για την πληρωμή προστίμων, από το ΓΕΣΥ που ζητούν ενημέρωση προφίλ ή αλλαγή κωδικού πρόσβασης, από την Εφορία για την πληρωμή ή την επιστροφή φόρων
• Email / SMS / Τηλεφωνικές κλήσεις, με ψεύτικους συνδέσμους ή κωδικούς QR, σχετικά με υποτιθέμενες επιστροφές φόρων, δηλώσεις κοινωνικής ασφάλισης ή άλλες επιδοτήσεις
• Μηνύματα κειμένου με συνδέσμους από ταχυμεταφορές ή Κυπριακά Ταχυδρομεία, που ανακατευθύνουν σε ψεύτικες ιστοσελίδες
• Email / SMS με δόλιες συνδέσεις που προσποιούνται ότι προέρχονται από Τράπεζες
• Email / SMS που ισχυρίζονται ότι προέρχονται από Πανεπιστήμια και ζητούν την πληρωμή διδάκτρων,
Σημειώνεται ότι οι απατεώνες ανακατευθύνουν πληρωμές στους δικούς τους λογαριασμούς και δελεάζουν άτομα με την υπόσχεση οικονομικών ευκαιριών — όπως επενδύσεις υψηλής απόδοσης ενώ γίνονται απάτες με κρυπτονομίσματα, μέσω τηλεφωνικών κλήσεων ή παραπλανητικών διαφημίσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι δράστες εκμεταλλεύονται επίσης τις διαδικτυακές αγορές διαφημίζοντας αγαθά και υπηρεσίες σε ελκυστικές τιμές. Τα θύματα παρακινούνται να κάνουν προκαταβολές για αντικείμενα που δεν παραδίδονται ποτέ ή είναι πλαστά, χρησιμοποιώντας συχνά «προσφορές περιορισμένης χρονικής διάρκειας» για να δημιουργήσουν επείγουσα ανάγκη.
Μια παρόμοια προσέγγιση παρατηρείται στις απάτες με ενοικιαζόμενα ακίνητα διακοπών, όπου ψεύτικες καταχωρίσεις καταλυμάτων διαφημίζονται σε ιστότοπους και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οδηγώντας τα θύματα να κάνουν προκαταβολές για ανύπαρκτα ή ψευδώς παρουσιασμένα ακίνητα.
Στα σχέδια των εγκληματιών μπαίνουν και «ερωτικές απάτες», όπου ζητούνται δόλιες πληρωμές με ψευδείς προφάσεις, συμπεριλαμβανομένων για παράδειγμα, αιτημάτων για την κάλυψη του κόστους αεροπορικών εισιτηρίων για ένα αγαπημένο τους πρόσωπο να ταξιδέψει στην Κύπρο ή για την πληρωμή φερόμενων εξόδων αποστολής ή μετεγκατάστασης για τον σύντροφο.
Αναβάθμιση της Εθνικής Ικανότητας Πρόληψης
Σύμφωνα με το Σύνδεσμο Τραπεζών, η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί στην ενίσχυση της εθνικής ικανότητας πρόληψης και αποδιοργάνωσης (disruption) του χρηματοοικονομικού εγκλήματος. Η έγκαιρη ανταλλαγή κρίσιμων πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων αποτελεί το κλειδί για τη θωράκιση της οικονομίας, επισημαίνει.
Ο Σύνδεσμος Τραπεζών τονίζει ότι «η έκδοση της πρώτης έκθεσης επιβεβαιώνει την αξία και την ισχύ της συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Στηρίζουμε έμπρακτα κάθε πρωτοβουλία που ενισχύει τη διαφάνεια και την ασφάλεια, παρέχοντας στα μέλη μας και στην ευρύτερη επιχειρηματική κοινότητα τα απαραίτητα εργαλεία για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του οικονομικού εγκλήματος».
