Παράδοξο και προκλητικό: Πρόσωπα που διαθέτουν περιουσιακά στοιχεία, όπως ακίνητη περιουσία, καταθέσεις, ομόλογα και μετοχές, συνολικής αξίας έως και €1,2 εκατ., μπορούν να υποβάλουν αίτηση και να λάβουν κρατική οικονομική ενίσχυση υπό τη μορφή επιδόματος, και συγκεκριμένα το επίδομα τέκνου, το οποίο καταβάλλεται μία φορά τον χρόνο, και το επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας, το οποίο καταβάλλεται σε μηνιαία βάση. Με άλλα λόγια, στην Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί κάποιος να είναι εκατομμυριούχος και, ταυτόχρονα, να εξακολουθεί να πληροί το περιουσιακό κριτήριο για τη λήψη κρατικής οικονομικής ενίσχυσης.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι, παρά τις αλλεπάλληλες τροποποιήσεις που έγιναν στην κείμενη νομοθεσία από την ψήφισή της από τη Βουλή το 2002, το συγκεκριμένο περιουσιακό κριτήριο παρέμεινε αμετάβλητο. Έτσι, το ανώτατο όριο της συνολικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων εξακολουθεί να καθορίζεται στο €1.200.000. Γεγονός που εγείρει εύλογα ερωτήματα αναφορικά με τη φιλοσοφία, τη στόχευση και την αποτελεσματικότητα της κοινωνικής πολιτικής του κράτους. Η εικόνα ενός προσώπου με περιουσία €1,2 εκατ. (με εκτίμηση Κτηματολογίου) να λαμβάνει δημόσιο επίδομα είναι αντιφατική και δικαιολογημένα προκαλεί αντιδράσεις.
Δεν πρόλαβε η Ζέτα
Αυτή την παραδοξότητα εντόπισε και θέλησε να διορθώσει η αείμνηστη υπουργός Εργασίας, Ζέτα Αιμιλιανίδου, χωρίς όμως να προλάβει να ολοκληρώσει την προσπάθειά της.
Συγκεκριμένα, απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις βουλευτών, σε συνεδρία της ad hoc επιτροπής για το δημογραφικό που πραγματοποιήθηκε στις 28/09/2021, η κ. Αιμιλιανίδου αποκάλυψε την πρόθεσή της να καταθέσει νομοσχέδιο στη Βουλή με σκοπό την τροποποίηση της κείμενης νομοθεσίας ώστε η οροφή του €1,2 εκατ. που τίθεται στο κριτήριο της περιουσίας για την εξασφάλιση επιδόματος τέκνου και επιδόματος μονογονεϊκής οικογένειας να μειωθεί στα επίπεδα που ισχύουν για τα υπόλοιπα επιδόματα. Η ίδια είχε χαρακτηρίσει το συγκεκριμένο όριο ως «υπερβολικό ποσό».
Οι αδικίες
Οι αδικίες και οι ανισότητες που δημιουργούνται από την καταβολή των δύο υπό αναφορά επιδομάτων προκύπτουν από το γεγονός ότι το περιουσιακό κριτήριο δεν περιλαμβάνει διαβαθμίσεις αλλά εφαρμόζεται οριζόντια. Ως αποτέλεσμα, ένα πρόσωπο που διαθέτει περιουσία ύψους €1,2 εκατ. μπορεί να λαμβάνει το ίδιο επίδομα με ένα άλλο πρόσωπο που δεν διαθέτει καθόλου περιουσία.
Ειδικότερα, με βάση την κείμενη νομοθεσία δικαίωμα σε επίδομα τέκνου έχει η οικογένεια που πληροί τις ακόλουθες τρεις προϋποθέσεις:
1 Έχει νόμιμη και συνεχή διαμονή στην Κυπριακή Δημοκρατία για περίοδο τουλάχιστον πέντε ετών που προηγούνται της ημερομηνίας υποβολής της αίτησης. Η διαμονή σε κράτος μέλος της ΕΕ συνυπολογίζεται ως διαμονή στην Κυπριακή Δημοκρατία.
2 Εφόσον η συνολική αξία των περιουσιακών της στοιχείων δεν υπερβαίνει το €1.200.000, λαμβάνοντας υπόψη και οποιαδήποτε περιουσιακά στοιχεία αποξενώθηκαν κατά τους τελευταίους 24 μήνες πριν από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης.
3 Το ετήσιο ακαθάριστο οικογενειακό εισόδημα δεν υπερβαίνει τις €49.000 όταν έχει ένα εξαρτώμενο τέκνο, τις €59.000 όταν έχει δύο εξαρτώμενα τέκνα και στην περίπτωση περισσότερων εξαρτώμενων τέκνων αυξάνεται κατά €5.000 για κάθε επιπρόσθετο εξαρτώμενο τέκνο.
