Λεπτομερή επισκόπηση των φορολογικών πολιτικών σε όλα τα κράτη μέλη, περιλαμβάνει η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη φορολογία που δημοσιοποιήθηκε την Παρασκευή.
Η έκθεση αξιολογεί επίσης τις πρόσφατες τάσεις στα φορολογικά συστήματα της ΕΕ και προσδιορίζει τρόπους για την ενίσχυση της συμμόρφωσης.
Μετατόπιση προς φόρους κεφαλαίου
Η έκθεση δείχνει ότι την τελευταία δεκαετία το φορολογικό μείγμα έχει σταδιακά μετατοπιστεί από τους φόρους κατανάλωσης, προς τους φόρους κεφαλαίου , ενώ το μερίδιο των φόρων εργασίας έχει αυξηθεί μεταξύ των χωρών που επιδιώκουν δημοσιονομική εξυγίανση.
Εξετάζοντας συγκεκριμένα είδη φόρων, ο φόρος εισοδήματος εταιρειών και ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων έχουν αποκτήσει βαρύτητα στο φορολογικό μείγμα, ενώ οι περιβαλλοντικοί φόροι και οι φόροι ακίνητης περιουσίας έχουν υποχωρήσει. Επιπλέον, τα κράτη μέλη έχουν αναφέρει συνολικά 399 φορολογικές μεταρρυθμίσεις για το 2025.
Η έκθεση δείχνει ότι ο συνολικός δείκτης φορολογίας προς το ΑΕΠ της ΕΕ αυξήθηκε σε 39,4% το 2024, σημειώνοντας ελαφρά αύξηση σε σχέση με τη χαμηλή πτώση του 2023, με 22 κράτη μέλη να καταγράφουν αύξηση του δείκτη. Δείχνει επίσης ότι οι φόροι επί της εργασίας —συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εισφορών— παραμένουν η κύρια πηγή εσόδων, αντιπροσωπεύοντας το 51,5 % των συνολικών φορολογικών εσόδων, ακολουθούμενοι από τους φόρους κατανάλωσης (26,8 %) και τους φόρους κεφαλαίου (21,6 %).
Δείκτης φόρων επί ΑΕΠ
Όσον αφορά τη συνεισφορά των φόρων επί του ΑΕΠ, στην έκθεση αναφέρεται ότι το μέγεθος των πρόσφατων διακυμάνσεων σε ορισμένα κράτη μέλη θα μπορούσε να αντανακλά διαρθρωτικές αλλαγές στα φορολογικά τους συστήματα.
Η σύγκριση μεταξύ 2020-2024 και 2015-2019 δείχνει αυξήσεις στον δείκτη φορολογίας προς ΑΕΠ υψηλότερες από 2 ποσοστιαίες μονάδες σε τρία κράτη μέλη (Ισπανία, 2,9 ποσοστιαίες μονάδες· Λιθουανία, 2,3 ποσοστιαίες μονάδες και Λουξεμβούργο, 2,2 ποσοστιαίες μονάδες) και υψηλότερες από 1 ποσοστιαία μονάδα σε τέσσερα ακόμη (Πολωνία, Κύπρος, Σλοβακία και Λετονία).
Αντίθετα, ο δείκτης φορολογίας προς ΑΕΠ έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 2 ποσοστιαίες μονάδες στη Μάλτα και την Ουγγαρία (-2,8 ποσοστιαίες μονάδες και στις δύο περιπτώσεις) και κατά περισσότερο από 1 ποσοστιαία μονάδα στο Βέλγιο, την Ιρλανδία, τη Σουηδία και τη Γαλλία.
Στην έκθεση, αναλύονται οι αλλαγές στον δείκτη φόρων προς ΑΕΠ μεταξύ 2015-2019 και 2020-2024. Εξετάζοντας τα 11 κράτη μέλη όπου ο δείκτης έχει αυξηθεί περισσότερο, παρατηρείται ότι σε εννέα χώρες (Ισπανία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Κύπρο, Σλοβακία, Λετονία, Πορτογαλία, Εσθονία και Ρουμανία) η διαφοροποίση οφείλεται σε αυξήσεις των εσόδων από φόρους εργασίας άνω της 1 ποσοστιαίας μονάδας του ΑΕΠ.
«Οι περιπτώσεις της Ισπανίας και της Κύπρου είναι τα πιο σαφή παραδείγματα, καθώς η αύξηση των εσόδων από φόρους εργασίας έχει ξεπεράσει τις 2,5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, ενώ οι δύο άλλες οικονομικές βάσεις είτε έχουν αυξηθεί ελάχιστα (κεφάλαιο) είτε έχουν μειωθεί (κατανάλωση)», αναφέρεται.
