Η ολοκλήρωση του τερματικού υποδοχής υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Βασιλικό δεν συνδέεται μόνο με τη μείωση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και με την ασφάλεια εφοδιασμού σε ηλεκτρισμό. Χωρίς το φυσικό αέριο στην ηλεκτροπαραγωγή και τη λειτουργία νέων μονάδων από την ΑΗΚ και την PEC, η Κύπρος θα βρεθεί αντιμέτωπη με έλλειμμα ισχύος από το 2030 και μετά.
Την Κυριακή ο «Π» δημοσίευσε δύο άρθρα, του πρώην διευθυντή του ΔΣΜΚ, Χρ. Χριστοδουλίδη, και του πρώην προέδρου της ΡΑΕΚ, Γιώργου Σιαμμά, οι οποίοι θέτουν ζήτημα σοβαρής έλλειψης επάρκειας στη συμβατική παραγωγή από το 2029, λόγω της απόσυρσης μονάδων της ΑΗΚ σε Βασιλικό και Δεκέλεια, με την εγκατεστημένη συμβατική να περιορίζεται στα 728 μεγαβάτ. Οι αρθρογράφοι εκτιμούν ότι το 2029 δεν θα λειτουργεί το Βασιλικό και αντιπροτείνουν -και δεν είναι η πρώτη φορά- την κατασκευή ενός μικρού αγωγού από το κοίτασμα «Αφροδίτη».
Ο υπουργός Ενέργειας, Μιχάλης Δαμιανός, δεν κρύβει στον «Π» ότι η λειτουργία του τερματικού φυσικού αερίου στο Βασιλικό αποτελεί τη μόνη οδό για να λυθεί το πρόβλημα της επάρκειας, και μάλιστα εκτιμά ότι όσοι αμφισβητούν πως το τερματικό θα είναι έτοιμο στην ώρα του «δεν είναι παράλογοι», λόγω του βεβαρημένου ιστορικού του έργου. Ωστόσο, ο κ. Δαμιανού τονίζει ότι δεν υπάρχει «Σχέδιο Β» και η προσπάθεια που είναι σε εξέλιξη είναι να προχωρήσει εντός του 2026 η προκήρυξη διαγωνισμού για την ολοκλήρωση του έργου, με κατακύρωση σε νέο ανάδοχο πριν το τέλος της χρονιάς. Σε ό,τι αφορά την έλευση φυσικού αερίου από το «Αφροδίτη», θεωρεί ότι πρόκειται για ένα μη ρεαλιστικό εγχείρημα.
Το Βασιλικό
Ο κ. Δαμιανός διευκρινίζει ότι αν το 2030 δεν λειτουργεί το τερματικό στο Βασιλικό, θα αναζητηθεί τρόπος να μην αποσυρθούν υφιστάμενες μονάδες της ΑΗΚ, όπως είναι η δέσμευση της χώρας. Ωστόσο, η απόσυρση είναι το βασικό σενάριο. Αυτή είναι η πρόθεση, λέει ο κ. Δαμιανός.
«Όπως έχουμε πει πολλές φορές, το έργο στο Βασιλικό αποτελεί προτεραιότητα για την κυβέρνηση», τονίζει.
Οι παλαιές, ακριβές λόγω ρύπων μονάδες της Δεκέλειας, σήμερα λειτουργούν ως «ασφάλεια» σε περιόδους υψηλής κατανάλωσης.
Με κατεύθυνση από την κυβέρνηση, η ΑΗΚ έχει ήδη παραγγείλει νέες μονάδες μικρότερης ισχύος –δύο αναμένονται το 2028 και τρεις το 2029– ώστε να καλυφθεί μέρος του κενού. Ωστόσο, όπως διευκρινίζει ο κ. Δαμιανού, η προσθήκη αυτών των γεννητριών δεν επαρκεί για να κλείσει οριστικά η συζήτηση για την επάρκεια. Η λύση παραμένει η μετάβαση σε καύσιμο με χαμηλότερο κόστος και εκπομπές, δηλαδή στο φυσικό αέριο που θα εισάγεται μέσω του τερματικού LNG στο Βασιλικό.
Ο κ. Δαμιανού δεν κρύβει ότι η πολιτική της προηγούμενης δεκαετίας για τη Δεκέλεια ήταν, κατά την άποψή του, λανθασμένη, υπό την έννοια ότι υποτίμησε την ανάγκη διατήρησης ενός δεύτερου σημείου θερμικής παραγωγής στη χώρα. Η ενίσχυση της Δεκέλειας με μπαταρίες μεγάλης κλίμακας παρουσιάζεται ως «διορθωτική κίνηση», με στόχο ένα μίγμα όπου η αποθήκευση λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις νέες μονάδες παραγωγής και την αυξανόμενη διείσδυση ΑΠΕ.
