Τη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου ικανού να καλύψει πρόσθετες ανάγκες που θα προκύψουν την περίοδο 2030-2050 και ξεπερνούν το 4% του ΑΕΠ, δηλαδή περίπου 1,2 δισ. ευρώ ζητεί το ΔΝΤ από την κυβέρνηση. Οι πρόσθετες ανάγκες σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού, η οποία θα αυξήσει τη συνταξιοδοτική δαπάνη και τις δαπάνες για την υγεία. Με κομψό τρόπο το ΔΝΤ ζητεί να μην υπάρξει δημοσιονομική χαλάρωση, παρά τη σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους.
Από την έκθεση του προσωπικού του ΔΝΤ για τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της κυπριακής οικονομίας για το 2026 στο πλαίσιο του άρθρου IV του καταστατικού του Ταμείου, προκύπτει η ανάγκη για μια διαφορετική οικονομική πολιτική, η οποία θα χτίζει πρόσθετα μαξιλάρια ρευστότητας και θα κατευθύνει τους δημόσιους πόρους σε επενδύσεις που θα διορθώνουν δομικές ανάγκες και θα διατηρούν την αναπτυξιακή δυναμική.
Αν δεν δημιουργηθεί αυτός ο χώρος, οι επόμενες κυβερνήσεις, με πρώτη αυτή που θα αναλάβει το 2028, θα υποχρεωθεί να λάβει μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής, δηλαδή να προχωρήσει σε περικοπές. Η σχετική αναφορά στην έκθεση δεν αφήνει χώρο για διαφορετικές ερμηνείες.
«Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, θα πρέπει να διατηρηθεί ο δημοσιονομικός χώρος για την αντιμετώπιση των υψηλών, αυξανόμενων και μακροχρόνιων πιέσεων στις δαπάνες. Για την περίοδο 2030-50, οι πρόσθετες δαπάνες εκτιμάται ότι θα ανέλθουν σε περίπου 4% του ΑΕΠ, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο των ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών οικονομιών. Η αλληλεπίδραση των ήδη υψηλών δημόσιων συντάξεων, των αυξανόμενων δαπανών για την υγειονομική περίθαλψη και της επιδείνωσης των δημογραφικών δεδομένων ενδέχεται να οδηγήσει σε ακόμη πιο έντονες ανάγκες προσαρμογής μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα. Η τιμαριθμική αναπροσαρμογή (δευτερογενείς επιπτώσεις από τον καθορισμό των μισθών που συνδέεται με την αναπροσαρμογή βάσει του κόστους διαβίωσης (ΑΤΑ)) και άλλοι ενσωματωμένοι μηχανισμοί (εγγυημένες ελάχιστες συντάξεις και συμπληρωματικές παροχές) ενδέχεται να παρεμποδίσουν την προσαρμογή. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν εκ των προτέρων οι μελλοντικές πιέσεις, η πρόταση να αρχίσει η συσσώρευση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων είναι ευπρόσδεκτη».
Στο ίδιο πλαίσιο της δημιουργίας δημοσιονομικού χώρου ζητείται να μπει περιορισμός στην αύξηση του κρατικού μισθολογίου και η οποιαδήποτε δημοσιονομική χαλάρωση θα πρέπει να είναι σταδιακή και να στοχεύει στην ενίσχυση της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης, διατηρώντας παράλληλα περιθώρια για τις αυξανόμενες πιέσεις στις δαπάνες.
«Μια πιο σταδιακή δημοσιονομική χαλάρωση είναι προτιμότερη από μια χαλάρωση κακής ποιότητας», τονίζεται.
Το Ταμείο σχολιάζει αρνητικά την προβλεπόμενη χαλάρωση της δημοσιονομικής θέσης το 2026 (πτώση του πρωτογενούς πλεονάσματος και διεύρυνση των μέτρων για την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστος ζωής). Το ΔΝΤ βλέπει με ανησυχία την επέκταση μειωμένων και μηδενικών συντελεστών ΦΠΑ σε τρόφιμα και ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και τις οριζόντιες παρεμβάσεις σε φόρους καυσίμων, χαρακτηρίζοντάς τις «ακριβές, κακοστοχευμένες και στρεβλωτικές» σε σχέση με προσωρινά, στοχευμένα επιδόματα.