«Είναι πιθανό, μεταξύ των χωρών που επιδιώκουν δημοσιονομική εξυγίανση βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να αντιλαμβάνονται τους φόρους εργασίας ως μια πιο εύκολα κινητοποιήσιμη πηγή εσόδων, καθώς οι κυβερνήσεις έχουν στη διάθεσή τους μια σειρά από μέσα για να τους αυξήσουν χωρίς να επιβαρυνθούν με απαγορευτικό πολιτικό κόστος», τονίζεται.
Οι αυξήσεις στα έσοδα από τον φόρο εργασίας στην Κύπρο προήλθαν κυρίως από την πλευρά των κοινωνικών εισφορών.
Τα έσοδα από τον φόρο εργασίας έχουν αυξήσει το μερίδιό τους στο μείγμα φόρων σε 14 κράτη μέλη από το 2014, αν και έχουν μειωθεί συνολικά στην ΕΕ.
Το μερίδιο των εσόδων από τον φόρο εργασίας στην ΕΕ έχει μειωθεί από 51,9% το 2014 σε 51,5% το 2024. Αυξήσεις σημειώθηκαν σε 14 κράτη μέλη και μειώσεις στα υπόλοιπα 13.
Στην Κύπρο, η αύξηση (κατά 8,2 ποσοστιαίες μονάδες) αντανακλά την αύξηση των κοινωνικών εισφορών -τόσο σε συντελεστές όσο και σε βάσεις.
Αναφορικά με τα έσοδα από τον εταιρικό φόρο ως προς το ΑΕΠ, έχουν αυξηθεί σε 23 κράτη μέλη, ενώ τα έσοδα από τους περιβαλλοντικούς φόρους έχουν μειωθεί σε 23 κράτη μέλη.
Ενώ οι φόροι ακίνητης περιουσίας έχουν μειωθεί σε 22 κράτη μέλη, τα έσοδα από τον ΦΠΑ έχουν αυξηθεί σε 21 κράτη μέλη.
Οι χώρες της ΕΕ όπου ο συνολικός δείκτης φόρων προς ΑΕΠ έχει αυξηθεί περισσότερο, καταγράφουν κυρίως υψηλότερα έσοδα από ΦΠΑ (π.χ.: Ισπανία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Κύπρος, Σλοβακία, Λετονία, Πορτογαλία, Εσθονία και Ρουμανία).
Από το 2014, οι κοινωνικές εισφορές ως ποσοστό των συνολικών φορολογικών εσόδων έχουν αυξηθεί περισσότερο στη Ρουμανία και την Κύπρο, ενώ η Λιθουανία, η Ολλανδία και η Ουγγαρία παρουσίασαν τη μεγαλύτερη μείωση.
Αυξήσεις παρατηρούνται σε 14 κράτη μέλη από το 2014, κυρίως στη Ρουμανία (κατά 8,0 ποσοστιαίες μονάδες), την Κύπρο (7,9 ποσοστιαίες μονάδες) και την Πορτογαλία (3,6 ποσοστιαίες μονάδες). Οι μεγαλύτερες μειώσεις έχουν καταγραφεί στη Λιθουανία (κατά -8,1 ποσοστιαίες μονάδες), την Ολλανδία (-6,8 ποσοστιαίες μονάδες) και την Ουγγαρία (-4,8 ποσοστιαίες μονάδες).
Εταιρικός φόρος
Το μερίδιο των εσόδων από τον εταιρικό φόρο έχει αυξηθεί σε όλα τα κράτη μέλη από το 2014, με την Ιρλανδία να σημειωθεί τη μεγαλύτερη άνοδο.
Η άμεση συνέπεια της ανοδικής τάσης είναι ότι ο εταιρικός φόρος αύξησε το βάρος του στο φορολογικό μείγμα όλων των κρατών μελών μεταξύ 2014 και 2024.
Η εξάρτηση από τα έσοδα εταιρικού φόρου είναι ιδιαίτερα ισχυρή στην Ιρλανδία: 23,2% των συνολικών φορολογικών εσόδων, μια τεράστια αύξηση 14,9 ποσοστιαίων μονάδων από το 2014 .
Τα έσοδα από εταιρικό φόρο ως μερίδιο του συνόλου έχουν επίσης αυξηθεί σημαντικά στην Ολλανδία (κατά 4,7 ποσοστιαίες μονάδες σε 11,0%) και στο Λουξεμβούργο (κατά 4,2 ποσοστιαίες μονάδες σε 15,6%).