Ο νέος διαγωνισμός
Σε ό,τι αφορά το νέο διαγωνισμό για το Βασιλικό, ο κ. Δαμιανού περιγράφει ένα τοπίο με πολλές εκκρεμότητες. Η αποχώρηση της κινεζικής κοινοπραξίας, εξηγεί, άφησε πίσω της ένα τεχνικά ημιτελές εργοτάξιο. Το κράτος δεν έχει πλήρη εικόνα για το τι ακριβώς έχει παραδοθεί και σε ποιο στάδιο, γεγονός που περιπλέκει τη σύνταξη των νέων όρων του διαγωνισμού. Αυτός είναι ο λόγος που ανατέθηκε η εκπόνηση gap analysis στη γαλλική Technip Energies.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Υπουργείο Ενέργειας επιχειρεί να διαμορφώσει μια διαγωνιστική διαδικασία που θα περιορίσει το περιθώριο προσφυγών, μέσω διαδικασίας εκδήλωσης ενδιαφέροντος (expression of interest). Ο υπουργός, ωστόσο, αναγνωρίζει ότι κανένα νομικό ή διαδικαστικό φίλτρο δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα να κατατεθεί ένσταση ή προσφυγή που θα μπλοκάρει την κατακύρωση.
«Υπάρχουν νόμοι, υπάρχουν διαδικασίες, υπάρχουν ιεραρχικές προσφορές στα δικαστήρια που μπορεί να μας καθυστερήσουν», αναφέρει.
Παράλληλα, γίνεται προσπάθεια να μη χαθούν τα 67 εκατ. ευρώ της ευρωπαϊκής χορηγίας που ζητεί πίσω η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
«Είναι ένα έργο το οποίο χρονίζει, ένα έργο που έπρεπε να είχε τελειώσει εδώ και πολλά χρόνια. Στόχος μας είναι να το τελειώσουμε, και να το τελειώσουμε πριν το 2030. Προσπαθούμε τα λύσουμε τα προβλήματα και θεωρούμε ότι είμαστε στο δρόμο να τα λύσουμε...». Υπάρχουν, αναφέρει, «διαδικασίες έτσι ώστε να γίνει εξπρές ο διαγωνισμός. Τώρα αν θα μπλοκάρει κάποιος τη διαδικασία νομικά, είναι κάτι που δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Ελπίζουμε ότι δεν θα γίνει. Αν γίνει, θα έχουμε σοβαρό πρόβλημα», τονίζει ο κ. Δαμιανός δίνοντας την πλήρη εικόνα.
Το κοίτασμα «Αφροδίτη»
Εναλλακτικά σενάρια στο έργο στο Βασιλικό, όπως η αξιοποίηση του κοιτάσματος «Αφροδίτη» για απευθείας τροφοδοσία της κυπριακής αγοράς, απορρίπτονται από τον υπουργό Ενέργειας ως μη ρεαλιστικά με βάση τη σημερινή αρχιτεκτονική των συμβολαίων και τις μικρές ανάγκες της εγχώριας αγοράς.
Ο κ. Δαμιανού υπενθυμίζει ότι οι αδειούχοι έχουν κάθε κίνητρο να διοχετεύσουν το αέριο σε υφιστάμενες εγκαταστάσεις υγροποίησης στην Αίγυπτο, όπου η κλίμακα και η πρόσβαση σε διεθνείς αγορές καθιστούν την επένδυση οικονομικά αποδοτική. Η κατασκευή νέων υποδομών στην Κύπρο, είτε πρόκειται για αγωγούς είτε για μονάδες επεξεργασίας, για να εξυπηρετήσουν μόνο τις περιορισμένες ανάγκες της κυπριακής αγοράς, δεν συγκεντρώνει –κατά την περιγραφή του υπουργού– επενδυτικό ενδιαφέρον.
Ακόμη και αν, πολιτικά, αποφασιζόταν σήμερα να ακολουθηθεί μια τέτοια εναλλακτική διαδρομή, θα απαιτούνταν νέες μελέτες, αδειοδοτήσεις, προσφορές και συμβάσεις, δηλαδή μια διαδικασία που θα εκκινούσε από μηδενική βάση. Ο χρόνος, σημειώνει ο υπουργός Ενέργειας, θα ήταν πιθανότατα περισσότερος από εκείνον που χρειάζεται για να ολοκληρωθεί το ήδη ημιτελές έργο του Βασιλικού.
Η αποθήκευση ως ανάχωμα
Η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας εμφανίζεται ως ο κύριος μηχανισμός άμβλυνσης των κινδύνων επάρκειας μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Ο υπουργός εκτιμά ότι για το φετινό καλοκαίρι το σύστημα θα παραμείνει οριακά διαχειρίσιμο, με ενδεχόμενες αλλά περιορισμένες διακοπές, ενώ για το 2027 η εικόνα αναμένεται πιο σταθερή λόγω της εισόδου νέων μονάδων αποθήκευσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, ο διαχειριστής θα διαθέτει 120 MW αποθήκευσης πριν από το επόμενο καλοκαίρι, η ΑΗΚ κινείται για επιπλέον 180 MW, ενώ έχουν ήδη εκδοθεί όροι για 151 MW σε ιδιωτικά έργα αποθήκευσης. Αν αυτά τα έργα προχωρήσουν, το σύστημα θα έχει τη δυνατότητα να «απορροφά» μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής παραγωγής στις ώρες χαμηλής ζήτησης και να το επανεισάγει στο δίκτυο στις ώρες αιχμής, μειώνοντας τις απώλειες και την ανάγκη για ακριβή συμβατική παραγωγή.