Αντίθετα, σύμφωνα με το ΔΝΤ, «οι στοχευμένες και προσωρινές μεταβιβάσεις, σε συνδυασμό με μέτρα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και των υποδομών, αποτελούν τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους προστασίας των ευάλωτων νοικοκυριών. Η κατάργηση του μηδενικού συντελεστή ΦΠΑ σε συγκεκριμένα είδη διατροφής και του μειωμένου συντελεστή 5% στην ηλεκτρική ενέργεια θα απέφερε έσοδα ίσα με το 0,2% του ΑΕΠ. Η ανακατεύθυνση αυτών των εσόδων προς στοχευμένες κοινωνικές μεταβιβάσεις θα μείωνε την ανισότητα κατά 6 φορές περισσότερο από τα πρόσφατα φορολογικά μέτρα».
Οι αδυναμίες
Η κυπριακή οικονομία συνεχίζει να καταγράφει μία από τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρώπη, όμως πίσω από τους θετικούς δείκτες παραμένουν σοβαρές δομικές αδυναμίες που, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, μπορεί να περιορίσουν τη μελλοντική αναπτυξιακή δυναμική της χώρας.
Τα παλαιά ΜΕΔ εκτός των τραπεζών, η αδύναμη πιστωτική διαμεσολάβηση, η ενεργειακή εξάρτηση από το πετρέλαιο και οι δημοσιονομικές πιέσεις λόγω της γήρανσης του πληθυσμού συνθέτουν ένα κοκτέιλ κινδύνων.
Ως προτεραιότητες πολιτικής καταγράφονται η βελτίωση της αποτελεσματικότητας στη συλλογή των φόρων και των δαπανών, η προτεραιοποίηση των δημόσιων επενδύσεων υψηλής παραγωγικότητας (συμπεριλαμβανομένων εκείνων για την ενεργειακή μετάβαση) και η αποφυγή δαπανηρών και στρεβλωτικών μέτρων που αποδυναμώνουν τη στόχευση ή μειώνουν την ευελιξία.
Σε ό,τι αφορά τις διαρθρωτικές πολιτικές περιγράφονται ως αναγκαίες μεταρρυθμίσεις α) για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και τη στήριξη των επενδύσεων μέσω της αντιμετώπισης, μεταξύ άλλων, της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων και της ενίσχυσης των ψηφιακών ικανοτήτων, τη β) βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δικαστικού συστήματος, που αποτελεί βασικό παράγοντα για τη στήριξη των επενδύσεων, τη διευκόλυνση αναγκαστικής είσπραξης οφειλών και τη διευθέτηση περιπτώσεων αφερεγγυότητας.
Η προώθηση των μεταρρυθμίσεων στον ενεργειακό τομέα και των βασικών έργων υποδομής είναι ζωτικής σημασίας για τη μείωση του κόστους και τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας. Επίσης, η συνεχής ενίσχυση και ο εξορθολογισμός της εποπτείας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας -ιδίως πέραν του τραπεζικού τομέα- θα συμβάλει στην προστασία από κινδύνους φήμης.
Τι απαντούν οι κυπριακές αρχές
Οι κυπριακές αρχές, όπως αποτυπώνονται στην ενότητα «Authorities’ Views», συμφωνούν ότι η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί βραχυπρόθεσμα και ο πληθωρισμός θα αυξηθεί λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, αλλά εκτιμούν ότι η χώρα εισέρχεται στην κρίση από θέση ισχύος, με υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, χαμηλό χρέος και υγιές τραπεζικό σύστημα. Υπερασπίζονται τα μέτρα για το κόστος ζωής, σημειώνοντας ότι είναι προσωρινά, περιορισμένου δημοσιονομικού αντίκτυπου και δεν εκτρέπουν την πτωτική πορεία του χρέους, ενώ παρουσιάζουν το σχέδιο ενίσχυσης του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων μέσω χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων ως προληπτική απάντηση στις πιέσεις γήρανσης. Θεωρούν τη μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση του 2025-26 ως διόρθωση στρεβλώσεων και εκτιμούν ότι η βραχυπρόθεσμη απώλεια εσόδων θα αντισταθμιστεί σταδιακά.