Τέσσερα άλλα κράτη μέλη έλαβαν το 2024 περισσότερο από το 10% των φορολογικών τους εσόδων από τον εταιρικό φόρο: Μάλτα (21,4%), Κύπρος (19,0%), Τσεχία (12,7%) και Σλοβακία (11,0%). Μεταξύ των χωρών που αναφέρονται, το Λουξεμβούργο, η Μάλτα, η Κύπρος και, σε μικρότερο βαθμό, η Ολλανδία και η Ιρλανδία, έχουν εξαιρετικά υψηλό απόθεμα δείκτη άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) προς ΑΕΠ.
Καμπανάκι για εξάρτηση
Όπως αναφέρεται στην έκθεση, η υπερβολική εξάρτηση από τα έσοδα από εταιρικό φόρο και η συγκέντρωσή τους σε λίγους φορολογούμενους μπορεί να καταστήσει ευάλωτο το φορολογικό σύστημα των μικρών ανοιχτών οικονομιών της ΕΕ.
Τα κράτη μέλη με την ισχυρότερη εξάρτηση είναι οι μικρές ανοιχτές οικονομίες, δηλαδή η Ιρλανδία (23,2%), η Μάλτα (21,4%), η Κύπρος (19,0%) και το Λουξεμβούργο (15,6%). Επιπλέον, τα έσοδα σε αυτές τις χώρες τείνουν να συγκεντρώνονται σε λίγους φορολογούμενους ή σε μεμονωμένους τομείς.
Μείωση περιβαλλοντικών φόρων
Την τελευταία δεκαετία, οι περιβαλλοντικοί φόροι έχουν χάσει βάρος στο φορολογικό μείγμα όλων των κρατών μελών εκτός από την Πολωνία. Η Βουλγαρία (9,7% των συνολικών φορολογικών εσόδων), η Ελλάδα (9,4%) και η Πολωνία (8,7%) ήταν το 2024 τα κράτη μέλη με την ισχυρότερη εξάρτηση από τους περιβαλλοντικούς φόρους.
Το Λουξεμβούργο (2,9%), η Σουηδία (3,9%) και η Τσεχία (4,1%) είχαν το χαμηλότερο μερίδιο από αυτήν την πηγή εσόδων. Από το 2014, το μερίδιο των περιβαλλοντικών φόρων στα συνολικά φορολογικά έσοδα είχε μειωθεί σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από την Πολωνία, με τις μεγαλύτερες μειώσεις στην Κύπρο (κατά -4,3 ποσοστιαίες μονάδες), τη Λετονία (-4,2 ποσοστιαίες μονάδες) και τη Μάλτα (-4,0 ποσοστιαίες μονάδες. Η μείωση επιταχύνθηκε στα περισσότερα κράτη μέλη από το 2019.
Φόροι ακίνητης ιδιοκτησίας
Το μερίδιο των φόρων ακίνητης περιουσίας στα συνολικά φορολογικά έσοδα έχει μειωθεί σε 22 κράτη μέλη από το 2014.
Σε σύγκριση με το 2019 το ίδιο ισχύει και για 25 κράτη μέλη, γεγονός που συμφωνα με την ΕΕ, επιβεβαιώνει το σημείο καμπής στις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας.
Το σχετικό βάρος των φόρων ακίνητης περιουσίας στο φορολογικό μείγμα των χωρών της ΕΕ είναι πολύ διαφορετικό.
Το 2024 αντιπροσώπευαν το 7,9% των συνολικών φορολογικών εσόδων στη Γαλλία, το 7,4% στο Βέλγιο και το 6,6% στην Ελλάδα, αλλά λιγότερο από 2% στην Αυστρία, την Κύπρο, την Τσεχία, την Εσθονία, τη Λιθουανία, τη Σλοβενία και τη Σλοβακία. Σε σύγκριση με το 2014, οι μεγαλύτερες μειώσεις σε αυτό το μερίδιο καταγράφηκαν στην Ιρλανδία (κατά -2,7 ποσοστιαίες μονάδες), την Ελλάδα και την Κύπρο (-2,2 ποσοστιαίες μονάδες και στις δύο). Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στο Λουξεμβούργο (κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες), τη Φινλανδία (0,5 ποσοστιαίες μονάδες) και τη Μάλτα (0,1 ποσοστιαία μονάδα).
Όπως αναφέρεται στην έκθεση, αρκετοί παράγοντες επηρεάζουν την πρόσφατη εξέλιξη των φόρων ακίνητης περιουσίας σε ολόκληρη την ΕΕ, αν και δύο ξεχωρίζουν.