Για παράδειγμα, με βάση τα ισχύοντα κριτήρια: Αν μια οικογένεια με δύο παιδιά διαθέτει κατοικία αξίας €600.000 και τραπεζικές καταθέσεις ύψους €600.000, ενώ παράλληλα οι μεικτές απολαβές της ανέρχονται σε €39.000 ετησίως (€3.250 τον μήνα), δικαιούται επίδομα ύψους €643 για κάθε παιδί. Το ίδιο επίδομα δικαιούται και μια οικογένεια της οποίας τα περιουσιακά στοιχεία δεν υπερβαίνουν τις €300.000 και οι ετήσιες μεικτές απολαβές δεν ξεπερνούν τις €19.600 (€1.630 τον μήνα).
Το επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας
Το επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας παραχωρείται επιπρόσθετα του επιδόματος τέκνου, για τις ειδικές ανάγκες που αντιμετωπίζει ένας γονέας που διαμένει μόνος μαζί με τα εξαρτώμενα τέκνα. Το μόνο κριτήριο που διαφέρει από το επίδομα τέκνου είναι το εισοδηματικό. Το επίδομα, που καταβάλλεται μηνιαίως, παραχωρείται σε μονογονεϊκή οικογένεια της οποίας το ετήσιο ακαθάριστο οικογενειακό εισόδημα δεν υπερβαίνει τις €49.000.
Για παράδειγμα, με βάση τα ισχύοντα κριτήρια: Μια μονογονιός με περιουσία ύψους €1,2 εκατ. και ετήσια ακαθάριστα εισοδήματα έως €39.000 (€3.250 τον μήνα) λαμβάνει σήμερα επίδομα ύψους €200 τον μήνα για κάθε παιδί. Την ίδια στιγμή, μια μονογονιός χωρίς περιουσιακά στοιχεία και με ακαθάριστα εισοδήματα που δεν ξεπερνούν τις €14.000 ετησίως (1.165 τον μήνα) λαμβάνει το ίδιο ακριβώς επίδομα, δηλαδή €200 τον μήνα για κάθε παιδί.
Τι ισχύει για άλλα επιδόματα
Σε αντίθεση με το επίδομα τέκνου και το επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας, στα υπόλοιπα δημόσια επιδόματα καθορίζονται σαφώς χαμηλότερα όρια τόσο ως προς το ακαθάριστο οικογενειακό εισόδημα όσο και ως προς την αξία των περιουσιακών στοιχείων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο σκοπός των κοινωνικών παροχών είναι η οικονομική στήριξη των συμπολιτών μας που αντιμετωπίζουν πραγματική ανάγκη. Για τον λόγο αυτόν, η καταβολή των δημόσιων επιδομάτων θα πρέπει να γίνεται με στοχευμένο τρόπο, ώστε οι διαθέσιμοι κρατικοί πόροι να κατευθύνονται σε εκείνους που τους έχουν πραγματική ανάγκη. Εφόσον η καταβολή τους περιοριστεί στην κατηγορία των ευάλωτων πολιτών, τότε, θα μπορεί να αυξηθεί και το ύψος τους χωρίς να χρειαστεί να αυξηθεί η κρατική δαπάνη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα (ΕΕΕ). Ούτε ο αιτών ούτε κάποιο άλλο μέλος της οικογενειακής μονάδας μπορεί να κατέχει ακίνητη ιδιοκτησία αξίας άνω των €100.000. Πρόσθετα, οι τραπεζικές καταθέσεις του αιτητή και οποιουδήποτε μέλους της οικογένειάς του δεν πρέπει να υπερβαίνουν τις €5.000, αυξανόμενο κατά €1.000 για κάθε επιπλέον μέλος της οικογενειακής μονάδας.
Σήμερα στην Επιτροπή Ελέγχου
Οι βουλευτές της Επιτροπής Ελέγχου θα θέσουν σήμερα στο μικροσκόπιό τους την έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, η οποία δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο Απρίλιο. Τα ευρήματα του ελέγχου ανέδειξαν, αφενός, καθυστερήσεις στην εφαρμογή των προβλεπόμενων κοινωνικών παρεμβάσεων και, αφετέρου, την επιτακτική ανάγκη λήψης μέτρων για την ενίσχυση των δικλίδων ελέγχου στις κοινωνικές παροχές.
Στην έκθεσή της, η Ελεγκτική Υπηρεσία εισηγείται την ενοποίηση και τον εξορθολογισμό των δημόσιων επιδομάτων, ώστε αυτά να καταβάλλονται με πιο στοχευμένο τρόπο και να κατευθύνονται στις ομάδες του πληθυσμού που τα έχουν περισσότερο ανάγκη.
Αυτή είναι η στόχευση;
Η διατήρηση του ορίου των €1.200.000 προκαλεί εύλογο προβληματισμό. Το ερώτημα που τίθεται και καλούνται να απαντήσουν οι βουλευτές είναι κατά πόσο ένα τόσο υψηλό περιουσιακό όριο εξυπηρετεί την ορθολογική στόχευση των κρατικών επιδομάτων ή εάν χρήζει αναθεώρησης, ώστε οι διαθέσιμοι δημόσιοι πόροι να κατευθύνονται κατά προτεραιότητα προς τις οικονομικά πιο ευάλωτες οικογένειες και τους μονογονείς.