Πρώτον, αναφέρει η έκθεση, οι παρωχημένες κτηματολογικές αξίες σε ένα πλαίσιο ταχέως αυξανόμενων τιμών κατοικιών διαβρώνουν τη φορολογική βάση επαναλαμβανόμενων φόρων επί ακίνητης περιουσίας. Δεύτερον, η επιβράδυνση των συναλλαγών ακινήτων και η μειωμένη ικανότητα δανεισμού σε ένα πλαίσιο αυξανόμενων επιτοκίων επηρεάζουν αρνητικά τα έσοδα από τους φόρους συναλλαγών.
Σύμφωνα με την ΕΕ, ενώ έχουν υπάρξει μεγάλες μετατοπίσεις στις τρεις οικονομικές βάσεις σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Ιρλανδία, η Κύπρος, η Μάλτα, η Βουλγαρία και η Ολλανδία, η συγκέντρωση σε επίπεδο ΕΕ οδηγεί σε πιο περιορισμένες προσαρμογές στη φορολογική δομή.
Παρόλα αυτά, από το 2014 το μερίδιο των φόρων κεφαλαίου στα συνολικά φορολογικά έσοδα της ΕΕ έχει αυξηθεί κατά 1,9 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ αυτό των φόρων κατανάλωσης έχει μειωθεί κατά 1,5 ποσοστιαίες μονάδες και των φόρων εργασίας κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες.
Σε επίπεδο χώρας, οι φόροι κεφαλαίου έχουν αποκτήσει βάρος στο φορολογικό μείγμα 22 κρατών μελών (Ιρλανδία στην κορυφή, 11,1 ποσοστιαίες μονάδες) και το έχουν χάσει σε πέντε, με την Κύπρο να σημειώνει μείωση 2,0 ποσοστιαίων μονάδων.
Το μερίδιο των φόρων εργασίας έχει αυξηθεί σε 14 κράτη μέλη, με τη μεγαλύτερη άνοδο στην Κύπρο (8,2 ποσοστιαίες μονάδες) και έχει μειωθεί σε 13, με τη μεγαλύτερη στην Ολλανδία (-5,2 ποσοστιαίες μονάδες). Τέλος, το μερίδιο των φόρων κατανάλωσης έχει αυξηθεί μόνο σε τρία κράτη μέλη (Ουγγαρία: 1,8 ποσοστιαίες μονάδες) και έχει μειωθεί στα υπόλοιπα 24 (Ιρλανδία: -8,5 ποσοστιαίες μονάδες).
Παράλληλα, σημειώνεται ότι υπάρχει ετερογένεια στους στόχους πολιτικής πίσω από την πολιτική συντελεστών εταιρικών φόρων στα κράτη μέλη, με ορισμένα να αυξάνουν τους συντελεστές προς το παγκόσμιο ελάχιστο , ενώ άλλα έχουν εισαγάγει μειώσεις για να προσελκύσουν επενδύσεις.
Η Κύπρος αύξησε τον εταιρικό φόρο από 12,5% σε 15%, ευθυγραμμιζόμενη με το παγκόσμιο ελάχιστο φορολογικό πλαίσιο.
Μέτρα φορολογικής μεταρρύθμισης
Ο αριθμός των εθνικών μέτρων φορολογικής μεταρρύθμισης που αναφέρθηκαν σε σχέση με το έτος 2025 κυμαινόταν από 3 έως 43.
Το Βέλγιο εμφανίζει τον μεγαλύτερο αριθμό μέτρων για το 2025, ακολουθούμενο από τη Λιθουανία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία. Με τη σειρά τους, η Εσθονία, η Μάλτα και η Πορτογαλία κατέγραψαν τον μικρότερο αριθμό μέτρων μεταρρύθμισης.
Στο Βέλγιο, τα μέτρα μεταρρύθμισης του 2025 επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στον φόρο εισοδήματος (22 από τα 43), ενώ στη Λιθουανία και τη Γαλλία καλύπτουν όλους τους κύριους τύπους φόρων.
Η Ιρλανδία ξεχωρίζει για το επίπεδο της δραστηριότητας μεταρρύθμισης του εταιρικού φόρου (7 μέτρα μεταρρύθμισης), η Κύπρος για μέτρα που σχετίζονται με τον ΦΠΑ (8 μέτρα μεταρρύθμισης) και η Ολλανδία για μέτρα πράσινης φορολογίας (6 μέτρα μεταρρύθμισης).
